Mick Harvey, co-founder and, besides Nick Cave, only constant member of The Birthday Party and later of The Bad Seeds, released an excellent album in 2005, called "One Man's Treasure". I saw him performing its songs in one of the five concerts he gave in Europe, together with Robert Ellis and James Jonhston, and asked him a couple of questions, which he kindly answered by email.
- How did you choose the songs you covered?
Mick Harvey: Mostly I endeavoured to record songs with which I felt a strong personal connection. Sometimes this connection was as much from a historic link or event as from a personal empathy with the precise contents but for the most part I do feel that empathy.
- They are not exactly on everybody's lips. Was their obscurity a criterion? (I knew only three!)
Mick Harvey: Certainly, some level of obscurity was a persuasive factor. To record very well known songs carries with it its own baggage. Also, the public not being so familiar with the material gives me a stronger sense of having made them mine to some degree which I suppose was intentional. So yes, their obscurity was attractive for a number of reasons.
- Could you please give me a short description of when you discovered each one of them, which version, your personal attachment to them etc. Do you have a favourite?
Mick Harvey: I certainly don't have a favourite. My son listens obsessively to "Hank Williams Said it Best", but then he doesn't LIKE any of the other songs.
"First Street Blues" I first heard at a Cabaret show by Meret Becker, she did a fantastic, overdramatic rendition, quite spellbinding actually. But of course I was really attracted to that laconic Lee Hazlewood melody (can a melody be laconic?) and eventually came across Lee's version and recorded mine almost immediately.
"Come Into My Sleep" is one of Nick Cave's songs which was relegated to a b-side. I think we (The Bad Seeds) felt we hadn't quite nailed a version of it and it actually wouldn't have fitted very well with the album we were recording at the time anyway (The Boatman's Call) or at least that was the feeling. I always loved the song and was most pleased when my take on it popped out without warning a few years back.
"Louise" is by Don Walker and was released about 10 years ago on an album by Tex, Don & Charlie in Australia only. It always struck me as a beautiful study of futility and hope wrestling with one another, the importance we place on love and whether or not it's all meaningless. A bit gut-wrenching really, but very brave. Maybe Don didn't mean it that way.
"Come On Spring" is on a one off album project by a group called 'Antenna'. My friend Kim Salmon was in the group and a co-writer (the singer of it too). It's a simple idea but a very charming one and I felt it deserved a non-electronic version.
"Demon Alcohol" is a country song by a friend from Denver called Bambi Lee Savage. She has one album out but this song isn't on it. I have it on an old demo on a fuzzy cassette tape.
"Man Without a Home" I wrote. The music and chorus about 6 years ago. The verses about 2 years ago... I think.
"Planetarium" belongs to Bruno Adams and his band 'Once Upon A Time'. I helped produce the album it was on back in the early 90's and it has stayed with me ever since.
"The River", a Tim Buckley song. His version is very light and meandering, the lyrics carry a very strong, specific feeling and I felt I could do a version which married the sense I got from the lyric with more concise music. That's what's there I think.
"Hank Williams Said it Best". A cute and clever song idea (on which I changed some of the words) about a song NOT written by Hank Williams about something which Jesus said, anyway. My son's favourite as I already said.
"Bethelridge" comes from an obscure-ish American guy called Robbie Fulks. There are a couple of really eerie songs on the album this is from. I didn't so much relate to the specific loss in the lyrics as I did the general atmosphere of loss which the whole creates.
"Mother of Earth" is an old Jeffery Lee Pierce song which has long been a favourite of mine and many of my friends. I'm still not so sure what it's about but as with 'Bethelridge' there is a very strange and unsettling mood created, in this case by the words more than anything else.
"Will You Surrender?" was written by me about 10 or more years ago.
- Is it one of your aims that people go and search for the originals after listening to your album?
Mick Harvey: I couldn't care less. My only aim is to make an album or songs which are affecting, from which people can take something for themselves. Research is the individuals’ prerogative.
- How did you feel as a frontman on stage? Did you enjoy it?
Mick Harvey: Actually doing the singing and having to communicate verbally with the audience between songs was at once challenging and surreally absurd. It was a very different position to take up after all these years sitting on an instrument but at the same time I'm so used to playing shows that I felt quite comfortable in many ways. I was barely nervous about the situation either. I'm not sure why not but it could have something to do with not feeling I had anything in particular to lose. I was just going to sing the songs and if people didn't like it, I could go back to something else, or just keep doing it anyway. I just didn't really care. I think that worked in my favour, and I think people could see I was just interested in presenting the songs and appreciated that.
Monday, February 06, 2006
Wednesday, January 25, 2006
Arctic Monkeys
This is an interview I did with Matt Helders, the drummer from the Arctic Monkeys, on November 10th, 2005.
- Do you like to dance? I noticed that many of your songs have the word “dance” in their lyrics.
Matt Helders: I’m not the best dancer in the world but it’s always fun… it’s always good to dance when you are drunk.
- Would you like to be considered a “dance band”?
M.H.: I don’t think we are strictly a dance band, but we definitely got dance elements… I suppose that’s what makes the big difference.
- I heard a live version from “Curtains Close” which ends with “The Rockafeller Skank”. Is it how it’s going to be on the album?
M.H.: No, we dropped that one… we only played it in about two gigs… I think the recording is from our first gig ever. We were playing it and Jamie’s (Cook, guitar) sister thought it sounded a bit like The Rockafeller Skank so we decided to end it this way.
- I found it interesting because we usually have people like Fatboy Slim and various deejays sampling from bands and this time it was the other way around.
M.H.: Yeah, it’s an interesting observation. I don’t know if we’re going to do more of this, but it’s obviously an interesting idea…
- You chose something that doesn’t exist as a name. How do you feel about it now?
M.H.: Band names are obviously important, but I don’t think they matter as much as people think… After a while you stop thinking of their meaning… When you see a poster advertising the Arctic Monkeys, you say, “ah, let’s go ’cause they have a good gig”… You know, nobody thinks about the meaning of the name Beatles now…
- Funny that you mention the Beatles… You are going to play your first German gig tonight and they were about your age when they were playing in Hamburg.
M.H.: Yeah, we are very excited about tonight!
- What was your goal when you were forming the band?
M.H.: Just to do a gig! We practiced for about a year ’cause we wanted to be good before we appear in front of an audience.
- How long have you known each other?
M.H.: We grew up together but we started playing in 2002.
- Your influences? Would you like to mention a couple of names?
M.H.: Well, for me as a drummer I’d say John Bonham from Led Zeppelin and from the modern day people, Chris Dangerous from the Hives.
- I noticed some references in your lyrics such as the Police song “Roxanne”, the film “Karate Kid”, in your single you mention very accurately the way people danced in 1984, a year in which you weren’t even born I suppose…
M.H.: Yes, that’s right… we watch t.v., movies from that time… Having older friends helps, as well.
- Do your parents have a large record collection?
M.H.: No, not particularly. Alex’s (Turner, voice and guitar) father is a big jazz fan, though.
- I assume you follow what’s been happening in France during the last days. Do young people in Sheffield have similar problems?
M.H.: I don’t think so… Sheffield is a very small place, nothing like Paris… We have problems with girls and things like that. Personally, my life has been very easy so far.
- There are a couple of famous musicians who come from Sheffield: Joe Cocker, Human League…
M.H.: Jarvis Cocker as well!
- So “Cocker” seems to be a popular name there! Are you planning on being bigger than all of them?
M.H.: (laughs) No, no competition really. There are many more bands that started before we did, we used to open for them but they didn’t become famous…
- But you’ve been to number one now. How much did your life change since then?
M.H.: Not a lot, surprisingly! Everybody thinks that we are rich but, no… The day we went to No. 1 was a bit special, maybe the day after as well, but we still see the same people as if we had only gone to No. 10!
- I saw in your schedule that you are going to be playing in Japan in a couple of days. Are you planning on conquering the world?
M.H.: I’m more interested in making an album that you can put on ten years later and still like it, like the two first albums from Oasis were for me.
- Do you like to dance? I noticed that many of your songs have the word “dance” in their lyrics.
Matt Helders: I’m not the best dancer in the world but it’s always fun… it’s always good to dance when you are drunk.
- Would you like to be considered a “dance band”?
M.H.: I don’t think we are strictly a dance band, but we definitely got dance elements… I suppose that’s what makes the big difference.
- I heard a live version from “Curtains Close” which ends with “The Rockafeller Skank”. Is it how it’s going to be on the album?
M.H.: No, we dropped that one… we only played it in about two gigs… I think the recording is from our first gig ever. We were playing it and Jamie’s (Cook, guitar) sister thought it sounded a bit like The Rockafeller Skank so we decided to end it this way.
- I found it interesting because we usually have people like Fatboy Slim and various deejays sampling from bands and this time it was the other way around.
M.H.: Yeah, it’s an interesting observation. I don’t know if we’re going to do more of this, but it’s obviously an interesting idea…
- You chose something that doesn’t exist as a name. How do you feel about it now?
M.H.: Band names are obviously important, but I don’t think they matter as much as people think… After a while you stop thinking of their meaning… When you see a poster advertising the Arctic Monkeys, you say, “ah, let’s go ’cause they have a good gig”… You know, nobody thinks about the meaning of the name Beatles now…
- Funny that you mention the Beatles… You are going to play your first German gig tonight and they were about your age when they were playing in Hamburg.
M.H.: Yeah, we are very excited about tonight!
- What was your goal when you were forming the band?
M.H.: Just to do a gig! We practiced for about a year ’cause we wanted to be good before we appear in front of an audience.
- How long have you known each other?
M.H.: We grew up together but we started playing in 2002.
- Your influences? Would you like to mention a couple of names?
M.H.: Well, for me as a drummer I’d say John Bonham from Led Zeppelin and from the modern day people, Chris Dangerous from the Hives.
- I noticed some references in your lyrics such as the Police song “Roxanne”, the film “Karate Kid”, in your single you mention very accurately the way people danced in 1984, a year in which you weren’t even born I suppose…
M.H.: Yes, that’s right… we watch t.v., movies from that time… Having older friends helps, as well.
- Do your parents have a large record collection?
M.H.: No, not particularly. Alex’s (Turner, voice and guitar) father is a big jazz fan, though.
- I assume you follow what’s been happening in France during the last days. Do young people in Sheffield have similar problems?
M.H.: I don’t think so… Sheffield is a very small place, nothing like Paris… We have problems with girls and things like that. Personally, my life has been very easy so far.
- There are a couple of famous musicians who come from Sheffield: Joe Cocker, Human League…
M.H.: Jarvis Cocker as well!
- So “Cocker” seems to be a popular name there! Are you planning on being bigger than all of them?
M.H.: (laughs) No, no competition really. There are many more bands that started before we did, we used to open for them but they didn’t become famous…
- But you’ve been to number one now. How much did your life change since then?
M.H.: Not a lot, surprisingly! Everybody thinks that we are rich but, no… The day we went to No. 1 was a bit special, maybe the day after as well, but we still see the same people as if we had only gone to No. 10!
- I saw in your schedule that you are going to be playing in Japan in a couple of days. Are you planning on conquering the world?
M.H.: I’m more interested in making an album that you can put on ten years later and still like it, like the two first albums from Oasis were for me.
Monday, January 23, 2006
San Francisco
Όλα έχουν αλλάξει μετά την επίθεση στο World Trade Center, στις 11 Σεπτεμβρίου. Οι πύργοι - ένα από τα σύμβολα της Νέας Υόρκης - δεν υπάρχουν πια και μαζί τους χάθηκαν ένα σωρό αθώες ζωές. Λιγότερο από τρεις βδομάδες αργότερα, το σοκ έχουν διαδεχθεί η θλίψη, ο τρόμος, η εκδικητικότητα και η χαιρεκακία.
Προς στιγμή προκύπτει το δίλημμα: να πάω ή να μην πάω; Η αλήθεια είναι πως εγώ δεν έχω ιδιαίτερους ενδοιασμούς. Το Σαν Φρανσίσκο ήταν ένα από τα όνειρά μου εδώ και αρκετά χρόνια και είχα βάλει στο πρόγραμμα το συγκεκριμένο ταξίδι πριν από αυτό της Νέας Υόρκης. Ωστόσο, όσο πλησίαζαν οι μέρες, οι Έλληνες φίλοι μου τόσο στο Βερολίνο όσο και στην Ελλάδα, ήταν - ως συνήθως - οι πιο πανικόβλητοι. «Τρελός είσαι;» ρωτούσαν. Οι Γερμανοί σαφώς πιο ψύχραιμοι: «Δεν θα σταματήσει ο κόσμος να ανεβαίνει στα αεροπλάνα...» Αν προσπαθήσει κανείς να σκεφτεί λογικά μέσα στον παραλογισμό των ημερών θα διαπιστώσει ότι ίσως η Golden Gate Bridge να αποτελεί πιθανό στόχο. Ή η Silicon Valley... Όντως οι γέφυρες (και δη οι γέφυρες – σύμβολα) απειλούνται όπως άλλωστε και τα σημαντικά παραγωγικά κέντρα που θα έχουν μεγάλο οικονομικό αντίκτυπο. Ο στίχος «I wasn’t born there...», δεν θέλω καν να τον συνεχίσω, από το «San Franciscan Nights» του Eric Burdon επιστρέφει συχνά στη σκέψη. Από την άλλη όμως, κάτι μου λέει ότι δεν πρόκειται να συμβεί απολύτως τίποτε.
Με αυτήν την πεποίθηση που δεν στηρίζεται πουθενά πετάω με την Air France, αλλάζω αεροπλάνο στο Παρίσι και συνεχίζω άλλες 11½ ώρες μέχρι το Σαν Φρανσίσκο. Εκεί θα αποδειχτεί το τραγικό λάθος μου: να ταξιδέψω στην Αμερική με έναν Γερμανό που ανήκει στο ανταγωνιστικό είδος. Έτσι έχω χαρακτηρίσει όλους εκείνους που ενθουσιάζονται με τη «φιλικότητα» των Νοτιοευρωπαίων και των Βορειοαφρικανών, αλλά για τον ίδιο ακριβώς λόγο χαρακτηρίζουν τους Αμερικανούς «επιφανειακούς». Και δεν υπάρχει τίποτε πιο εκνευριστικό σε ένα ταξίδι, για μένα τουλάχιστον, από άτομα ριζωμένα στη νοοτροπία τους, που αδυνατούν να αφεθούν στα καινούργια ερεθίσματα, που δεν είναι σε θέση να δούνε, να απολαύσουν και εν συνεχεία να κρίνουν, παρά μόνο αναζητούν ευκαιρία να επιβεβαιώσουν τις προκαταλήψεις τους. Προς γνώσιν...
«Οι λευκοί» αντιμετωπίζουν τους σκουρόχρωμους Άραβες με καχυποψία. Η έρευνα στα αεροδρόμια είναι εξονυχιστική. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι τίποτε πλέον δεν θα επανέλθει στους «κανονικούς» ρυθμούς της καθημερινότητας, αλλά εγώ είμαι της γνώμης ότι κι αυτό θα παρέλθει όπως τόσα και τόσα άλλα. Δεν έχει περάσει άλλωστε πολύς καιρός από τότε που σε ρωτούσαν διαρκώς αν έχεις πακετάρει ο ίδιος τη βαλίτσα σου ή αν μεταφέρεις αντικείμενα που σου έδωσε κάποιος άλλος... Οι άνθρωποι ξεχνούν. Ευτυχώς; Δυστυχώς; Όπως σε όλα τα πράγματα σ’ αυτή τη ζωή, η απάντηση πρέπει να είναι «άλλοτε ναι κι άλλοτε όχι». Εξαρτάται...
Διαβάζω τον «Κλιματιζόμενο Εφιάλτη» του Χένρι Μίλλερ. Πόσο κριτικός είναι με τη χώρα του. Πόσο λατρεύει την Ευρώπη! Πόσο θα ήθελα να ζούσε σήμερα και να πηγαίναμε μια βόλτα στο Ηράκλειο λ. χ. που είχε επισκεφτεί προπολεμικά και του είχε αρέσει τόσο. Απλά, σε μερικές χώρες, ο «πολιτισμός» καθυστέρησε να έρθει. Μα σαν ήρθε, παρέσυρε τα πάντα στο διάβα του εκεί που βασιλεύει το εύκολο κέρδος σε συνδυασμό με την άγνοια, και οι νόμοι παρέχουν απλά ένα άλλοθι πολιτισμού...
Αν κρίνω από τους γύρω μου, νομίζω πως κανείς δεν νιώθει άνετα κατά τη διάρκεια της πτήσης. Ίσως στη νευρικότητά τους να συμβάλει και η θλιβερή εντύπωση που δίνει το κακοσυντηρημένο αεροσκάφος.
Αργότερα θα γελάω με τη σύμπτωση, αλλά την ώρα που περνάω από τον έλεγχο διαβατηρίων δεν είναι καθόλου αστείο. Ο ανάγωγος υπάλληλος, ερευνά το διαβατήριό μου, τη βίζα μου - ως γνωστόν, από όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μόνο όσοι έχουν ελληνικό διαβατήριο χρειάζονται βίζα για τις Η.Π.Α.! - και ενώ όλα βαίνουν καλώς κάτι του κάνει ένα «κλικ» και αρχίζει την... ανάκριση. Θέλει να μάθει γιατί έχω μαζί μου τη γερμανική άδεια παραμονής (αχρείαστη στο μεταξύ), πότε πήγα στην Αίγυπτο (καθώς βλέπει τη βίζα αυτής της χώρας σε μια σελίδα του διαβατηρίου μου). Ο συνδυασμός Γερμανίας – Αιγύπτου πρέπει να τον ανησύχησε, αφού του θύμισε τους δράστες των τρομοκρατικών ενεργειών της 11ης Σεπτεμβρίου. Μήπως τρέφω μέσα μου έναν τρομοκράτη που κοιμάται; Με στέλνει στη... δευτεροβάθμια επιτροπή, ξαναχτυπάνε το όνομά μου στα κομπιούτερ, απογοητεύονται. Κανένα ενοχοποιητικό στοιχείο. Πάνω που πιστεύω πως ξεμπέρδεψα διαπιστώνω ότι δεν έχει έρθει η βαλίτσα μου! Καμιά δεκαριά ακόμη ομοιοπαθείς είναι στην ουρά πριν από μένα και συμπληρώνουν έντυπα με περιγραφή των αποσκευών τους. Ο Γερμανός συνταξιδιώτης μου είναι πεπεισμένος ότι κάτι που θεωρήθηκε ύποπτο θα υπήρχε στις βαλίτσες που δεν έφτασαν και αρχίζει να μου εξηγεί τη θεωρία του, που στηρίζεται αποκλειστικά στη φαντασία του που καλπάζει ανάλογα με την ένταση των ημερών. Μάλλον ξέχασε πως λίγο πριν μου περιέγραφε πώς πριν από δυο χρόνια, σε ήρεμη εποχή, δεν είχε έρθει η βαλίτσα του από τη Μαδρίτη. Νόμιζα πως κάτι τέτοια αποκυήματα είναι ελληνικό προνόμιο, αλλά μπα! Απλά, επαρχιώτικο! Η Air France μού δίνει το δικαίωμα να ψωνίσω για 150 δολάρια, ποσό που με διαβεβαιώνουν ότι θα εισπράξω αργότερα στο Βερολίνο, προσκομίζοντας τις αποδείξεις. (Η αλήθεια είναι ότι ύστερα από διάφορες προσπάθειες να έρθω σε επαφή με τα κεντρικά γραφεία της εταιρείας που βρίσκονται στη Φρανκφούρτη - ναι, ολόκληρη πρωτεύουσα της Γερμανίας δεν έχει γραφεία της Air France! - θα κατορθώσω να εισπράξω τα ¾ του ποσού, λίγο πριν τα Χριστούγεννα!). Το πρόβλημα είναι πως ακόμη και στην Αμερική τα μαγαζιά κλείνουν κάποια στιγμή τις Κυριακές (19οο). Τουλάχιστον καταφέρνω να αγοράσω οδοντόκρεμα, οδοντόβουρτσα, αφρό ξυρίσματος και ξυραφάκια! Κοντεύει 11 μ.μ., πράγμα που σημαίνει ότι το εσωτερικό μου ρολόι δείχνει 8 το πρωί. Πηγαίνω να πιω κάτι στο μπαρ του ξενοδοχείου και καθώς με τον συνταξιδιώτη μου μιλάω γερμανικά, ένας από τους λιγοστούς πελάτες προσφέρεται να μας κεράσει ένα ποτό λέγοντας «σε οποιονδήποτε έχει έρθει από τόσο μακριά τέτοια εποχή αξίζει τουλάχιστον ένα κέρασμα...» Οι Αμερικανοί είναι σοκαρισμένοι. Ασφαλώς αν μια τέτοια κίνηση γινόταν από έναν Μαροκινό, Τυνήσιο ή Έλληνα, ο φίλος μου θα έσπευδε να βγάλει το συμπέρασμα περί φιλικών λαών κ.λπ. Εδώ το αφήνει ασχολίαστο. Εγώ όμως δεν θα χάσω την ευκαιρία να επισημάνω πόσο μη γερμανικό είναι το κέρασμα...
Κοιμάμαι με διαλείμματα. Το πρώτο μου μέλημα μετά το πρωινό είναι να βγω για ψώνια. Κάλτσες, εσώρουχα, πουκάμισο, παντελόνι... Ο καιρός είναι αρκετά καλός, αλλά χρειάζομαι κι ένα πουλόβερ. Άλλωστε και ο Μαρκ Τουέιν, ύστερα από ένα καλοκαίρι που πέρασε στην πόλη, δήλωσε ότι ήταν ο πιο ήπιος χειμώνας της ζωής του! Ένα μεγάλο τμήμα της κεντρικής Market Street είναι χώρος όπου περιδιαβαίνουν οι άστεγοι, κι ένα μαγαζί ειδών λαϊκής τέχνης του Αφγανιστάν έχει βγάλει στην πόρτα του μια υφαντή αμερικάνικη σημαία. Δεν ξέρω αν προϋπήρχε της 11ης Σεπτεμβρίου, αλλά κάτι μου λέει πως πρόκειται για πρόσφατη προσπάθεια διαφοροποίησης της θέσης του ιδιοκτήτη... Πολλοί είναι εξάλλου οι μετανάστες που δηλώνουν με κάθε τρόπο την αντίθεση τους στην επίθεση που δέχτηκαν οι Η.Π.Α. Παρεμπιπτόντως, από μπροστά μου περνάει μια μικρή διαδήλωση κατά του πολέμου. Τριγύρω υπάρχουν κάθε λογής διακονίες, ένας ναός Scientology και πολλοί αλκοολικοί.
Το Δημαρχείο έχει κτιστεί από γρανίτη και μάρμαρο με πρότυπο το Καπιτώλιο της Ουάσινγκτον. Στη ευρύχωρη πλατεία που απλώνεται μπροστά του και που πλαισιώνεται από ένα σύμπλεγμα αιθουσών συναυλιών - στην όπερα παίζουν το «Σαμψών και Δαλιδά» του Saint-Saens σε μια ωραία, συμβατική σκηνοθεσία - γίνεται λαϊκή αγορά. Φρέσκα φρούτα, ψάρια και κρέατα. Τα συνηθισμένα προϊόντα των λαϊκών αγορών, αλλά τόσο διαφορετικά από την Ευρώπη!
Λίγο παρακάτω μια έκθεση αυτοκινήτων είναι ο ίδιος ακριβώς χώρος που στεγαζόταν η αίθουσα Fillmore West του Bill Graham, χωρητικότητας 2.800 θέσεων, πριν πέσει θύμα του γιγαντισμού του ροκ. Αντίθετα, το Fillmore Auditorium στον δυτικό τομέα της πόλης, που είχε πέσει σε δυσμένεια μετά τη δολοφονία του Martin Luther King, Jr., επειδή ο Billy Graham φοβήθηκε ότι το λευκό κοινό δεν θα πήγαινε σε μια συνοικία μαύρων ως επί το πλείστον, επαναλειτουργεί. Εδώ ηχογραφήθηκε το live τμήμα του «Wheels On Fire» των Cream.
Έχει βγει ψύχρα εδώ και αρκετή ώρα και παίρνω τον υπόγειο για το ξενοδοχείο. Η βαλίτσα μου δεν έχει έρθει ακόμη. Ανεβαίνω στο δωμάτιο και χαζεύω τη θέα από τον έκτο όροφο, με τον ήλιο να μπαίνει μέσα από το παράθυρο. Ανοίγω την τηλεόραση. Ειδήσεις για την τρομοκρατία, ειδήσεις για την επιχείρηση της πάταξης της Αλ Καΐντα, απαντήσεις του Μπιν Λάντεν... Η βαλίτσα έρχεται με δύο εικοσιτετράωρα καθυστέρηση.
Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που πίστεψαν ότι ο καταστροφικός σεισμός που έπληξε την πόλη το 1906 (και που είδαμε αργότερα στην εξαιρετική ταινία «San Francisco» του S. Van Dyke με τους Clark Gable, Jeanette MacDonald και Spencer Tracy) ήταν θεόσταλτος! Τα «έκλυτα ήθη», βλέπετε, δεν ήταν φαινόμενο που εισήγαγαν οι χίπηδες! Τα βικτοριανά σπίτια που παρέμειναν εξακολουθούν να στολίζουν δύο μεγάλες περιοχές της πόλης. Μία από αυτές βρίσκεται γύρω από την μυθική γωνία που σχηματίζουν οι οδοί Haight και Ashbury, την εστία ενός ολόκληρου κινήματος. Το φιλελεύθερο πνεύμα του Σαν Φρανσίσκο αναπτύχθηκε από τους beat ακτιβιστές, συνεχίστηκε στη δεκαετία του ’60 και ύστερα από το καλοκαίρι της αγάπης και την παρακμή των παιδιών των λουλουδιών, η δραστηριότητα της ομοφυλόφιλης κοινότητας της πόλης την κατέστησε πρωτοπόρα στη διεκδίκηση ίσων δικαιωμάτων και κατ’ επέκταση - ιδιαίτερα την περιοχή Castro - Μέκκα πολλών gay του πλανήτη. Οι ΗΠΑ επιτίθενται στο Αφγανιστάν ενώ στην Castro Street ξεκινάει μια γιορτή ομοφυλόφιλης υπερηφάνειας (gay pride) με πάγκους φαγητών. Λουκάνικα, μπιφτέκια αλλά και πολλές σπεσιαλιτέ για χορτοφάγους. «Έτσι ακριβώς τα είχα φανταστεί…», ξεκινάει ο χορτοφάγος Γερμανός συνταξιδιώτης μου, αρνητικός στις πρώτες μυρωδιές της ψητής σάρκας. «Κι όμως έχει μεγάλη ποικιλία και για άτομα που δεν τρώνε κρέας συγκριτικά με την Ευρώπη», επιμένω. Το παραδέχεται αλλά τι να το κάνεις;
Σήμερα η Haight Street αναπολεί το παρελθόν της με καταστήματα σουβενίρ, μέντιουμ με κάρτες ταρό, αντικείμενα new age... Σε κάποια καφέ βλέπεις μερικούς αργοκίνητους ξεχασμένους χίπις, αλλά ο κανόνας είναι οι βιαστικοί inline skaters. Κάπου - κάπου ξεχωρίζει και ένα σαρίκι, αφού δυο κατάξανθοι Αμερικάνοι διάλεξαν αυτόν τον τρόπο για να εκφράσουν τη συμπαράστασή του στους Αφγανούς...
Πολλοί τουρίστες αναζητούν τα σπίτια που έμεναν στη δεκαετία του ’60 συγκροτήματα όπως οι Grateful Dead και οι Jefferson Airplane. Εγώ συνεχίζω προς το Golden Gate Park, που μπορεί να μην καταλαμβάνει την έκταση του Central Park, θεωρείται όμως πιο ασφαλές και περιλαμβάνει τρία μουσεία. Στο Ασιατικό Μουσείο, εκτός από τα μόνιμα εκθέματα από διάφορες χώρες του κεντροανατολικού κυρίως τμήματος αυτής της ηπείρου - μια καλή ευκαιρία να δει κανείς φιγούρες γνωστές από την ιστορία του βουδισμού όπως τον Αβαλοκιτεσβάρα ή τον εύθυμο καλόγερο του Ζεν, Hotei, και τη θεότητα Ganesha με μορφή ελέφαντα -, φιλοξενείται μια έκθεση με θέμα τους Σουλτάνους. Δίπλα ακριβώς υπάρχει μια αναπαράσταση ενός γιαπωνέζικου κήπου, με παγόδες, λιμνούλες και γεφυράκια... Το πάρκο τελειώνει στον Ατλαντικό Ωκεανό, στην παραλία με το προφανές όνομα Ocean Beach.
Διασχίζω τη μήκους τριών χιλιομέτρων Golden Gate Bridge (κάτι τέτοιες ενέργειες ανήκουν στα θετικά του να συνταξιδεύεις με Γερμανούς) απ’ όπου η θέα της πόλης σου κόβει την ανάσα. Αργότερα θα διαβάσω ότι στη δεκαετία του ’70 η Grace Slick είχε τρακάρει δυο φορές σε κάποια σημεία της. Απέναντι βρίσκεται το Sausalito (= Μικρή Ιτιά), στη μαρίνα του οποίου είχαν αράξει τα καράβια πολλών διασημοτήτων. Εδώ ο Otis Redding έγραψε το «(Sittin’ on) The Dock Of The Bay» που κυκλοφόρησε λίγο μετά τον θάνατό του.
Στη βάση της γέφυρας βρίσκεται το Presidio που έγινε ευρύτερα γνωστό από την ομώνυμη ταινία του Peter Hyams με πρωταγωνιστές τον Sean Connery και τη Meg Ryan. Στη γύρω περιοχή έχουν τα σπίτια τους η Sharon Stone και ο Robin Williams.
Το San Francisco Museum Of Modern Art (SFMOMA) που εγκαινιάσθηκε το 1995, είναι έργο του Mario Botta (πρώτο έργο του Ελβετού αρχιτέκτονα στις ΗΠΑ και το πρώτο του μουσείο) και αποτελεί τον «σημαντικότερο πολιτιστικό προορισμό της πόλης», όπως αυτοδιαφημίζεται. Είναι ιδιωτικός, μη κερδοσκοπικός οργανισμός που συντηρείται από τα μέλη του, από δωρεές και από τα εισιτήρια που κοστίζουν 10 δολάρια (7 τα μειωμένα). Πέρα από τα μόνιμα εκθέματά του - που κινούνται από τον ιμπρεσιονισμό μέχρι την ποπ-αρτ - και τις εξαιρετικές φωτογραφίες του Ansel Adams, με εντυπωσιάζουν τα έργα των νεαρών Νοτιοαμερικανών καλλιτεχνών που δεν έχουμε ευκαιρία να βλέπουμε συχνά στην Ευρώπη. Μεταμοντέρνο μπαρόκ; Ίσως λίγο κιτς αλλά με πολύ χιούμορ! Απέναντι από το μουσείο βρίσκεται το οικοδομικό σύμπλεγμα Yerba Buena Gardens, περιοχή αναψυχής και εμπορικό κέντρο.
Κατευθύνομαι βόρεια, προς την αποβάθρα (Fisherman’s Wharf) και το Embarcadero, που έχει μετατραπεί σε λούνα παρκ... Παρόμοιες επεμβάσεις έχω δει και σε άλλα λιμάνια της χώρας. Σίγουρα απέχουν πολύ από το να χαρακτηριστούν «όμορφες» αλλά είναι μια κάποια λύση, τουλάχιστον για μια μεγάλη μερίδα του κόσμου. Σε όσους αρέσουν οι σοκολάτες υπάρχει ένα μαγαζί που πουλάει τις περίφημες Ghirardelli. Περπατώντας κατά μήκος της παραλίας με κατεύθυνση το Ferry Building, βλέπεις απέναντι τη βραχονησίδα Αλκατράζ με τις περιβόητες φυλακές. Ασφαλώς και έρχονται στο νου σκηνές από το εξαιρετικό «Escape From Alcatraz» με τον Clint Eastwood να επιχειρεί τη μοναδική πετυχημένη απόδραση από αυτό το υψηλής ασφάλειας σωφρονιστικό ίδρυμα και το όχι σπουδαίο «The Rock» (τελικά, πολλή δουλειά είχε ο Κόνερι στο Σαν Φρανσίσκο). Σουβενίρ με αυτό το μοτίβο πουλιούνται παντού. Τριάντα περίπου χιλιόμετρα βορειότερα βρίσκεται μια άλλη διαβόητη φυλακή, η San Quentin που έχω συνδέσει με τον Johnny Cash λόγω του live άλμπουμ του.
Διασχίζοντας την Columbus Avenue πέφτω επάνω στο βιβλιοπωλείο City Lights του Lawrence Ferlinghetti. Εδώ ξεκίνησε η ιστορία των beat συγγραφέων - εδώ πρωτοδιάβασε το «Ουρλιαχτό» ο Allen Ginsberg - και ο χώρος είναι γεμάτος από τις μνήμες τους. Απέναντι υπάρχει και η Jack Kerouac Lane.
Νοτιότερα ξεκινάει η Chinatown, με πάνω από εκατό εστιατόρια σε έκταση δεκαπέντε περίπου οικοδομικών τετραγώνων. Στα υπόλοιπα μαγαζιά (μανάβικα, ψαράδικα, τουριστικών ειδών) οι Κινέζοι αναμειγνύονται με τους τουρίστες. Η ιστορία αυτής της περιοχής ξεκινάει από την εποχή των σιδηροδρόμων, όταν πολλοί Κινέζοι ήρθαν να δουλέψουν ως εργάτες.
Το Nob Hill θεωρείται ιδιαίτερα αριστοκρατική συνοικία και το όνομά του έχει υιοθετηθεί από πολλά καταστήματα και μπαρ σε άλλες πόλεις των ΗΠΑ ως συνώνυμο της κομψότητας. Ο σεισμός του 1906 κατέστρεψε πολλά από τα επιβλητικά κτήρια που ανήκαν κυρίως σε μεγιστάνες της εποχής των χρυσοθήρων και αργότερα του σιδηρόδρομου. Από πολλά σημεία της γεμάτης ανηφόρες (και τις ανάλογες κατηφόρες) περιοχής η θέα είναι μοναδική.
Σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους βρίσκονται η Union Square και η Transamerica Pyramid, ύψους 256 μέτρων. Εκεί κοντά είναι και το διώροφο δισκάδικο Rasputin, ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τους φίλους του βινυλίου.
Το τελεφερίκ (cable-car) είναι το πιο άνετο και γραφικό μέσο για να μετακινηθείς μεταξύ της Market Street και της Chinatown, αλλά και βορειότερα. Αρκεί να μην κάνει κρύο γιατί είναι ανοιχτά από παντού. Ενδιαφέρον έχει και ο χώρος που στρίβουν τα οχήματα, στο αδιέξοδο της Powell επί της Market Street, όπου σχηματίζεται μια αποκαρδιωτική ουρά που όμως προχωράει απίστευτα γρήγορα. Πολύ εξυπηρετικός και σύγχρονος είναι πάντως ο υπόγειος.
Η Lily Tomlin δίνει ρεσιτάλ στο one-woman-show «The Search Of Intelligent Life...», στο πιο παράξενο θέατρο που έχω πάει ποτέ μου! Βρίσκεται στον πρώτο όροφο ενός ξενοδοχείου!
Το πρωινό στο ξενοδοχείο έχει καταντήσει ανυπόφορο, κυρίως χάρη στην ίδια κασέτα με γνωστά αποσπάσματα κλασικής μουσικής σε... muzak. Η ξανθιά, ψηλή, νεαρή σερβιτόρα δεν μιλάει καλά αγγλικά και μου κάνει εντύπωση γιατί την είχα κατατάξει στις Σκανδιναβές. Θα τη συναντήσω αργότερα να δουλεύει σε ένα κατάστημα τουριστικών ειδών και θα τη ρωτήσω για να μου λυθεί η απορία. Είναι από την Πολωνία και σπουδάζει Πολιτικές Επιστήμες.
Μια εκδρομή 3½ ωρών με φέρνει αρχικά στο δάσος Muir με δέντρα Redwood που έχουν μέσο όρο ηλικίας τα 600 χρόνια (συχνά φτάνουν τα 1.000). Τώρα μπορώ κι εγώ επιτέλους να ισχυριστώ «I’ve been to Hollywood, I’ve been to Redwood...», όπως ο Neil Young. Θα καταλήξω για βόλτα στο γραφικότατο Sausalito, με τον ήλιο να χρυσίζει τα νερά του κόλπου και τις γκαλερί να συναγωνίζονται η μία την άλλη σε εντυπωσιακά εκθέματα. Μια πανέμορφη γυναικεία φιγούρα σε φυσικό μέγεθος - έργο γλύπτη από τη Ζιμπάμπουε - κοστίζει 18.000 δολάρια! Αποφασίζω να κάνω άλλη μία εκδρομή, αυτή τη φορά ημερήσια, νότια του Σαν Φρανσίσκο.
Πώς να περιγράψει κανείς το Carmel, αυτή την πνιγμένη στα δέντρα, πανέμορφη κωμόπολη δίπλα στον Ειρηνικό; Τα μόνα στοιχεία που μου ήταν γνωστά γι’ αυτήν ήταν η φωτογραφία στο εξώφυλλο του Concert By The Sea του Erroll Garner και το ότι στα μέσα της δεκαετίας του ’80, ο Clint Eastwood χρημάτισε δήμαρχός της. Τώρα εξακολουθεί να ζει εκεί η Doris Day και άλλοι διάσημοι σταρ.
Οι αναφορές στο Monterey δεν περιορίζονται μόνο στο φεστιβάλ του Καλοκαιριού του 1967 (15, 16, 17 Ιουνίου) με τη συμμετοχή του Otis Redding και του Jimi Hendrix. Είναι και το Cannery Row του John Steinbeck, (ταινία με τους Nick Nolte και Debra Winger). Στην περιοχή έχουν γυριστεί και τα «Play Misty For Me», «East Of Eden» και «Sandpipers». Πιο κάτω γιορτάζουν το σκόρδο και το χρησιμοποιούν ως βάση σε οτιδήποτε παρασκευάζουν. Πατατάκια, ποτά, γλυκά, παγωτά...
Στην πτήση της επιστροφής θα με πάρει ο ύπνος παρακολουθώντας το «Bridget Jones’ Diary». Να που το φιλμ χρησίμευσε σε κάτι!
2001/2006
Προς στιγμή προκύπτει το δίλημμα: να πάω ή να μην πάω; Η αλήθεια είναι πως εγώ δεν έχω ιδιαίτερους ενδοιασμούς. Το Σαν Φρανσίσκο ήταν ένα από τα όνειρά μου εδώ και αρκετά χρόνια και είχα βάλει στο πρόγραμμα το συγκεκριμένο ταξίδι πριν από αυτό της Νέας Υόρκης. Ωστόσο, όσο πλησίαζαν οι μέρες, οι Έλληνες φίλοι μου τόσο στο Βερολίνο όσο και στην Ελλάδα, ήταν - ως συνήθως - οι πιο πανικόβλητοι. «Τρελός είσαι;» ρωτούσαν. Οι Γερμανοί σαφώς πιο ψύχραιμοι: «Δεν θα σταματήσει ο κόσμος να ανεβαίνει στα αεροπλάνα...» Αν προσπαθήσει κανείς να σκεφτεί λογικά μέσα στον παραλογισμό των ημερών θα διαπιστώσει ότι ίσως η Golden Gate Bridge να αποτελεί πιθανό στόχο. Ή η Silicon Valley... Όντως οι γέφυρες (και δη οι γέφυρες – σύμβολα) απειλούνται όπως άλλωστε και τα σημαντικά παραγωγικά κέντρα που θα έχουν μεγάλο οικονομικό αντίκτυπο. Ο στίχος «I wasn’t born there...», δεν θέλω καν να τον συνεχίσω, από το «San Franciscan Nights» του Eric Burdon επιστρέφει συχνά στη σκέψη. Από την άλλη όμως, κάτι μου λέει ότι δεν πρόκειται να συμβεί απολύτως τίποτε.
Με αυτήν την πεποίθηση που δεν στηρίζεται πουθενά πετάω με την Air France, αλλάζω αεροπλάνο στο Παρίσι και συνεχίζω άλλες 11½ ώρες μέχρι το Σαν Φρανσίσκο. Εκεί θα αποδειχτεί το τραγικό λάθος μου: να ταξιδέψω στην Αμερική με έναν Γερμανό που ανήκει στο ανταγωνιστικό είδος. Έτσι έχω χαρακτηρίσει όλους εκείνους που ενθουσιάζονται με τη «φιλικότητα» των Νοτιοευρωπαίων και των Βορειοαφρικανών, αλλά για τον ίδιο ακριβώς λόγο χαρακτηρίζουν τους Αμερικανούς «επιφανειακούς». Και δεν υπάρχει τίποτε πιο εκνευριστικό σε ένα ταξίδι, για μένα τουλάχιστον, από άτομα ριζωμένα στη νοοτροπία τους, που αδυνατούν να αφεθούν στα καινούργια ερεθίσματα, που δεν είναι σε θέση να δούνε, να απολαύσουν και εν συνεχεία να κρίνουν, παρά μόνο αναζητούν ευκαιρία να επιβεβαιώσουν τις προκαταλήψεις τους. Προς γνώσιν...
«Οι λευκοί» αντιμετωπίζουν τους σκουρόχρωμους Άραβες με καχυποψία. Η έρευνα στα αεροδρόμια είναι εξονυχιστική. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι τίποτε πλέον δεν θα επανέλθει στους «κανονικούς» ρυθμούς της καθημερινότητας, αλλά εγώ είμαι της γνώμης ότι κι αυτό θα παρέλθει όπως τόσα και τόσα άλλα. Δεν έχει περάσει άλλωστε πολύς καιρός από τότε που σε ρωτούσαν διαρκώς αν έχεις πακετάρει ο ίδιος τη βαλίτσα σου ή αν μεταφέρεις αντικείμενα που σου έδωσε κάποιος άλλος... Οι άνθρωποι ξεχνούν. Ευτυχώς; Δυστυχώς; Όπως σε όλα τα πράγματα σ’ αυτή τη ζωή, η απάντηση πρέπει να είναι «άλλοτε ναι κι άλλοτε όχι». Εξαρτάται...
Διαβάζω τον «Κλιματιζόμενο Εφιάλτη» του Χένρι Μίλλερ. Πόσο κριτικός είναι με τη χώρα του. Πόσο λατρεύει την Ευρώπη! Πόσο θα ήθελα να ζούσε σήμερα και να πηγαίναμε μια βόλτα στο Ηράκλειο λ. χ. που είχε επισκεφτεί προπολεμικά και του είχε αρέσει τόσο. Απλά, σε μερικές χώρες, ο «πολιτισμός» καθυστέρησε να έρθει. Μα σαν ήρθε, παρέσυρε τα πάντα στο διάβα του εκεί που βασιλεύει το εύκολο κέρδος σε συνδυασμό με την άγνοια, και οι νόμοι παρέχουν απλά ένα άλλοθι πολιτισμού...
Αν κρίνω από τους γύρω μου, νομίζω πως κανείς δεν νιώθει άνετα κατά τη διάρκεια της πτήσης. Ίσως στη νευρικότητά τους να συμβάλει και η θλιβερή εντύπωση που δίνει το κακοσυντηρημένο αεροσκάφος.
Αργότερα θα γελάω με τη σύμπτωση, αλλά την ώρα που περνάω από τον έλεγχο διαβατηρίων δεν είναι καθόλου αστείο. Ο ανάγωγος υπάλληλος, ερευνά το διαβατήριό μου, τη βίζα μου - ως γνωστόν, από όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μόνο όσοι έχουν ελληνικό διαβατήριο χρειάζονται βίζα για τις Η.Π.Α.! - και ενώ όλα βαίνουν καλώς κάτι του κάνει ένα «κλικ» και αρχίζει την... ανάκριση. Θέλει να μάθει γιατί έχω μαζί μου τη γερμανική άδεια παραμονής (αχρείαστη στο μεταξύ), πότε πήγα στην Αίγυπτο (καθώς βλέπει τη βίζα αυτής της χώρας σε μια σελίδα του διαβατηρίου μου). Ο συνδυασμός Γερμανίας – Αιγύπτου πρέπει να τον ανησύχησε, αφού του θύμισε τους δράστες των τρομοκρατικών ενεργειών της 11ης Σεπτεμβρίου. Μήπως τρέφω μέσα μου έναν τρομοκράτη που κοιμάται; Με στέλνει στη... δευτεροβάθμια επιτροπή, ξαναχτυπάνε το όνομά μου στα κομπιούτερ, απογοητεύονται. Κανένα ενοχοποιητικό στοιχείο. Πάνω που πιστεύω πως ξεμπέρδεψα διαπιστώνω ότι δεν έχει έρθει η βαλίτσα μου! Καμιά δεκαριά ακόμη ομοιοπαθείς είναι στην ουρά πριν από μένα και συμπληρώνουν έντυπα με περιγραφή των αποσκευών τους. Ο Γερμανός συνταξιδιώτης μου είναι πεπεισμένος ότι κάτι που θεωρήθηκε ύποπτο θα υπήρχε στις βαλίτσες που δεν έφτασαν και αρχίζει να μου εξηγεί τη θεωρία του, που στηρίζεται αποκλειστικά στη φαντασία του που καλπάζει ανάλογα με την ένταση των ημερών. Μάλλον ξέχασε πως λίγο πριν μου περιέγραφε πώς πριν από δυο χρόνια, σε ήρεμη εποχή, δεν είχε έρθει η βαλίτσα του από τη Μαδρίτη. Νόμιζα πως κάτι τέτοια αποκυήματα είναι ελληνικό προνόμιο, αλλά μπα! Απλά, επαρχιώτικο! Η Air France μού δίνει το δικαίωμα να ψωνίσω για 150 δολάρια, ποσό που με διαβεβαιώνουν ότι θα εισπράξω αργότερα στο Βερολίνο, προσκομίζοντας τις αποδείξεις. (Η αλήθεια είναι ότι ύστερα από διάφορες προσπάθειες να έρθω σε επαφή με τα κεντρικά γραφεία της εταιρείας που βρίσκονται στη Φρανκφούρτη - ναι, ολόκληρη πρωτεύουσα της Γερμανίας δεν έχει γραφεία της Air France! - θα κατορθώσω να εισπράξω τα ¾ του ποσού, λίγο πριν τα Χριστούγεννα!). Το πρόβλημα είναι πως ακόμη και στην Αμερική τα μαγαζιά κλείνουν κάποια στιγμή τις Κυριακές (19οο). Τουλάχιστον καταφέρνω να αγοράσω οδοντόκρεμα, οδοντόβουρτσα, αφρό ξυρίσματος και ξυραφάκια! Κοντεύει 11 μ.μ., πράγμα που σημαίνει ότι το εσωτερικό μου ρολόι δείχνει 8 το πρωί. Πηγαίνω να πιω κάτι στο μπαρ του ξενοδοχείου και καθώς με τον συνταξιδιώτη μου μιλάω γερμανικά, ένας από τους λιγοστούς πελάτες προσφέρεται να μας κεράσει ένα ποτό λέγοντας «σε οποιονδήποτε έχει έρθει από τόσο μακριά τέτοια εποχή αξίζει τουλάχιστον ένα κέρασμα...» Οι Αμερικανοί είναι σοκαρισμένοι. Ασφαλώς αν μια τέτοια κίνηση γινόταν από έναν Μαροκινό, Τυνήσιο ή Έλληνα, ο φίλος μου θα έσπευδε να βγάλει το συμπέρασμα περί φιλικών λαών κ.λπ. Εδώ το αφήνει ασχολίαστο. Εγώ όμως δεν θα χάσω την ευκαιρία να επισημάνω πόσο μη γερμανικό είναι το κέρασμα...
Κοιμάμαι με διαλείμματα. Το πρώτο μου μέλημα μετά το πρωινό είναι να βγω για ψώνια. Κάλτσες, εσώρουχα, πουκάμισο, παντελόνι... Ο καιρός είναι αρκετά καλός, αλλά χρειάζομαι κι ένα πουλόβερ. Άλλωστε και ο Μαρκ Τουέιν, ύστερα από ένα καλοκαίρι που πέρασε στην πόλη, δήλωσε ότι ήταν ο πιο ήπιος χειμώνας της ζωής του! Ένα μεγάλο τμήμα της κεντρικής Market Street είναι χώρος όπου περιδιαβαίνουν οι άστεγοι, κι ένα μαγαζί ειδών λαϊκής τέχνης του Αφγανιστάν έχει βγάλει στην πόρτα του μια υφαντή αμερικάνικη σημαία. Δεν ξέρω αν προϋπήρχε της 11ης Σεπτεμβρίου, αλλά κάτι μου λέει πως πρόκειται για πρόσφατη προσπάθεια διαφοροποίησης της θέσης του ιδιοκτήτη... Πολλοί είναι εξάλλου οι μετανάστες που δηλώνουν με κάθε τρόπο την αντίθεση τους στην επίθεση που δέχτηκαν οι Η.Π.Α. Παρεμπιπτόντως, από μπροστά μου περνάει μια μικρή διαδήλωση κατά του πολέμου. Τριγύρω υπάρχουν κάθε λογής διακονίες, ένας ναός Scientology και πολλοί αλκοολικοί.
Το Δημαρχείο έχει κτιστεί από γρανίτη και μάρμαρο με πρότυπο το Καπιτώλιο της Ουάσινγκτον. Στη ευρύχωρη πλατεία που απλώνεται μπροστά του και που πλαισιώνεται από ένα σύμπλεγμα αιθουσών συναυλιών - στην όπερα παίζουν το «Σαμψών και Δαλιδά» του Saint-Saens σε μια ωραία, συμβατική σκηνοθεσία - γίνεται λαϊκή αγορά. Φρέσκα φρούτα, ψάρια και κρέατα. Τα συνηθισμένα προϊόντα των λαϊκών αγορών, αλλά τόσο διαφορετικά από την Ευρώπη!
Λίγο παρακάτω μια έκθεση αυτοκινήτων είναι ο ίδιος ακριβώς χώρος που στεγαζόταν η αίθουσα Fillmore West του Bill Graham, χωρητικότητας 2.800 θέσεων, πριν πέσει θύμα του γιγαντισμού του ροκ. Αντίθετα, το Fillmore Auditorium στον δυτικό τομέα της πόλης, που είχε πέσει σε δυσμένεια μετά τη δολοφονία του Martin Luther King, Jr., επειδή ο Billy Graham φοβήθηκε ότι το λευκό κοινό δεν θα πήγαινε σε μια συνοικία μαύρων ως επί το πλείστον, επαναλειτουργεί. Εδώ ηχογραφήθηκε το live τμήμα του «Wheels On Fire» των Cream.
Έχει βγει ψύχρα εδώ και αρκετή ώρα και παίρνω τον υπόγειο για το ξενοδοχείο. Η βαλίτσα μου δεν έχει έρθει ακόμη. Ανεβαίνω στο δωμάτιο και χαζεύω τη θέα από τον έκτο όροφο, με τον ήλιο να μπαίνει μέσα από το παράθυρο. Ανοίγω την τηλεόραση. Ειδήσεις για την τρομοκρατία, ειδήσεις για την επιχείρηση της πάταξης της Αλ Καΐντα, απαντήσεις του Μπιν Λάντεν... Η βαλίτσα έρχεται με δύο εικοσιτετράωρα καθυστέρηση.
Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που πίστεψαν ότι ο καταστροφικός σεισμός που έπληξε την πόλη το 1906 (και που είδαμε αργότερα στην εξαιρετική ταινία «San Francisco» του S. Van Dyke με τους Clark Gable, Jeanette MacDonald και Spencer Tracy) ήταν θεόσταλτος! Τα «έκλυτα ήθη», βλέπετε, δεν ήταν φαινόμενο που εισήγαγαν οι χίπηδες! Τα βικτοριανά σπίτια που παρέμειναν εξακολουθούν να στολίζουν δύο μεγάλες περιοχές της πόλης. Μία από αυτές βρίσκεται γύρω από την μυθική γωνία που σχηματίζουν οι οδοί Haight και Ashbury, την εστία ενός ολόκληρου κινήματος. Το φιλελεύθερο πνεύμα του Σαν Φρανσίσκο αναπτύχθηκε από τους beat ακτιβιστές, συνεχίστηκε στη δεκαετία του ’60 και ύστερα από το καλοκαίρι της αγάπης και την παρακμή των παιδιών των λουλουδιών, η δραστηριότητα της ομοφυλόφιλης κοινότητας της πόλης την κατέστησε πρωτοπόρα στη διεκδίκηση ίσων δικαιωμάτων και κατ’ επέκταση - ιδιαίτερα την περιοχή Castro - Μέκκα πολλών gay του πλανήτη. Οι ΗΠΑ επιτίθενται στο Αφγανιστάν ενώ στην Castro Street ξεκινάει μια γιορτή ομοφυλόφιλης υπερηφάνειας (gay pride) με πάγκους φαγητών. Λουκάνικα, μπιφτέκια αλλά και πολλές σπεσιαλιτέ για χορτοφάγους. «Έτσι ακριβώς τα είχα φανταστεί…», ξεκινάει ο χορτοφάγος Γερμανός συνταξιδιώτης μου, αρνητικός στις πρώτες μυρωδιές της ψητής σάρκας. «Κι όμως έχει μεγάλη ποικιλία και για άτομα που δεν τρώνε κρέας συγκριτικά με την Ευρώπη», επιμένω. Το παραδέχεται αλλά τι να το κάνεις;
Σήμερα η Haight Street αναπολεί το παρελθόν της με καταστήματα σουβενίρ, μέντιουμ με κάρτες ταρό, αντικείμενα new age... Σε κάποια καφέ βλέπεις μερικούς αργοκίνητους ξεχασμένους χίπις, αλλά ο κανόνας είναι οι βιαστικοί inline skaters. Κάπου - κάπου ξεχωρίζει και ένα σαρίκι, αφού δυο κατάξανθοι Αμερικάνοι διάλεξαν αυτόν τον τρόπο για να εκφράσουν τη συμπαράστασή του στους Αφγανούς...
Πολλοί τουρίστες αναζητούν τα σπίτια που έμεναν στη δεκαετία του ’60 συγκροτήματα όπως οι Grateful Dead και οι Jefferson Airplane. Εγώ συνεχίζω προς το Golden Gate Park, που μπορεί να μην καταλαμβάνει την έκταση του Central Park, θεωρείται όμως πιο ασφαλές και περιλαμβάνει τρία μουσεία. Στο Ασιατικό Μουσείο, εκτός από τα μόνιμα εκθέματα από διάφορες χώρες του κεντροανατολικού κυρίως τμήματος αυτής της ηπείρου - μια καλή ευκαιρία να δει κανείς φιγούρες γνωστές από την ιστορία του βουδισμού όπως τον Αβαλοκιτεσβάρα ή τον εύθυμο καλόγερο του Ζεν, Hotei, και τη θεότητα Ganesha με μορφή ελέφαντα -, φιλοξενείται μια έκθεση με θέμα τους Σουλτάνους. Δίπλα ακριβώς υπάρχει μια αναπαράσταση ενός γιαπωνέζικου κήπου, με παγόδες, λιμνούλες και γεφυράκια... Το πάρκο τελειώνει στον Ατλαντικό Ωκεανό, στην παραλία με το προφανές όνομα Ocean Beach.
Διασχίζω τη μήκους τριών χιλιομέτρων Golden Gate Bridge (κάτι τέτοιες ενέργειες ανήκουν στα θετικά του να συνταξιδεύεις με Γερμανούς) απ’ όπου η θέα της πόλης σου κόβει την ανάσα. Αργότερα θα διαβάσω ότι στη δεκαετία του ’70 η Grace Slick είχε τρακάρει δυο φορές σε κάποια σημεία της. Απέναντι βρίσκεται το Sausalito (= Μικρή Ιτιά), στη μαρίνα του οποίου είχαν αράξει τα καράβια πολλών διασημοτήτων. Εδώ ο Otis Redding έγραψε το «(Sittin’ on) The Dock Of The Bay» που κυκλοφόρησε λίγο μετά τον θάνατό του.
Στη βάση της γέφυρας βρίσκεται το Presidio που έγινε ευρύτερα γνωστό από την ομώνυμη ταινία του Peter Hyams με πρωταγωνιστές τον Sean Connery και τη Meg Ryan. Στη γύρω περιοχή έχουν τα σπίτια τους η Sharon Stone και ο Robin Williams.
Το San Francisco Museum Of Modern Art (SFMOMA) που εγκαινιάσθηκε το 1995, είναι έργο του Mario Botta (πρώτο έργο του Ελβετού αρχιτέκτονα στις ΗΠΑ και το πρώτο του μουσείο) και αποτελεί τον «σημαντικότερο πολιτιστικό προορισμό της πόλης», όπως αυτοδιαφημίζεται. Είναι ιδιωτικός, μη κερδοσκοπικός οργανισμός που συντηρείται από τα μέλη του, από δωρεές και από τα εισιτήρια που κοστίζουν 10 δολάρια (7 τα μειωμένα). Πέρα από τα μόνιμα εκθέματά του - που κινούνται από τον ιμπρεσιονισμό μέχρι την ποπ-αρτ - και τις εξαιρετικές φωτογραφίες του Ansel Adams, με εντυπωσιάζουν τα έργα των νεαρών Νοτιοαμερικανών καλλιτεχνών που δεν έχουμε ευκαιρία να βλέπουμε συχνά στην Ευρώπη. Μεταμοντέρνο μπαρόκ; Ίσως λίγο κιτς αλλά με πολύ χιούμορ! Απέναντι από το μουσείο βρίσκεται το οικοδομικό σύμπλεγμα Yerba Buena Gardens, περιοχή αναψυχής και εμπορικό κέντρο.
Κατευθύνομαι βόρεια, προς την αποβάθρα (Fisherman’s Wharf) και το Embarcadero, που έχει μετατραπεί σε λούνα παρκ... Παρόμοιες επεμβάσεις έχω δει και σε άλλα λιμάνια της χώρας. Σίγουρα απέχουν πολύ από το να χαρακτηριστούν «όμορφες» αλλά είναι μια κάποια λύση, τουλάχιστον για μια μεγάλη μερίδα του κόσμου. Σε όσους αρέσουν οι σοκολάτες υπάρχει ένα μαγαζί που πουλάει τις περίφημες Ghirardelli. Περπατώντας κατά μήκος της παραλίας με κατεύθυνση το Ferry Building, βλέπεις απέναντι τη βραχονησίδα Αλκατράζ με τις περιβόητες φυλακές. Ασφαλώς και έρχονται στο νου σκηνές από το εξαιρετικό «Escape From Alcatraz» με τον Clint Eastwood να επιχειρεί τη μοναδική πετυχημένη απόδραση από αυτό το υψηλής ασφάλειας σωφρονιστικό ίδρυμα και το όχι σπουδαίο «The Rock» (τελικά, πολλή δουλειά είχε ο Κόνερι στο Σαν Φρανσίσκο). Σουβενίρ με αυτό το μοτίβο πουλιούνται παντού. Τριάντα περίπου χιλιόμετρα βορειότερα βρίσκεται μια άλλη διαβόητη φυλακή, η San Quentin που έχω συνδέσει με τον Johnny Cash λόγω του live άλμπουμ του.
Διασχίζοντας την Columbus Avenue πέφτω επάνω στο βιβλιοπωλείο City Lights του Lawrence Ferlinghetti. Εδώ ξεκίνησε η ιστορία των beat συγγραφέων - εδώ πρωτοδιάβασε το «Ουρλιαχτό» ο Allen Ginsberg - και ο χώρος είναι γεμάτος από τις μνήμες τους. Απέναντι υπάρχει και η Jack Kerouac Lane.
Νοτιότερα ξεκινάει η Chinatown, με πάνω από εκατό εστιατόρια σε έκταση δεκαπέντε περίπου οικοδομικών τετραγώνων. Στα υπόλοιπα μαγαζιά (μανάβικα, ψαράδικα, τουριστικών ειδών) οι Κινέζοι αναμειγνύονται με τους τουρίστες. Η ιστορία αυτής της περιοχής ξεκινάει από την εποχή των σιδηροδρόμων, όταν πολλοί Κινέζοι ήρθαν να δουλέψουν ως εργάτες.
Το Nob Hill θεωρείται ιδιαίτερα αριστοκρατική συνοικία και το όνομά του έχει υιοθετηθεί από πολλά καταστήματα και μπαρ σε άλλες πόλεις των ΗΠΑ ως συνώνυμο της κομψότητας. Ο σεισμός του 1906 κατέστρεψε πολλά από τα επιβλητικά κτήρια που ανήκαν κυρίως σε μεγιστάνες της εποχής των χρυσοθήρων και αργότερα του σιδηρόδρομου. Από πολλά σημεία της γεμάτης ανηφόρες (και τις ανάλογες κατηφόρες) περιοχής η θέα είναι μοναδική.
Σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους βρίσκονται η Union Square και η Transamerica Pyramid, ύψους 256 μέτρων. Εκεί κοντά είναι και το διώροφο δισκάδικο Rasputin, ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τους φίλους του βινυλίου.
Το τελεφερίκ (cable-car) είναι το πιο άνετο και γραφικό μέσο για να μετακινηθείς μεταξύ της Market Street και της Chinatown, αλλά και βορειότερα. Αρκεί να μην κάνει κρύο γιατί είναι ανοιχτά από παντού. Ενδιαφέρον έχει και ο χώρος που στρίβουν τα οχήματα, στο αδιέξοδο της Powell επί της Market Street, όπου σχηματίζεται μια αποκαρδιωτική ουρά που όμως προχωράει απίστευτα γρήγορα. Πολύ εξυπηρετικός και σύγχρονος είναι πάντως ο υπόγειος.
Η Lily Tomlin δίνει ρεσιτάλ στο one-woman-show «The Search Of Intelligent Life...», στο πιο παράξενο θέατρο που έχω πάει ποτέ μου! Βρίσκεται στον πρώτο όροφο ενός ξενοδοχείου!
Το πρωινό στο ξενοδοχείο έχει καταντήσει ανυπόφορο, κυρίως χάρη στην ίδια κασέτα με γνωστά αποσπάσματα κλασικής μουσικής σε... muzak. Η ξανθιά, ψηλή, νεαρή σερβιτόρα δεν μιλάει καλά αγγλικά και μου κάνει εντύπωση γιατί την είχα κατατάξει στις Σκανδιναβές. Θα τη συναντήσω αργότερα να δουλεύει σε ένα κατάστημα τουριστικών ειδών και θα τη ρωτήσω για να μου λυθεί η απορία. Είναι από την Πολωνία και σπουδάζει Πολιτικές Επιστήμες.
Μια εκδρομή 3½ ωρών με φέρνει αρχικά στο δάσος Muir με δέντρα Redwood που έχουν μέσο όρο ηλικίας τα 600 χρόνια (συχνά φτάνουν τα 1.000). Τώρα μπορώ κι εγώ επιτέλους να ισχυριστώ «I’ve been to Hollywood, I’ve been to Redwood...», όπως ο Neil Young. Θα καταλήξω για βόλτα στο γραφικότατο Sausalito, με τον ήλιο να χρυσίζει τα νερά του κόλπου και τις γκαλερί να συναγωνίζονται η μία την άλλη σε εντυπωσιακά εκθέματα. Μια πανέμορφη γυναικεία φιγούρα σε φυσικό μέγεθος - έργο γλύπτη από τη Ζιμπάμπουε - κοστίζει 18.000 δολάρια! Αποφασίζω να κάνω άλλη μία εκδρομή, αυτή τη φορά ημερήσια, νότια του Σαν Φρανσίσκο.
Πώς να περιγράψει κανείς το Carmel, αυτή την πνιγμένη στα δέντρα, πανέμορφη κωμόπολη δίπλα στον Ειρηνικό; Τα μόνα στοιχεία που μου ήταν γνωστά γι’ αυτήν ήταν η φωτογραφία στο εξώφυλλο του Concert By The Sea του Erroll Garner και το ότι στα μέσα της δεκαετίας του ’80, ο Clint Eastwood χρημάτισε δήμαρχός της. Τώρα εξακολουθεί να ζει εκεί η Doris Day και άλλοι διάσημοι σταρ.
Οι αναφορές στο Monterey δεν περιορίζονται μόνο στο φεστιβάλ του Καλοκαιριού του 1967 (15, 16, 17 Ιουνίου) με τη συμμετοχή του Otis Redding και του Jimi Hendrix. Είναι και το Cannery Row του John Steinbeck, (ταινία με τους Nick Nolte και Debra Winger). Στην περιοχή έχουν γυριστεί και τα «Play Misty For Me», «East Of Eden» και «Sandpipers». Πιο κάτω γιορτάζουν το σκόρδο και το χρησιμοποιούν ως βάση σε οτιδήποτε παρασκευάζουν. Πατατάκια, ποτά, γλυκά, παγωτά...
Στην πτήση της επιστροφής θα με πάρει ο ύπνος παρακολουθώντας το «Bridget Jones’ Diary». Να που το φιλμ χρησίμευσε σε κάτι!
2001/2006
Saturday, January 14, 2006
New York, N.Y.
Τέλη Ιουλίου, άφηνα πίσω μου τη ζέστη του Βερολίνου για την κάψα της Νέας Υόρκης. Αυτή τη φορά θα απολάμβανα την πόλη σαν να ήμουν μόνιμος κάτοικός της, αφού για τέσσερις ολόκληρες βδομάδες θα είχα στη διάθεσή μου το διαμέρισμα της φίλης μου στην 73η Οδό, μεταξύ 2ης και 3ης Λεωφόρου. Το μόνο αντάλλαγμα που μου ζητούσε ήταν να φροντίζω τη γάτα της, την Emmy! Η εν λόγω Έμη ήταν Μ (Εμ) – Ε (η), επειδή προερχόταν από την πολιτεία Maine, που η συντομογραφία της είναι ΜΕ! Κάτι τέτοια λογοπαίγνια με κερδίζουν αμέσως και η γάτα - ακόμη και για κάποιον σαν εμένα, που δεν τρελαίνεται για … νταντέματα - ήταν υπέροχη!
H Austrian Airlines με ενθουσιάζει. Άνετες θέσεις, μόνιτορ με παιχνίδια στην πλάτη της κάθε μιας, τηλέφωνο... Η πτήση από τη Βιέννη διαρκεί 9½ ώρες περίπου αλλά είναι η πιο άνετη που έχω κάνει ποτέ προς την Αμερική, δεν με ενοχλεί ούτε η ανήσυχη μικρή Ινδή παραδίπλα μου. Στο μέλλον τα παιδιά θα επιτρέπεται να ταξιδεύουν μόνο απομονωμένα! Δυο ώρες πριν την προσγείωση, η Ευρώπη φαντάζει πολύ μακριά. Ο έλεγχος στο JFK δεν παρουσιάζει προβλήματα. Χαίρομαι που αντικρίζω το Shea Stadium και ξεκινάω τους πρώτους μουσικούς συνειρμούς καθώς το συνδέω με τους Beatles...
Δεν ήταν μόνο το διαμέρισμα στο Μανχάταν - αρνήθηκα το αυτοκίνητο γιατί δεν είχα καμία όρεξη να ψάχνω απελπισμένα, ούτε να πληρώνω τα αστρονομικά ποσά για πάρκινγκ - αλλά και τα κλειδιά για το άλλο διαμέρισμα, στο Fire Island! Πήγα ένα Σαββατοκύριακο, αλλά δεν βοήθησε ο καιρός να το ευχαριστηθώ.. Ωστόσο χάρηκα τη διαδρομή. Ξεκίνησα από τον σταθμό Pennsylvania, δίπλα στο Madison Square Garden. Το τρένο χρειάστηκε μιάμιση ώρα μέχρι τον σταθμό Babylon στο Long Island και από εκεί στο Sayville, από όπου, με μικρά λεωφορεία γίνεται η μεταφορά στο ferryboat που κάνει την εικοσάλεπτη διαδρομή ως το Fire Island. Εκεί δεν επιτρέπονται αυτοκίνητα. Η θέα από το μπαλκόνι κατά το ηλιοβασίλεμα είναι μαγευτική, αλλά κάνει ψύχρα. Τα boardwalks - ξύλινα πεζοδρόμια που διευκολύνουν το βάδισμα πάνω από την άμμο - κυριαρχούν σε όλο το μήκος της παραλίας αλλά και στο στενό πλάτος της. Ούτε καν που σκέφτηκα να βουτήξω στον παγωμένο Ατλαντικό. Άλλωστε, το επιτρεπτό μήκος για το μαγιό είναι λίγο πάνω από το γόνατο!
Στην πρώτη κιόλας βόλτα με την Joan, που φεύγει την επομένη για την Ιταλία, βρίσκομαι στο βιβλιοπωλείο Coliseum, στο Broadway. Δεν απέχει πολύ από το μαγαζί της Harley Davidson και το Hard Rock Café, από όπου θέλει να αγοράσει Τ-Shirts για τα παιδιά της σπιτονοικοκυράς της... Στέκομαι τυχερός. Βιβλία σε καταπληκτικές προσφορές, ακόμη και με το δολάριο στα ύψη! Επιστρέφω στο σπίτι φορτωμένος με τρεις σακούλες... Ανάμεσα στα αποκτήματά μου - πότε θα βρω χρόνο να τα διαβάσω ΚΑΙ να δω αυτά που θέλω στην πόλη; - είναι και ο οδηγός «Rock & Roll Traveler USA» του οίκου Fodor’s. Χαίρομαι όταν διαπιστώνω ότι είναι η πρώτη έκδοση και είναι του 1996. Είχα ξεκινήσει να γράφω κάτι ανάλογο από το 1992! Τώρα, μου δίνει την καταπληκτική ιδέα να γυρίσω στα ροκ αξιοθέατα της πόλης που είναι πάμπολλα!
Η Νέα Υόρκη με ενθουσιάζει. Κάθε φορά που την επισκέπτομαι δεν χορταίνω να κυκλοφορώ στους δρόμους της. Κι εκεί που το Μανχάταν κάποιες στιγμές φαίνεται μικρό και σε ξεγελάει, ξεποδαριάζεσαι χωρίς να το καταλάβεις. H ιστορία του ξεκινάει το 1525, όταν ο Giovanni da Verrazzano κατέπλευσε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Λίγους μήνες αργότερα, η κακοκαιρία εμπόδισε κάποιους Πορτογάλους ναυτικούς να κάνουν το ίδιο. Το 1609, ο Henry Hudson, ένας Άγγλος στις υπηρεσίες των Ολλανδών, κατέπλευσε στον ποταμό που στο μεταξύ έχει το όνομά του, με την ελπίδα να βρει τις Ινδίες στη... γωνία. Οι Ολλανδοί αγόρασαν το Μανχάταν από τους Ινδιάνους για 24 δολάρια και το ονόμασαν Νέο Άμστερνταμ (1626)! Υπεύθυνος της αποικίας διορίστηκε ο Peter Stuyvesant. Στον αγγλο-ολλανδικό πόλεμο που ακολούθησε, η αποικία περιήλθε στους Άγγλους και συγκεκριμένα στην κυριότητα του δούκα της Υόρκης, αδελφού του Άγγλου βασιλιά (1664).
Ξεκινάω από την uptown: ο μεγαλύτερος γοτθικός καθεδρικός ναός του κόσμου St. John The Divine (επισκοπικός) δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη, αλλά έχει ήδη χωρητικότητα 5.000 ατόμων! Η ανέγερση του ξεκίνησε το 1846 με σχέδια του αρχιτέκτονα John Renwick. Από έξω φέρνει στον νου τον καθεδρικό της Κολωνίας, ενώ το εσωτερικό του της Amiens, και υπολογίζεται ότι θα περάσουν άλλα εκατό χρόνια μέχρι την πλήρη ολοκλήρωσή του. Το Columbia University που ιδρύθηκε το 1754 είναι λίγο πιο πέρα και, όπως συνήθως συμβαίνει γύρω από τα πανεπιστήμια, η περιοχή έχει ενδιαφέροντα βιβλιοπωλεία. Σε ένα από αυτά βρίσκω μια πανέμορφη έκδοση (με χοντρό εξώφυλλο) του «Early Work 1970 – 1979» της Patti Smith, ενώ στο πατάρι του περίφημου Gotham City έχω την ευκαιρία να δω μια έκθεση με σκίτσα της.
Στο Central Park παίζεται δωρεάν ο «Γλάρος» του Τσέχοφ σε σκηνοθεσία Mike Nichols και ένα καστ που σε κάνει να θέλεις να πληρώσεις και το ακριβότερο εισιτήριο προκειμένου να βρεις θέση: Meryl Streep, Marcia Gay Harden, Christopher Walken... Ο κόσμος στήνεται από τα μεσάνυχτα στην ουρά του θεάτρου μέσα στο πάρκο αλλά και σε ένα άλλο εκδοτήριο στο Greenwich Village. Όσοι νομίζουν ότι θα εξασφαλίσουν εισιτήριο μετά τις τρεις τα ξημερώματα (εγώ ας πούμε) απατώνται! Εκεί που περιμένω ακούω σχόλια: «Είναι σίγουρα δημοκρατικό το ότι κανείς δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει μέσο για να βρει εισιτήριο (έπειτα πώς να μην μου φαίνεται μακριά η Ελλάδα;), αλλά οι πλούσιοι μπορούν να πληρώσουν κάποιους για να στηθούν στην ουρά...» Α, τελικά δεν υπάρχει ισότητα! Επειδή οι Αμερικανοί δεν ξεκίνησαν χθες να διοργανώνουν παρόμοιες εκδηλώσεις, έχουν προνοήσει και για τους υπερήλικες υπάρχει ξεχωριστή ουρά αναμονής, με όχι τόσο άγριες προδιαγραφές. Εκεί κάποιος «senior citizen» - όρος που δεν είναι διακοσμητικός και πρέπει να δει κανείς με τι απαιτήσεις ανεβαίνουν οι ηλικιωμένοι στα λεωφορεία - έχει πιθανότητες να βρει εισιτήριο ακόμη κι αν πάει γύρω στις επτά το πρωί! Απέναντι ορθώνεται το ξακουστό Dakota, το επιβλητικό κτήριο που χρονολογείται από τα τέλη του 19ου αιώνα και ονομάστηκε έτσι σκωπτικά επειδή εκείνη την εποχή απείχε από το κέντρο της πόλης, όσο περίπου οι πολιτείες Ντακότα! Εκεί γυρίστηκαν σκηνές από το «Μωρό της Ρόζμαρι» του Πολάνσκι, εκεί δολοφονήθηκε και ο John Lennon. Στα διαμερίσματά του έχουν μείνει κατά διαστήματα διασημότητες από τον χώρο της μουσικής και του κινηματογράφου: Boris Karloff, Leonard Bernstein, Judy Garland, Lauren Bacall, Roberta Flack... Σε ένα από αυτά υποτίθεται ότι μένει και ο Tom Cruise στο «Vanilla Sky».
Σε διαφορετικούς χώρους του Ανατολικού Χωριού (East Village) ξεκινάει ένα δεκαπενθήμερο φεστιβάλ θεάτρου, το Fringe. Θα φροντίσω να δω όσο το δυνατόν περισσότερες παραστάσεις - στη διάρκεια θα διαπιστώσω πως είμαι «εξαρτημένος» και πως κανονίζω την ημέρα μου ανάλογα με τα έργα που θέλω να δω - και θα απολαύσω έτσι την περιοχή που μου ήταν άγνωστη, φτάνοντας μέχρι τη Lower East Side, τη «Loisaida» των Πουερτορικανών και του Joe Jackson, και μερικές ενδιαφέρουσες παραστάσεις. Είναι εντυπωσιακό να βλέπει κανείς μια ωριαία απόδοση γεμάτη ευρήματα του διαχρονικού δράματος «Woyzeck» του Georg Büchner από μια επαρχιακή εγγλέζικη θεατρική ομάδα εφήβων. Ο μονόλογος του Mike Daisey «21 Dog Years – Doing Time @ Amazon.com» είναι μία εξαιρετικά έξυπνη σάτιρα με θέμα του συμβιβασμούς για την καθημερινή επιβίωση. Το «Einstein’s Dreams» παίζεται σε ένα καυτό θεατράκι όπου οι λιγοστοί ανεμιστήρες δεν μπορούν να δροσίσουν την ατμόσφαιρα, ενώ η ιστορία του «Ανθρώπου – Ελέφαντα» John Merrick σε μιούζικαλ θα μπορούσε να μην είχε γραφεί ποτέ. Αφελές είναι και το μιούζικαλ «Tarnish» με επιρροές που ξεκινάνε από τον Cole Porter και φθάνουν μέχρι τη Melissa Etheridge μέσω των Who! Το μονόπρακτο «A Touch Of Poe» είναι ένα tour de force του Άγγλου ηθοποιού Kevin Mitchell Martin που παρουσιάζει τη σύντομη, θυελλώδη ζωή και το έργο του σπουδαίου Αμερικανού συγγραφέα Edgar Allan Poe. Δυο κορίτσια παρουσιάζουν το εικοσάλεπτο γλωσσικό παραλήρημα «Photograph» της Gertrude Stein. Τρεις διαφορετικούς χαρακτήρες υποδύεται η Esther Silberstein στο έργο της «People Like Us». Στο διαφημιστικό πλακάτ ποζάρει αγκαλιά με μια κιθάρα παραπέμποντας στα εξώφυλλα του Rolling Stone, αφού ο τίτλος είναι γραμμένος με τους χαρακτήρες του περιοδικού. Καθόλου άσχημο το «Preview Of A Murder» που θυμίζει φτηνά αστυνομικά μυθιστορήματα και είναι σκηνοθετημένο έτσι ώστε να θυμίζει περισσότερο ραδιοφωνικό θέατρο. Αντίθετα, η πολυδιαφημισμένη σάτιρα «Chelsea Murder Mystery», δεν ικανοποιεί όσο αναμενόταν. Ίσως η πλέον ολοκληρωμένη παράσταση να είναι το «Leaf In The Mailbox», που ήδη είχε κερδίσει βραβείο στο φεστιβάλ του Μόντρεαλ.
Στα διαλείμματα τρώω knisch (εβραϊκές σπεσιαλιτέ από πατάτα) στο Schimmel ή σάντουιτς με παστράμι στου Katz’s, το αγαπημένο στέκι πολλών προέδρων των Η.Π.Α., όπου έχει γυριστεί η σκηνή του «οργασμού» του «When Harry Met Sally» με τον Billy Crystal και την Meg Ryan.
Εκεί κοντά ανακάλυψα το... εξώφυλλο του «Physical Graffiti» των Led Zeppelin (96-98 St. Marks Place), στις σκάλες του οποίου γυρίστηκε και το video του «Waiting For A Friend» των Rolling Stones. Καθώς τρώω σε ένα εστιατόριο περνάει από δίπλα μου ο Lenny Kaye (ροκ γραφιάς, αλλά και κιθαρίστας του γκρουπ της Patti Smith). Το θρυλικό κλαμπ Fillmore East έχει γίνει τράπεζα Emigrants, ενώ ένα deli έχει πάρει τη θέση του Max’s Kansas City! Στο πρώτο έχει ηχογραφηθεί ένα από τα πλέον θρυλικά ζωντανά ροκ άλμπουμ όλων των εποχών, αυτό των Allman Brothers (1971). Τουλάχιστον παραμένουν ακόμη τα Nuyorican Poets Café και το Knitting Factory. Πίνω καφέ στο Zoo, όπου σύχναζε ο Beck όταν το μαγαζί λεγόταν Kiev - η περιοχή είναι πράγματι γεμάτη Ουκρανούς και ζωντανή όλες τις ώρες. Τατουάζ, piercing, μοναδική πολυχρωμία και ζέστη... Η λέξη που κυριαρχεί στο φαγητό, τόσο στα σούπερ μάρκετ όσο και στα εστιατόρια είναι «organics», τα προϊόντα που παράγονται με οργανικά λιπάσματα και χρησιμοποιώντας την παλιά γεωργική τακτική της εναλλασσόμενης φυτείας. Στα drugstores φαίνεται πως ο Duane Reade έχει μονοπώλιο. Εντύπωση μου προκαλεί και ο αριθμός των καθαριστηρίων και των στούντιο για μανικιούρ – «Nails». Τα βλέπω κυρίως κατά μήκος της 2nd Avenue (2ης Λεωφόρου), μέσα από το λεωφορείο που παίρνω καθημερινά για το Ανατολικό Βίλατζ. Η διαδρομή, μπροστά από τη γέφυρα της 59ης Οδού (Feeling Groovy?), διαρκεί από είκοσι μέχρι πενήντα λεπτά καμιά φορά, ανάλογα με την κίνηση. Μπορεί τα λεωφορεία να μην έρχονται με τη συνέπεια του Βερολίνου - ίσα ίσα που πολλοί ντόπιοι τα αποκαλούν «δειλά» επειδή «φοβούνται» να ταξιδέψουν μόνα τους, και συνήθως έρχονται δύο δύο - αλλά είναι κλιματιζόμενα! Και κλιματισμός στη Νέα Υόρκη σημαίνει ότι χρειάζεσαι μπουφάν. Ο οδηγός τους σηκώνεται αγόγγυστα από τη θέση του και πηγαίνει στην μεσαία πόρτα που χαμηλώνει, κάθε φορά που χρειάζεται να ανεβούν άτομα που κυκλοφορούν με αναπηρικό καροτσάκι. Σε απόσταση είκοσι στάσεων κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί πέντε φορές. Και βέβαια η αντίστροφη κίνηση γίνεται όταν κάποιο από αυτά τα άτομα με ειδικές ανάγκες θέλει να κατεβεί. Κανένας δεν διαμαρτύρεται. Βλέπετε, οι άνθρωποι έχουν άλλους τομείς της ζωής τους να επιδείξουν ζήλο. Δεν βιάζονται να φτάσουν γρήγορα κάπου κι ύστερα να μην ξέρουν πώς να σκοτώσουν την ώρα τους... Είναι εντυπωσιακό επίσης πόσοι κυκλοφορούν φορώντας ακουστικά (αυτά που περιβάλλουν τον αυχένα). Στην Αμερική, όπως και στην Αγγλία άλλωστε, η μουσική παίζει σπουδαίο ρόλο και είναι αναπόσπαστο τμήμα της καθημερινής ζωής.
Στη Νέα Υόρκη, ένας δρόμος χωρίζει την Ιταλία από την Κίνα. Βόρεια και Νότια της Canal Street βρίσκεσαι αντιμέτωπος με δύο εκ διαμέτρου αντίθετες κουλτούρες. Πέρα από τις σε βάθος διαφορές, γίνεται αμέσως αντιληπτό ότι οι Ιταλοί ζούνε έξω, με τα γνωστά από τη Μεσόγειο τραπεζάκια, ενώ οι Κινέζοι μέσα. Αν είσαι φίλος της κινέζικης κουζίνας, βρίσκεις ένα καλό εστιατόριο με τα - σχετικά σπάνια στην ηπειρωτική Ευρώπη - dim sum! Ωστόσο, πόσο πρέπει να απέχει η εποχή που οι Richard Rodgers και Lorenz Hart υμνούσαν τις χάρες αυτής της συνοικίας του Manhattan «... and tell me what street compares with Mott Street in July...».
Η Exit Gallery παρουσιάζει εκατοντάδες εξώφυλλα δίσκων με τίτλο «The LP Show». H γκαλερί Werner, κοντά στο Central Park, - που προφανώς ειδικεύεται στον εξπρεσιονισμό, αφού ανάμεσα στους καλλιτέχνες που εκπροσωπεί αναγνωρίζω όλα τα ονόματα των Γερμανών πάλαι ποτέ «Νέων Άγριων» - εκθέτει έργα του Captain Beefheart, ασφαλώς με το όνομα Don Van Vliet.
Ήξερα το Chelsea με το ομώνυμο, διασημότερο ξενοδοχείο του ροκ, δίπλα στην είσοδο του οποίου στεγάζεται ένα μεταποιητικό ραφείο με το όνομα «Balabanis». Από το 1905 που άνοιξε μέχρι σήμερα, χιλιάδες αντικομφορμιστές έχουν κοιμηθεί στα κρεβάτια του - από τον Dylan Thomas μέχρι τον Bob Dylan, την Janis Joplin και τον Leonard Cohen («Chelsea Hotel #2»). Δεν υπάρχει πλέον το δωμάτιο 100, εκεί που ο Sid (Vicious) κατηγορήθηκε ότι σκότωσε τη Nancy (Spungen) στις 12 Οκτωβρίου 1978. Η πιο ωμή περιγραφή των χώρων του γίνεται στο «Chelsea Girls» (Nico), ενώ το «Chelsea Morning» της Joni Mitchell λέγεται ότι ενέπνευσε το ζεύγος Clinton για το όνομα της κόρης τους.
Στο Greenwich Village βρίσκεται το μεγαλύτερο βιβλιοπωλείο για μεταχειρισμένα αλλά και καινούργια βιβλία. Το Strand φημίζεται ότι έχει στα ράφια του πάνω από δύο εκατομμύρια βιβλία. Εκεί δούλεψε κατά καιρούς η διανόηση του νεοϋορκέζικου πανκ (Tom Verlaine, Richard Hell, Patti Smith). Αργότερα, όταν άρχισαν να δίνουν παραστάσεις έπαιξαν λίγο παρακάτω, στο περίφημο CBGB’s. Περνώντας από την Washington Square είναι αδύνατον να αντισταθώ να σφυρίξω τον σκοπό των Village Stompers.
Η περιοχή TriBeCa (= Triangle Below Canal, δηλαδή το τρίγωνο που σχηματίζεται πέρα από την Canal Street), όπως και το SoHo (= South of Houston, Νότια του Χάουστον και όχι Χιούστον) είναι εδώ και μια δεκαετία περίπου διάσημη για τις πολλές γκαλερί και το εστιατόριο του Robert De Niro. Ολόκληρα οικοδομικά συγκροτήματα έχουν ανακαινιστεί ή ανεγερθεί και η γειτονιά - αντίθετα με τις αντίστοιχες «in» της Ελλάδας που γίνονται γκέτο «διασκέδασης» - είναι βιώσιμη. Στους τοίχους κυριαρχούν χρώματα που ονόμασα αυθαίρετα «ρετρό» (λαδί, καφέ, κίτρινο, πράσινο) επειδή μου θύμισαν τα παλιά ελληνικά μπακάλικα.
Είχα ακούσει για το συμμάζεμα - το «lifting» όπως το αποκαλούν πολλοί - της 42nd Street. Εκεί όπου ο «κακόφημος» δρόμος ήταν γεμάτος από πορνομάγαζα, ναρκωτικά και τον ανάλογο κόσμο που ενδιαφέρεται για αυτά τα πράγματα, ο δήμαρχος Τζουλίανι τη μετέτρεψε μέσα σε λίγα χρόνια σε «βωμό του Ντίσνεϊ», με θέατρα που αναβιώνουν πετυχημένα μιούζικαλ. Δεν μπορώ να αντισταθώ να δω για άλλη μια φορά το Chrysler Building (έργο του αρχιτέκτονα William van Alen, 1930), αγαπημένο ουρανοξύστη των περισσότερων Νεοϋρκέζων και δικό μου. Η Art Deco σε όλο της το μεγαλείο. Το κτήριο δεν έχει ταράτσα με παρατηρητήριο - όπως το Empire State Building (των Shreve, Lamb και Harmon, 1931) οκτώ δρόμους πιο κάτω - αλλά το ισόγειό του σε αποζημιώνει με τα καλογυαλισμένο σκούρο αφρικανικό μάρμαρο. Και βέβαια η κορυφή του με το ανοξείδωτο ατσάλι και τα διαμάντια.
Το μουσείο Whitney - μέλη των Pavement δούλευαν εδώ - είναι δυο βήματα από το σπίτι «μου» και εκτός από τα μόνιμα εκθέματα του 20ου αιώνα, αυτό το διάστημα στεγάζει δυο ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες εκθέσεις. Πηγαίνω κυρίως για εκείνη που έχει θέμα τα έργα του Mies van der Rohe στην Αμερική, και στη δεύτερη ανακαλύπτω έναν ζωγράφο: Wayne Thibaud είναι το όνομά, έχει πατήσει τα 80 και ζει στην πρωτεύουσα της Καλιφόρνιας, το Σακραμέντο. Οι γιγαντιαίοι πίνακές του έχουν θέματα της καθημερινής ζωής, κατά κανόνα αντικείμενα που συνήθως βρίσκονται πίσω από γυαλί - πιάτα σε εστιατόριο self service, παιχνίδια, ζαχαρωτά, φλιπεράκια, θέματα από λούνα παρκ... - αλλά και τοπία της Καλιφόρνιας, με ιδιαίτερη έμφαση στη... δραματοποιημένη πολεοδομία του Σαν Φρανσίσκο, όπου οι δρόμοι καταλαμβάνουν κάθετα το κεντρικό σημείο των ταμπλό. Στην είσοδο του μουσείου πουλάνε αφρικανικά γλυπτά σε διπλάσια τιμή από ό,τι στο Βερολίνο.
Στην επιστροφή περνάω από το ξενοδοχείο Carlyle που είναι στο διπλανό τετράγωνο και στο καφέ του οποίου ο Bobby Short εξακολουθεί να τραγουδάει και να παίζει πιάνο. Πρόσφατα ξαναδιάβασα το «Music For Chameleons» του Truman Capote και σε ένα διήγημα περιγράφει έναν περίπατο του εδώ κοντά. Ακολουθώ παρόμοια διαδρομή για το σπίτι.
Φεύγοντας από το Βερολίνο είχα αποφασίσει πως διψούσα για καινούργια πράγματα. Παρά την παγκοσμιοποίηση, πόλεις όπως η Νέα Υόρκη προσφέρουν ερεθίσματα που είναι δύσκολο να βρεθούν αλλού. Ξεφυλλίζοντας την εφημερίδα το μάτι μου πέφτει σε μια διάλεξη με θέμα την Kabbalah. Ο χώρος δεν απέχει πολύ από τη γειτονιά μου και ξεκινάω να ακούσω τι είναι αυτό που γοήτευσε τόσο τη Madonna. «Η Καμπάλα είναι η διδασκαλία του εβραϊκού μυστικισμού, υπεράνω θρησκείας» εξηγεί ο πολύ χαρισματικός ομιλητής, «και ασχολείται με το πνευματικό μέρος (93%) της ανθρώπινης ύπαρξης με σκοπό να συνδέσει τον άνθρωπο με το σύμπαν. Αποσκοπεί στην καθημερινή βελτίωση του ανθρώπου με απώτερο σκοπό την αποδοχή (αυτό σημαίνει η λέξη) των αγαθών του δημιουργού...» Μπαίνω σιγά – σιγά στο νόημα. Ο δημιουργός παρέχει απλόχερα τα πάντα, το πρόβλημα να τα δεχτούμε είναι ο εαυτός μας, οι αισθήσεις μας, που συχνά μας δεσμεύουν στο εφήμερο...
Τώρα που ακόμη και ο Bill Clinton αγόρασε διαμέρισμα στο Χάρλεμ, η περιοχή ανήκει στα αξιοθέατα. Η μέρα είναι βροχερή και βρίσκω καταφύγιο σε αδιάφορα παλαιοπωλεία και στο δισκοπωλείο HMV καθώς αναζητώ το θρυλικό Apollo Theatre, τη διασημότερη αίθουσα συναυλιών μαύρων ή Αφροαμερικανών όπως είναι ο πολιτικά ορθός όρος σήμερα. Η βροχή σταματάει και συνεχίζω μέχρι τη γωνία 125 και Lexington, στα ίχνη του Lou Reed... Αυτό που έψαχνε εκείνος μάλλον δεν υπάρχει εκεί τώρα. Εγώ απλά περιμένω το λεωφορείο!
Κάτω στο Battery Park, η μέρα είναι θαυμάσια. Από μακριά φαίνεται το άγαλμα της ελευθερίας, το φεριμπότ που κάνει τη διαδρομή Μανχάταν - Staten Island, και τριγύρω πύθωνες που μπορείς να τους δανειστείς για λίγο προκειμένου να φωτογραφηθείς φορώντας τους ως περιδέραιο... Το μνημείο των θυμάτων του πολέμου της Κορέας αναφέρει γύρω στους εκατό Έλληνες νεκρούς και διπλάσιους τραυματίες.
Κοντά στη Wall Street ανακαλύπτω την ελληνική εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Είναι ένας μικρός ναός, που μοιάζει ημιτελής, σαν αυτούς που βλέπει κανείς κατά κόρον στην ελληνική ύπαιθρο. Η ελληνική σημαία κυματίζει και γύρω του υπάρχει ένα ιδιωτικό πάρκινγκ, κατά πολύ μεγαλύτερο των διαστάσεων του ναού. Εντυπωσιάζομαι από το σουρεαλιστικό τοπίο, που προσπαθώ να χωρέσω σε μια φωτογραφία την εκκλησία, το πάρκινγκ και τους δίδυμους πύργους του World Trade Center. Το αποτέλεσμα δεν είναι ικανοποιητικό και ασφαλώς, αν ήξερα τι θα συνέβαινε ακριβώς τρεις βδομάδες αργότερα (11 Σεπτεμβρίου), θα ήμουν πιο προσεκτικός.
2001/2006
H Austrian Airlines με ενθουσιάζει. Άνετες θέσεις, μόνιτορ με παιχνίδια στην πλάτη της κάθε μιας, τηλέφωνο... Η πτήση από τη Βιέννη διαρκεί 9½ ώρες περίπου αλλά είναι η πιο άνετη που έχω κάνει ποτέ προς την Αμερική, δεν με ενοχλεί ούτε η ανήσυχη μικρή Ινδή παραδίπλα μου. Στο μέλλον τα παιδιά θα επιτρέπεται να ταξιδεύουν μόνο απομονωμένα! Δυο ώρες πριν την προσγείωση, η Ευρώπη φαντάζει πολύ μακριά. Ο έλεγχος στο JFK δεν παρουσιάζει προβλήματα. Χαίρομαι που αντικρίζω το Shea Stadium και ξεκινάω τους πρώτους μουσικούς συνειρμούς καθώς το συνδέω με τους Beatles...
Δεν ήταν μόνο το διαμέρισμα στο Μανχάταν - αρνήθηκα το αυτοκίνητο γιατί δεν είχα καμία όρεξη να ψάχνω απελπισμένα, ούτε να πληρώνω τα αστρονομικά ποσά για πάρκινγκ - αλλά και τα κλειδιά για το άλλο διαμέρισμα, στο Fire Island! Πήγα ένα Σαββατοκύριακο, αλλά δεν βοήθησε ο καιρός να το ευχαριστηθώ.. Ωστόσο χάρηκα τη διαδρομή. Ξεκίνησα από τον σταθμό Pennsylvania, δίπλα στο Madison Square Garden. Το τρένο χρειάστηκε μιάμιση ώρα μέχρι τον σταθμό Babylon στο Long Island και από εκεί στο Sayville, από όπου, με μικρά λεωφορεία γίνεται η μεταφορά στο ferryboat που κάνει την εικοσάλεπτη διαδρομή ως το Fire Island. Εκεί δεν επιτρέπονται αυτοκίνητα. Η θέα από το μπαλκόνι κατά το ηλιοβασίλεμα είναι μαγευτική, αλλά κάνει ψύχρα. Τα boardwalks - ξύλινα πεζοδρόμια που διευκολύνουν το βάδισμα πάνω από την άμμο - κυριαρχούν σε όλο το μήκος της παραλίας αλλά και στο στενό πλάτος της. Ούτε καν που σκέφτηκα να βουτήξω στον παγωμένο Ατλαντικό. Άλλωστε, το επιτρεπτό μήκος για το μαγιό είναι λίγο πάνω από το γόνατο!
Στην πρώτη κιόλας βόλτα με την Joan, που φεύγει την επομένη για την Ιταλία, βρίσκομαι στο βιβλιοπωλείο Coliseum, στο Broadway. Δεν απέχει πολύ από το μαγαζί της Harley Davidson και το Hard Rock Café, από όπου θέλει να αγοράσει Τ-Shirts για τα παιδιά της σπιτονοικοκυράς της... Στέκομαι τυχερός. Βιβλία σε καταπληκτικές προσφορές, ακόμη και με το δολάριο στα ύψη! Επιστρέφω στο σπίτι φορτωμένος με τρεις σακούλες... Ανάμεσα στα αποκτήματά μου - πότε θα βρω χρόνο να τα διαβάσω ΚΑΙ να δω αυτά που θέλω στην πόλη; - είναι και ο οδηγός «Rock & Roll Traveler USA» του οίκου Fodor’s. Χαίρομαι όταν διαπιστώνω ότι είναι η πρώτη έκδοση και είναι του 1996. Είχα ξεκινήσει να γράφω κάτι ανάλογο από το 1992! Τώρα, μου δίνει την καταπληκτική ιδέα να γυρίσω στα ροκ αξιοθέατα της πόλης που είναι πάμπολλα!
Η Νέα Υόρκη με ενθουσιάζει. Κάθε φορά που την επισκέπτομαι δεν χορταίνω να κυκλοφορώ στους δρόμους της. Κι εκεί που το Μανχάταν κάποιες στιγμές φαίνεται μικρό και σε ξεγελάει, ξεποδαριάζεσαι χωρίς να το καταλάβεις. H ιστορία του ξεκινάει το 1525, όταν ο Giovanni da Verrazzano κατέπλευσε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Λίγους μήνες αργότερα, η κακοκαιρία εμπόδισε κάποιους Πορτογάλους ναυτικούς να κάνουν το ίδιο. Το 1609, ο Henry Hudson, ένας Άγγλος στις υπηρεσίες των Ολλανδών, κατέπλευσε στον ποταμό που στο μεταξύ έχει το όνομά του, με την ελπίδα να βρει τις Ινδίες στη... γωνία. Οι Ολλανδοί αγόρασαν το Μανχάταν από τους Ινδιάνους για 24 δολάρια και το ονόμασαν Νέο Άμστερνταμ (1626)! Υπεύθυνος της αποικίας διορίστηκε ο Peter Stuyvesant. Στον αγγλο-ολλανδικό πόλεμο που ακολούθησε, η αποικία περιήλθε στους Άγγλους και συγκεκριμένα στην κυριότητα του δούκα της Υόρκης, αδελφού του Άγγλου βασιλιά (1664).
Ξεκινάω από την uptown: ο μεγαλύτερος γοτθικός καθεδρικός ναός του κόσμου St. John The Divine (επισκοπικός) δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη, αλλά έχει ήδη χωρητικότητα 5.000 ατόμων! Η ανέγερση του ξεκίνησε το 1846 με σχέδια του αρχιτέκτονα John Renwick. Από έξω φέρνει στον νου τον καθεδρικό της Κολωνίας, ενώ το εσωτερικό του της Amiens, και υπολογίζεται ότι θα περάσουν άλλα εκατό χρόνια μέχρι την πλήρη ολοκλήρωσή του. Το Columbia University που ιδρύθηκε το 1754 είναι λίγο πιο πέρα και, όπως συνήθως συμβαίνει γύρω από τα πανεπιστήμια, η περιοχή έχει ενδιαφέροντα βιβλιοπωλεία. Σε ένα από αυτά βρίσκω μια πανέμορφη έκδοση (με χοντρό εξώφυλλο) του «Early Work 1970 – 1979» της Patti Smith, ενώ στο πατάρι του περίφημου Gotham City έχω την ευκαιρία να δω μια έκθεση με σκίτσα της.
Στο Central Park παίζεται δωρεάν ο «Γλάρος» του Τσέχοφ σε σκηνοθεσία Mike Nichols και ένα καστ που σε κάνει να θέλεις να πληρώσεις και το ακριβότερο εισιτήριο προκειμένου να βρεις θέση: Meryl Streep, Marcia Gay Harden, Christopher Walken... Ο κόσμος στήνεται από τα μεσάνυχτα στην ουρά του θεάτρου μέσα στο πάρκο αλλά και σε ένα άλλο εκδοτήριο στο Greenwich Village. Όσοι νομίζουν ότι θα εξασφαλίσουν εισιτήριο μετά τις τρεις τα ξημερώματα (εγώ ας πούμε) απατώνται! Εκεί που περιμένω ακούω σχόλια: «Είναι σίγουρα δημοκρατικό το ότι κανείς δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει μέσο για να βρει εισιτήριο (έπειτα πώς να μην μου φαίνεται μακριά η Ελλάδα;), αλλά οι πλούσιοι μπορούν να πληρώσουν κάποιους για να στηθούν στην ουρά...» Α, τελικά δεν υπάρχει ισότητα! Επειδή οι Αμερικανοί δεν ξεκίνησαν χθες να διοργανώνουν παρόμοιες εκδηλώσεις, έχουν προνοήσει και για τους υπερήλικες υπάρχει ξεχωριστή ουρά αναμονής, με όχι τόσο άγριες προδιαγραφές. Εκεί κάποιος «senior citizen» - όρος που δεν είναι διακοσμητικός και πρέπει να δει κανείς με τι απαιτήσεις ανεβαίνουν οι ηλικιωμένοι στα λεωφορεία - έχει πιθανότητες να βρει εισιτήριο ακόμη κι αν πάει γύρω στις επτά το πρωί! Απέναντι ορθώνεται το ξακουστό Dakota, το επιβλητικό κτήριο που χρονολογείται από τα τέλη του 19ου αιώνα και ονομάστηκε έτσι σκωπτικά επειδή εκείνη την εποχή απείχε από το κέντρο της πόλης, όσο περίπου οι πολιτείες Ντακότα! Εκεί γυρίστηκαν σκηνές από το «Μωρό της Ρόζμαρι» του Πολάνσκι, εκεί δολοφονήθηκε και ο John Lennon. Στα διαμερίσματά του έχουν μείνει κατά διαστήματα διασημότητες από τον χώρο της μουσικής και του κινηματογράφου: Boris Karloff, Leonard Bernstein, Judy Garland, Lauren Bacall, Roberta Flack... Σε ένα από αυτά υποτίθεται ότι μένει και ο Tom Cruise στο «Vanilla Sky».
Σε διαφορετικούς χώρους του Ανατολικού Χωριού (East Village) ξεκινάει ένα δεκαπενθήμερο φεστιβάλ θεάτρου, το Fringe. Θα φροντίσω να δω όσο το δυνατόν περισσότερες παραστάσεις - στη διάρκεια θα διαπιστώσω πως είμαι «εξαρτημένος» και πως κανονίζω την ημέρα μου ανάλογα με τα έργα που θέλω να δω - και θα απολαύσω έτσι την περιοχή που μου ήταν άγνωστη, φτάνοντας μέχρι τη Lower East Side, τη «Loisaida» των Πουερτορικανών και του Joe Jackson, και μερικές ενδιαφέρουσες παραστάσεις. Είναι εντυπωσιακό να βλέπει κανείς μια ωριαία απόδοση γεμάτη ευρήματα του διαχρονικού δράματος «Woyzeck» του Georg Büchner από μια επαρχιακή εγγλέζικη θεατρική ομάδα εφήβων. Ο μονόλογος του Mike Daisey «21 Dog Years – Doing Time @ Amazon.com» είναι μία εξαιρετικά έξυπνη σάτιρα με θέμα του συμβιβασμούς για την καθημερινή επιβίωση. Το «Einstein’s Dreams» παίζεται σε ένα καυτό θεατράκι όπου οι λιγοστοί ανεμιστήρες δεν μπορούν να δροσίσουν την ατμόσφαιρα, ενώ η ιστορία του «Ανθρώπου – Ελέφαντα» John Merrick σε μιούζικαλ θα μπορούσε να μην είχε γραφεί ποτέ. Αφελές είναι και το μιούζικαλ «Tarnish» με επιρροές που ξεκινάνε από τον Cole Porter και φθάνουν μέχρι τη Melissa Etheridge μέσω των Who! Το μονόπρακτο «A Touch Of Poe» είναι ένα tour de force του Άγγλου ηθοποιού Kevin Mitchell Martin που παρουσιάζει τη σύντομη, θυελλώδη ζωή και το έργο του σπουδαίου Αμερικανού συγγραφέα Edgar Allan Poe. Δυο κορίτσια παρουσιάζουν το εικοσάλεπτο γλωσσικό παραλήρημα «Photograph» της Gertrude Stein. Τρεις διαφορετικούς χαρακτήρες υποδύεται η Esther Silberstein στο έργο της «People Like Us». Στο διαφημιστικό πλακάτ ποζάρει αγκαλιά με μια κιθάρα παραπέμποντας στα εξώφυλλα του Rolling Stone, αφού ο τίτλος είναι γραμμένος με τους χαρακτήρες του περιοδικού. Καθόλου άσχημο το «Preview Of A Murder» που θυμίζει φτηνά αστυνομικά μυθιστορήματα και είναι σκηνοθετημένο έτσι ώστε να θυμίζει περισσότερο ραδιοφωνικό θέατρο. Αντίθετα, η πολυδιαφημισμένη σάτιρα «Chelsea Murder Mystery», δεν ικανοποιεί όσο αναμενόταν. Ίσως η πλέον ολοκληρωμένη παράσταση να είναι το «Leaf In The Mailbox», που ήδη είχε κερδίσει βραβείο στο φεστιβάλ του Μόντρεαλ.
Στα διαλείμματα τρώω knisch (εβραϊκές σπεσιαλιτέ από πατάτα) στο Schimmel ή σάντουιτς με παστράμι στου Katz’s, το αγαπημένο στέκι πολλών προέδρων των Η.Π.Α., όπου έχει γυριστεί η σκηνή του «οργασμού» του «When Harry Met Sally» με τον Billy Crystal και την Meg Ryan.
Εκεί κοντά ανακάλυψα το... εξώφυλλο του «Physical Graffiti» των Led Zeppelin (96-98 St. Marks Place), στις σκάλες του οποίου γυρίστηκε και το video του «Waiting For A Friend» των Rolling Stones. Καθώς τρώω σε ένα εστιατόριο περνάει από δίπλα μου ο Lenny Kaye (ροκ γραφιάς, αλλά και κιθαρίστας του γκρουπ της Patti Smith). Το θρυλικό κλαμπ Fillmore East έχει γίνει τράπεζα Emigrants, ενώ ένα deli έχει πάρει τη θέση του Max’s Kansas City! Στο πρώτο έχει ηχογραφηθεί ένα από τα πλέον θρυλικά ζωντανά ροκ άλμπουμ όλων των εποχών, αυτό των Allman Brothers (1971). Τουλάχιστον παραμένουν ακόμη τα Nuyorican Poets Café και το Knitting Factory. Πίνω καφέ στο Zoo, όπου σύχναζε ο Beck όταν το μαγαζί λεγόταν Kiev - η περιοχή είναι πράγματι γεμάτη Ουκρανούς και ζωντανή όλες τις ώρες. Τατουάζ, piercing, μοναδική πολυχρωμία και ζέστη... Η λέξη που κυριαρχεί στο φαγητό, τόσο στα σούπερ μάρκετ όσο και στα εστιατόρια είναι «organics», τα προϊόντα που παράγονται με οργανικά λιπάσματα και χρησιμοποιώντας την παλιά γεωργική τακτική της εναλλασσόμενης φυτείας. Στα drugstores φαίνεται πως ο Duane Reade έχει μονοπώλιο. Εντύπωση μου προκαλεί και ο αριθμός των καθαριστηρίων και των στούντιο για μανικιούρ – «Nails». Τα βλέπω κυρίως κατά μήκος της 2nd Avenue (2ης Λεωφόρου), μέσα από το λεωφορείο που παίρνω καθημερινά για το Ανατολικό Βίλατζ. Η διαδρομή, μπροστά από τη γέφυρα της 59ης Οδού (Feeling Groovy?), διαρκεί από είκοσι μέχρι πενήντα λεπτά καμιά φορά, ανάλογα με την κίνηση. Μπορεί τα λεωφορεία να μην έρχονται με τη συνέπεια του Βερολίνου - ίσα ίσα που πολλοί ντόπιοι τα αποκαλούν «δειλά» επειδή «φοβούνται» να ταξιδέψουν μόνα τους, και συνήθως έρχονται δύο δύο - αλλά είναι κλιματιζόμενα! Και κλιματισμός στη Νέα Υόρκη σημαίνει ότι χρειάζεσαι μπουφάν. Ο οδηγός τους σηκώνεται αγόγγυστα από τη θέση του και πηγαίνει στην μεσαία πόρτα που χαμηλώνει, κάθε φορά που χρειάζεται να ανεβούν άτομα που κυκλοφορούν με αναπηρικό καροτσάκι. Σε απόσταση είκοσι στάσεων κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί πέντε φορές. Και βέβαια η αντίστροφη κίνηση γίνεται όταν κάποιο από αυτά τα άτομα με ειδικές ανάγκες θέλει να κατεβεί. Κανένας δεν διαμαρτύρεται. Βλέπετε, οι άνθρωποι έχουν άλλους τομείς της ζωής τους να επιδείξουν ζήλο. Δεν βιάζονται να φτάσουν γρήγορα κάπου κι ύστερα να μην ξέρουν πώς να σκοτώσουν την ώρα τους... Είναι εντυπωσιακό επίσης πόσοι κυκλοφορούν φορώντας ακουστικά (αυτά που περιβάλλουν τον αυχένα). Στην Αμερική, όπως και στην Αγγλία άλλωστε, η μουσική παίζει σπουδαίο ρόλο και είναι αναπόσπαστο τμήμα της καθημερινής ζωής.
Στη Νέα Υόρκη, ένας δρόμος χωρίζει την Ιταλία από την Κίνα. Βόρεια και Νότια της Canal Street βρίσκεσαι αντιμέτωπος με δύο εκ διαμέτρου αντίθετες κουλτούρες. Πέρα από τις σε βάθος διαφορές, γίνεται αμέσως αντιληπτό ότι οι Ιταλοί ζούνε έξω, με τα γνωστά από τη Μεσόγειο τραπεζάκια, ενώ οι Κινέζοι μέσα. Αν είσαι φίλος της κινέζικης κουζίνας, βρίσκεις ένα καλό εστιατόριο με τα - σχετικά σπάνια στην ηπειρωτική Ευρώπη - dim sum! Ωστόσο, πόσο πρέπει να απέχει η εποχή που οι Richard Rodgers και Lorenz Hart υμνούσαν τις χάρες αυτής της συνοικίας του Manhattan «... and tell me what street compares with Mott Street in July...».
Η Exit Gallery παρουσιάζει εκατοντάδες εξώφυλλα δίσκων με τίτλο «The LP Show». H γκαλερί Werner, κοντά στο Central Park, - που προφανώς ειδικεύεται στον εξπρεσιονισμό, αφού ανάμεσα στους καλλιτέχνες που εκπροσωπεί αναγνωρίζω όλα τα ονόματα των Γερμανών πάλαι ποτέ «Νέων Άγριων» - εκθέτει έργα του Captain Beefheart, ασφαλώς με το όνομα Don Van Vliet.
Ήξερα το Chelsea με το ομώνυμο, διασημότερο ξενοδοχείο του ροκ, δίπλα στην είσοδο του οποίου στεγάζεται ένα μεταποιητικό ραφείο με το όνομα «Balabanis». Από το 1905 που άνοιξε μέχρι σήμερα, χιλιάδες αντικομφορμιστές έχουν κοιμηθεί στα κρεβάτια του - από τον Dylan Thomas μέχρι τον Bob Dylan, την Janis Joplin και τον Leonard Cohen («Chelsea Hotel #2»). Δεν υπάρχει πλέον το δωμάτιο 100, εκεί που ο Sid (Vicious) κατηγορήθηκε ότι σκότωσε τη Nancy (Spungen) στις 12 Οκτωβρίου 1978. Η πιο ωμή περιγραφή των χώρων του γίνεται στο «Chelsea Girls» (Nico), ενώ το «Chelsea Morning» της Joni Mitchell λέγεται ότι ενέπνευσε το ζεύγος Clinton για το όνομα της κόρης τους.
Στο Greenwich Village βρίσκεται το μεγαλύτερο βιβλιοπωλείο για μεταχειρισμένα αλλά και καινούργια βιβλία. Το Strand φημίζεται ότι έχει στα ράφια του πάνω από δύο εκατομμύρια βιβλία. Εκεί δούλεψε κατά καιρούς η διανόηση του νεοϋορκέζικου πανκ (Tom Verlaine, Richard Hell, Patti Smith). Αργότερα, όταν άρχισαν να δίνουν παραστάσεις έπαιξαν λίγο παρακάτω, στο περίφημο CBGB’s. Περνώντας από την Washington Square είναι αδύνατον να αντισταθώ να σφυρίξω τον σκοπό των Village Stompers.
Η περιοχή TriBeCa (= Triangle Below Canal, δηλαδή το τρίγωνο που σχηματίζεται πέρα από την Canal Street), όπως και το SoHo (= South of Houston, Νότια του Χάουστον και όχι Χιούστον) είναι εδώ και μια δεκαετία περίπου διάσημη για τις πολλές γκαλερί και το εστιατόριο του Robert De Niro. Ολόκληρα οικοδομικά συγκροτήματα έχουν ανακαινιστεί ή ανεγερθεί και η γειτονιά - αντίθετα με τις αντίστοιχες «in» της Ελλάδας που γίνονται γκέτο «διασκέδασης» - είναι βιώσιμη. Στους τοίχους κυριαρχούν χρώματα που ονόμασα αυθαίρετα «ρετρό» (λαδί, καφέ, κίτρινο, πράσινο) επειδή μου θύμισαν τα παλιά ελληνικά μπακάλικα.
Είχα ακούσει για το συμμάζεμα - το «lifting» όπως το αποκαλούν πολλοί - της 42nd Street. Εκεί όπου ο «κακόφημος» δρόμος ήταν γεμάτος από πορνομάγαζα, ναρκωτικά και τον ανάλογο κόσμο που ενδιαφέρεται για αυτά τα πράγματα, ο δήμαρχος Τζουλίανι τη μετέτρεψε μέσα σε λίγα χρόνια σε «βωμό του Ντίσνεϊ», με θέατρα που αναβιώνουν πετυχημένα μιούζικαλ. Δεν μπορώ να αντισταθώ να δω για άλλη μια φορά το Chrysler Building (έργο του αρχιτέκτονα William van Alen, 1930), αγαπημένο ουρανοξύστη των περισσότερων Νεοϋρκέζων και δικό μου. Η Art Deco σε όλο της το μεγαλείο. Το κτήριο δεν έχει ταράτσα με παρατηρητήριο - όπως το Empire State Building (των Shreve, Lamb και Harmon, 1931) οκτώ δρόμους πιο κάτω - αλλά το ισόγειό του σε αποζημιώνει με τα καλογυαλισμένο σκούρο αφρικανικό μάρμαρο. Και βέβαια η κορυφή του με το ανοξείδωτο ατσάλι και τα διαμάντια.
Το μουσείο Whitney - μέλη των Pavement δούλευαν εδώ - είναι δυο βήματα από το σπίτι «μου» και εκτός από τα μόνιμα εκθέματα του 20ου αιώνα, αυτό το διάστημα στεγάζει δυο ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες εκθέσεις. Πηγαίνω κυρίως για εκείνη που έχει θέμα τα έργα του Mies van der Rohe στην Αμερική, και στη δεύτερη ανακαλύπτω έναν ζωγράφο: Wayne Thibaud είναι το όνομά, έχει πατήσει τα 80 και ζει στην πρωτεύουσα της Καλιφόρνιας, το Σακραμέντο. Οι γιγαντιαίοι πίνακές του έχουν θέματα της καθημερινής ζωής, κατά κανόνα αντικείμενα που συνήθως βρίσκονται πίσω από γυαλί - πιάτα σε εστιατόριο self service, παιχνίδια, ζαχαρωτά, φλιπεράκια, θέματα από λούνα παρκ... - αλλά και τοπία της Καλιφόρνιας, με ιδιαίτερη έμφαση στη... δραματοποιημένη πολεοδομία του Σαν Φρανσίσκο, όπου οι δρόμοι καταλαμβάνουν κάθετα το κεντρικό σημείο των ταμπλό. Στην είσοδο του μουσείου πουλάνε αφρικανικά γλυπτά σε διπλάσια τιμή από ό,τι στο Βερολίνο.
Στην επιστροφή περνάω από το ξενοδοχείο Carlyle που είναι στο διπλανό τετράγωνο και στο καφέ του οποίου ο Bobby Short εξακολουθεί να τραγουδάει και να παίζει πιάνο. Πρόσφατα ξαναδιάβασα το «Music For Chameleons» του Truman Capote και σε ένα διήγημα περιγράφει έναν περίπατο του εδώ κοντά. Ακολουθώ παρόμοια διαδρομή για το σπίτι.
Φεύγοντας από το Βερολίνο είχα αποφασίσει πως διψούσα για καινούργια πράγματα. Παρά την παγκοσμιοποίηση, πόλεις όπως η Νέα Υόρκη προσφέρουν ερεθίσματα που είναι δύσκολο να βρεθούν αλλού. Ξεφυλλίζοντας την εφημερίδα το μάτι μου πέφτει σε μια διάλεξη με θέμα την Kabbalah. Ο χώρος δεν απέχει πολύ από τη γειτονιά μου και ξεκινάω να ακούσω τι είναι αυτό που γοήτευσε τόσο τη Madonna. «Η Καμπάλα είναι η διδασκαλία του εβραϊκού μυστικισμού, υπεράνω θρησκείας» εξηγεί ο πολύ χαρισματικός ομιλητής, «και ασχολείται με το πνευματικό μέρος (93%) της ανθρώπινης ύπαρξης με σκοπό να συνδέσει τον άνθρωπο με το σύμπαν. Αποσκοπεί στην καθημερινή βελτίωση του ανθρώπου με απώτερο σκοπό την αποδοχή (αυτό σημαίνει η λέξη) των αγαθών του δημιουργού...» Μπαίνω σιγά – σιγά στο νόημα. Ο δημιουργός παρέχει απλόχερα τα πάντα, το πρόβλημα να τα δεχτούμε είναι ο εαυτός μας, οι αισθήσεις μας, που συχνά μας δεσμεύουν στο εφήμερο...
Τώρα που ακόμη και ο Bill Clinton αγόρασε διαμέρισμα στο Χάρλεμ, η περιοχή ανήκει στα αξιοθέατα. Η μέρα είναι βροχερή και βρίσκω καταφύγιο σε αδιάφορα παλαιοπωλεία και στο δισκοπωλείο HMV καθώς αναζητώ το θρυλικό Apollo Theatre, τη διασημότερη αίθουσα συναυλιών μαύρων ή Αφροαμερικανών όπως είναι ο πολιτικά ορθός όρος σήμερα. Η βροχή σταματάει και συνεχίζω μέχρι τη γωνία 125 και Lexington, στα ίχνη του Lou Reed... Αυτό που έψαχνε εκείνος μάλλον δεν υπάρχει εκεί τώρα. Εγώ απλά περιμένω το λεωφορείο!
Κάτω στο Battery Park, η μέρα είναι θαυμάσια. Από μακριά φαίνεται το άγαλμα της ελευθερίας, το φεριμπότ που κάνει τη διαδρομή Μανχάταν - Staten Island, και τριγύρω πύθωνες που μπορείς να τους δανειστείς για λίγο προκειμένου να φωτογραφηθείς φορώντας τους ως περιδέραιο... Το μνημείο των θυμάτων του πολέμου της Κορέας αναφέρει γύρω στους εκατό Έλληνες νεκρούς και διπλάσιους τραυματίες.
Κοντά στη Wall Street ανακαλύπτω την ελληνική εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Είναι ένας μικρός ναός, που μοιάζει ημιτελής, σαν αυτούς που βλέπει κανείς κατά κόρον στην ελληνική ύπαιθρο. Η ελληνική σημαία κυματίζει και γύρω του υπάρχει ένα ιδιωτικό πάρκινγκ, κατά πολύ μεγαλύτερο των διαστάσεων του ναού. Εντυπωσιάζομαι από το σουρεαλιστικό τοπίο, που προσπαθώ να χωρέσω σε μια φωτογραφία την εκκλησία, το πάρκινγκ και τους δίδυμους πύργους του World Trade Center. Το αποτέλεσμα δεν είναι ικανοποιητικό και ασφαλώς, αν ήξερα τι θα συνέβαινε ακριβώς τρεις βδομάδες αργότερα (11 Σεπτεμβρίου), θα ήμουν πιο προσεκτικός.
2001/2006
Thursday, December 29, 2005
Η.Π.Α. – Νοτιοδυτικές Πολιτείες
(California – Nevada – Arizona – Colorado – Utah – New Mexico)
Είναι νύχτα όταν το αεροπλάνο προσγειώνεται στο Los Angeles. Μετά τον έλεγχο διαβατηρίων, μια αρκετά μεγάλη ουρά σχηματίζεται και στην αίθουσα παραλαβής των ενοικιαζόμενων αυτοκινήτων. Υπάρχει μόνο ένας υπάλληλος να εξυπηρετήσει τριάντα περίπου άτομα. Ένας ταλαιπωρημένος Αμερικανός υπήκοος που ζει στην Ευρώπη ανάβει τσιγάρο. Ο υπάλληλος πετάγεται από το γκισέ του: «This is no smoking room, sir! – Εδώ δεν είναι καπνιστήριο, κύριε!» του λέει επιτακτικά και του ζητάει να το σβήσει. Έχει πέσει όμως σε φοβερό τύπο που του απαντάει: «This is no waiting room either! – Ούτε αίθουσα αναμονής!» Ο υπάλληλος επιμένει: «Sir, στην Καλιφόρνια απαγορεύεται το κάπνισμα σε όλους τους δημόσιους χώρους!» Η στιχομυθία συνεχίζεται για λίγο ακόμη και καταλήγει στο: «California is not a state, is a state of mind!» (λογοπαίγνιο με τη λέξη «state = πολιτεία, κατάσταση»).
Welcome to California! Το εσωτερικό μου ρολόι σημαίνει το ευρωπαϊκό ξημέρωμα και λυτρώνομαι μόλις παραλαμβάνω το αυτοκίνητο που έχω ήδη κλείσει από το Βερολίνο. Αναζητώ το πρώτο μοτέλ λίγο έξω από την Pasadena (πολλοί θα θυμούνται την «Little Old Lady» της από τους Jean and Dean) με σκοπό να πέσω για ύπνο πάραυτα. Άπειροι μοναχικοί οδηγοί καθ’ οδόν. Πού να πηγαίνουν άραγε; Ο δικός μου στόχος σ’ αυτό το ταξίδι είναι η εξερεύνηση των νοτιοδυτικών πολιτειών και, όπως πάντα, η αναζήτηση τοποθεσιών που ξέρω από τα τραγούδια, το σινεμά, τα βιβλία…
Το πρωί που ξυπνάω ο ήλιος με προδιαθέτει ευχάριστα. Στη διαδρομή βλέπω το νεκροταφείο Forrest Lawn, «πρωταγωνιστή» της σάτιρας του Evelyn Waugh, που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Tony Richardson με το είδωλο κάθε Αμερικανίδας νοικοκυράς στα μέσα της δεκαετίας του ’50, τον εκκεντρικό πιανίστα Liberace (το παραμυθένιο μουσείο του θα συναντήσω αργότερα μπροστά μου, στο Λας Βέγκας, όπου ζούσε...). Εκεί αναπαύονται μεταξύ πολλών άλλων και οι πρόωρα χαμένοι Eddie Cochran, Sam Cooke και Karen Carpenter.
Σταματάω για νερό σ’ ένα σούπερ μάρκετ και πίσω από το τζάμι του ψυγείου βλέπω για πρώτη φορά το Mickey’s Big Mouth (ένα είδος μπίρας) που αναφέρει ο Tom Waits στο τραγούδι του «Frank’s Wild Years». Ο ίδιος κατάγεται από αυτά τα μέρη (Pomona). Το μεγαλύτερο γεγονός στα μουσικά πράγματα αυτόν τον μήνα είναι η πρόσφατη κυκλοφορία του David Bowie, «1. Outside». Ο χαμαιλέοντας συνεργάζεται για άλλη μια φορά με τον εγκέφαλο Brian Eno και φιγουράρει στα εξώφυλλα δύο από τα περιοδικά που αγόρασα στο Χίθροου - Vox, Icon -, ενώ στο Q παίρνει ο ίδιος συνέντευξη από τον Tricky. Στην Αμερική φωτογραφίζεται μαζί με τον Eno για το εξώφυλλο του Musician… Μεγάλη επιτυχία γνωρίζουν δύο γυναίκες: η PJ Harvey και η Alanis Morissette. Στο ραδιόφωνο οι σταθμοί δυτικά του Μισισιπή αρχίζουν από Κ - ανατολικά του από W - και παίζουν τα πάντα. Ακούω ένα από τα αγαπημένα τραγούδια της εφηβείας μου, το «Rock ’N Me» του Steve Miller. Τότε δεν ήξερα καν όλες τις πόλεις που αναφέρει στην τρελή πορεία του. Τώρα έχω διανυκτερεύσει στις περισσότερες από αυτές.
Το Calico, μια έρημη πόλη - ghost town (πόλη – φάντασμα) τη χαρακτηρίζουν τα ταξιδιωτικά έντυπα -, γεννήθηκε το 1881, πέθανε το 1907 και αναπαλαιώθηκε το 1951. Στα λιγοστά χρόνια της ακμής της υπήρξε η πολυτιμότερη πηγή αργύρου στην ιστορία της Νότιας Καλιφόρνιας. Σήμερα απομένουν αρκετά από τα ξύλινα σπίτια και μερικά σαλούν για τους τουρίστες που - αν δεν είναι Γερμανοί - σκαρφαλώνουν την απότομη ανηφόρα πάνω στο τραμ. Το θερμόμετρο δείχνει 114º Φαρενάιτ και μ’ έναν «πρακτικό» τρόπο - αφαιρώντας 32, πολλαπλασιάζοντας επί 5 και διαιρώντας δια του 9 - υπολογίζω πως σημαίνουν πάνω από 45º Κελσίου! Από μακριά φαίνεται το τμήμα των βουνών όπου κρυβόταν ο Humphrey Bogart στην ταινία High Sierra. Με περιμένουν δύο ώρες ακόμη στην έρημο Μοχάβε μέχρι το Las Vegas (= Τα Λιβάδια, όνομα που δόθηκε από τους Ισπανούς εξερευνητές που ανακάλυψαν μια πηγή το 1820), στη Nevada (= Χιονόπτωση). Κοντά στα σύνορα των δύο πολιτειών βρίσκεται η Death Valley, όπου κορυφώνεται το «Zabriski Point» του Αντονιόνι.
Αυτός ο παράδεισος των τζογαδόρων άρχισε να διαμορφώνεται μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ο Benjamin «Bugsy» Siegel αποφάσισε να ιδρύσει ένα καζίνο μέσα στην έρημο και να το ονομάσει Flamingo όπως ήταν το χαϊδευτικό της φιλενάδας του, Virginia Hill. Όσοι έχουν δει το «Bugsy» του Warren Beatty ξέρουν τη συνέχεια. Το επιχείρημα απέτυχε αλλά, λίγο αργότερα, όταν το παρανοϊκό του σχέδιο βρήκε μιμητές, δημιουργήθηκε αυτό που σήμερα είναι γνωστό σε ολόκληρη την υφήλιο με το όνομα «The Strip». Σ’ αυτόν τον δρόμο - που διοικητικά ΔΕΝ υπάγεται στο Λας Βέγκας - βρίσκονται σήμερα τα ξακουστά ξενοδοχεία – καζίνα. Η είσοδος του MGM είναι χτισμένη σε σχήμα κεφαλής λιονταριού, το Caesars Palace είναι απομίμηση ρωμαϊκού ανακτόρου, το Treasure Island θα μπορούσε να αποτελέσει σκηνικό για το «Νησί των Θησαυρών» του Robert Louis Stevenson. Το Excalibur με το ψευδομεσαιωνικό στιλ του είναι το δεύτερο μεγαλύτερο ξενοδοχείο στον κόσμο και, λίγο πιο κάτω, το Luxor πρόκειται για ένα αντίγραφο της πυραμίδας του Χέοπος. Στη δεκαετία του ’60 το Sands ήταν η έδρα του «Rat Pack», της παρέας δηλαδή των Frank Sinatra, Dean Martin, Sammy Davis Jr., Peter Lawford και Joey Bishop που στο αυθεντικό «Ocean’s Eleven» ήθελαν να ληστέψουν πέντε καζίνο ταυτόχρονα!
Ήδη, το 1972 οι Robert Venturi, Denise Scott Brown και Steven Izenour στη μελέτη τους «Learning From Las Vegas» (= «Μαθαίνοντας Από Το Λας Βέγκας»), καθόρισαν εκ νέου τα καθήκοντα της αρχιτεκτονικής, από μια κοινωνική σκοπιά της οπτικής επικοινωνίας. Το αντικείμενο της ανάλυσής τους ήταν τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ακραίας εμπορευματοποίησης της αμερικάνικης «Main Street». Αντιμετωπίζοντας τον χείμαρρο των διαφημιστικών ταμπλό και των φωτεινών επιγραφών ως αρχιτεκτονικά σύμβολα, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η χαοτική κατάσταση μιας πόλης απαιτεί κάτι περισσότερο από την «απλή» και «καθαρή» λύση της λειτουργικής σχολής, επειδή ακριβώς η αρχιτεκτονική - διαφορετικά από ένα έργο τέχνης στο μουσείο - γίνεται αισθητή στην αστική της συνάρτηση, αφού δεν καταφέρνει να ξεφύγει από την άμεση συνάντησή της και τον ανταγωνισμό της με τα σύμβολα του καταναλωτισμού και της συγκοινωνίας. Αναρωτιέμαι, ωστόσο, τι γνώμη θα σχημάτιζαν για την αρχιτεκτονική της γης κάποιοι εξωγήινοι που θα έφθαναν για πρώτη φορά μετά από μια καταστροφή του πλανήτη, απ’ όπου θα είχε διασωθεί μόνο το Strip.
Τα δωμάτια είναι φτηνά - 25 δολάρια κοστίζει το δίκλινο στο Sahara, 35 το Σαββατοκύριακο, όταν τα πλήθη συρρέουν στην πόλη. Όλοι ποντάρουν στο ότι θα παίξεις στο καζίνο τους. Παντού - ακόμη και στους πάγκους των μπαρ - υπάρχουν «κουλοχέρηδες», ηλεκτρονικό black jack και άλλα πολλά τυχερά παιχνίδια. Ο πράσινος θεός κυκλοφορεί με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Οι πιθανότητες να κερδίσεις είναι μεγάλες, σίγουρα όμως η «μπάνκα» δεν χάνει ποτέ. Ένας φοιτητής κέρδισε πρόσφατα 10.9 εκατομμύρια δολάρια στο megabuck, υλοποιώντας το όνειρο-απειλή της Carla Torgerson των Walkabouts, τουλάχιστον έτσι όπως το εκφράζει στους στίχους του «Wondertown (Part One)»: «I’ll break the jackpot open…». Τα σόου είναι πλούσια και παρουσιάζουν μεγάλα ονόματα. Αναβίωση του Jesus Christ Superstar με δύο από τα αυθεντικά μέλη του κινηματογραφικού καστ: Ted Neeley και Carl Anderson στους ρόλους του Χριστού και του Ιούδα αντίστοιχα. Το ερώτημα είναι ποιος θέλει να δει τώρα μια συναυλία του Neil Sedaka - που εμφανίζεται για έξι βράδια στο Sands και φιγουράρει με μια εξωφρενική κόμμωση στα εξώφυλλα πολλών τοπικών περιοδικών -, του Tom Jones, της Gladys Knight, των Four Seasons ή των Temptations. Το Βέγκας είναι το βαρόμετρο που καταγράφει την άνοδο και την πτώση των αστέρων, ενώ οι τζογαδόροι αδιαφορούν για το αν έξω είναι νύχτα ή μέρα. Για κάποιον που δεν είναι ούτε παίχτης ούτε παρελθοντολάγνος, αρκεί ένα πέρασμα από τους δρόμους όπου συνελήφθησαν οι δολοφόνοι Perry Smith και Dick Hickock σύμφωνα με την περιγραφή του Truman Capote στο αριστουργηματικό «Εν Ψυχρώ».
Η πτήση με οκταθέσιο αεροπλανάκι πάνω από ένα από τα μεγαλύτερα θαύματα της φύσης, το Grand Canyon - μήκους 450 χιλιομέτρων, πλάτους 20 χιλιομέτρων που αυξάνεται συν τω χρόνω λόγω της διάβρωσης, και βάθους 1.600 μέτρων - και ένα από τα οκτώ θαύματα της μοντέρνας τεχνολογίας, το Hoover Dam, διαρκεί μιάμιση ώρα. Το φράγμα του Hoover - που πήρε το όνομά του από τον 31ο πρόεδρο των Η.Π.Α. Herbert Hoover - σχημάτισε τη λίμνη Mead που συγκρατεί τα θολά νερά του ποταμού Κολοράντο. Ολοκληρώθηκε το 1935 και μέχρι το 1939 ήταν η μεγαλύτερη υδροηλεκτρική εγκατάσταση του κόσμου. Στο «Saboteur» του Hitchcock, ο Robert Cummings περνάει από εκεί καθώς προσπαθεί να ξεφύγει από αυτούς που τον καταδιώκουν στο Λος Άντζελες. Μια Αυστραλέζα έχει ζαλιστεί και ξερνάει, ευτυχώς όχι επάνω μου.
Το μεγαλύτερο τμήμα της θρυλικής Route 66 διασώζεται στην Αριζόνα. Στα χρόνια ανάμεσα στο 1930 και 1950, σ’ αυτήν την κεντρική αρτηρία που συνέδεε το Σικάγο με το Λος Άντζελες περνώντας από δεκάδες πόλεις, οι ταξιδιώτες μετακινήθηκαν για διαφορετικούς λόγους. Άλλοτε αποζητώντας τα εύφορα εδάφη της Καλιφόρνιας - στα χρόνια του κραχ -, άλλοτε ονειρευόμενοι μια καριέρα στο Χόλιγουντ - μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο -, άλλοτε για το καινούργιο αμερικάνικο φαινόμενο των οικογενειακών διακοπών - μετά το 1950. Εκεί κοντά αναζήτησαν την ελευθερία τους πιο πρόσφατα η Thelma και η Louise…
Για πολλά μίλια τη μόνη ένδειξη ζωής αποτελούν τα αρπακτικά που μοιάζουν να αιωρούνται. Στον δρόμο οι πινακίδες που σου καθιστούν γνωστό τον ιδιαίτερο νόμο αυτής της πολιτείας, που λέει πως ακόμη και την ημέρα πρέπει να οδηγείς με τα φώτα αναμμένα, εναλλάσσονται μ’ εκείνες που σου υπενθυμίζουν: «DON’T DRINK AND DRIVE». Μέσα από το αυτοκίνητο αντιλαμβάνομαι τη σφαιρικότητα της γης καθώς απλώνεται μπροστά μου ο πιο απέραντος ορίζοντας που έχω δει ποτέ. Giant Sand! Η έρημος Μοχάβε σταματάει στο Boatman. Διασχίζω το Flagstaff, AZ («...don’t forget Winona...»). Μια ξαφνική καταιγίδα ψυχραίνει την ατμόσφαιρα. Βρίσκω καταφύγιο στο Holbrook, μια άσχημη πόλη που κατοικείται από Ινδιάνους. Αργότερα μου δίνεται η ευκαιρία να απολαύσω τη θέα ενός διπλού ουράνιου τόξου από το παράθυρο ενός εστιατορίου που προσφέρει μεξικάνικα πιάτα με άφθονο τσίλι και ινδιάνικο ψωμί. Τα συμπτώματα της ελαφριάς ηλίασης που έπαθα στο Calico υποχωρούν καθώς αναρωτιέμαι σε ποια γωνία του Winslow που μόλις προσπέρασα μπορεί να αναφέρονται οι Eagles στο «Take It Easy».
Στα αξιοθέατα της περιοχής συγκαταλέγονται το Απολιθωμένο Δάσος (Petrified Forest) και η Ζωγραφισμένη Έρημος (Painted Desert). Το πρώτο περιλαμβάνει απολιθωμένους κορμούς δέντρων ενός δάσους που υπήρχε πριν από 160 – 225 εκατομμύρια χρόνια. Οι λόφοι της δεύτερης έχουν στη βάση τους ένα κοκκινωπό χρώμα από οξείδωση σιδήρου, που το διαδέχεται το λευκό του αμμόλιθου. Ακολουθεί ένα στρώμα πυρρόχρωμου πηλού και, στην κορυφή τους, σκούρες αποχρώσεις αργίλου, που οφείλονται στην υψηλή περιεκτικότητα άνθρακα. Την είδα τώρα, δεν την άφησα για το επόμενο καλοκαίρι όπως έκαναν οι 10.000 Maniacs.
Όπως ακριβώς και στο τραγούδι του Bobby Troup - γνωστό από τον Nat “King” Cole, τον Chuck Berry, τους Rolling Stones κ.α. -, η Route 66 περνάει από το Gallup, New Mexico. Μπήκα ήδη στη Mountain Time Zone που σημαίνει μια ώρα πιο μπροστά. Παίρνω τον δρόμο 666, προς τον Βορρά, αντίθετα από τους πρωταγωνιστές της ταινίας του Oliver Stone, «Natural Born Killers». Διασχίζω τον μεγαλύτερο ινδιάνικο καταυλισμό, αυτόν των Νάβαχο. Άγονη γη που δεν προσφέρεται για καλλιέργειες. Οι Ινδιάνοι ανακαλύπτουν νέους τρόπους επιβίωσης. Ανοίγουν μαγαζιά που πουλάνε αφορολόγητα είδη, και καζίνα.
Το Shiprock είναι ένας γιγαντιαίος βράχος που μοιάζει με πλοίο και φαίνεται από 30 χιλιόμετρα, σημαντικό σημείο προσανατολισμού για τα καραβάνια που πήγαιναν στην Καλιφόρνια και που απαθανάτισε γλαφυρά ο John Ford στις ταινίες του. Ο καταυλισμός των Ute βρίσκεται στα σύνορα του Κολοράντο κι ένας βράχος ονομάζεται Κοιμώμενος Γιουτ (Sleeping Ute) από το σχήμα του. Στη Monument Valley (Κοιλάδα των Μνημείων) θαρρείς πως είσαι ο πρωταγωνιστής κάποιου western.
Στο Cortez - ήδη στο Κολοράντο - η φύση πρασινίζει. Βόρειά του αρχίζουν τα ψηλά, κατάφυτα βουνά, που τον χειμώνα λειτουργούν ως χιονοδρομικά κέντρα, ενώ στα νότια δεσπόζει η Messa Verde (= Πράσινο Τραπέζι στα ισπανικά), ένα οριζόντια κομμένο βουνό. Είκοσι χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Κορτέζ, βρίσκεται η τοποθεσία «Τέσσερις Γωνίες» (Four Corners), το μοναδικό σημείο στις Η.Π.Α. όπου συνορεύουν τέσσερις πολιτείες (Αριζόνα – Γιούτα – Κολοράντο – Νιου Μέξικο). Η περιοχή είναι το αρχαιολογικό κέντρο των Η.Π.Α. και δεύτερη σε τουρισμό μετά την Αίγυπτο.
Μέσα Σεπτεμβρίου και οι καλοκαιρινοί παραθεριστές έχουν φύγει. Σε δυο βδομάδες θα έρθουν άλλοι καθώς αρχίζει η εποχή του κυνηγιού. Τώρα οι Ινδιάνοι των καταυλισμών μετακινούνται για να πουλήσουν τα μοναδικά χαλιά τους - τα πιο συνηθισμένα είδη ανάλογα με τα χρώματα και τα σχέδια είναι δεκαεπτά - και άλλα χειροποίητα αντικείμενα. Έχω την ευκαιρία να επισκεφτώ ένα δημοτικό σχολείο στον καταυλισμό τους. Εντυπωσιάζομαι από τον άρτιο εξοπλισμό του και τα «τροχόσπιτα» των δασκάλων. Σε όλη τη διαδρομή άκουγα ότι οι δάσκαλοι μένουν σε τροχόσπιτα και στο νου μου έρχονταν η εικόνα αυτών που βλέπουμε στους δρόμους τα καλοκαίρια. Δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ήταν κανονικά σπίτια, που διαθέτουν κλιματισμό, δύο μπάνια και άλλες ανέσεις...
Οι αυτόχθονες Αμερικανοί Anasazi (μια λέξη των Νάβαχο που μεταφράζεται ως «Αρχαίοι Εχθροί») άφησαν τα ίχνη τους από το 1 – 1300 μ. Χ., αφού ανέπτυξαν την αρχιτεκτονική, την αγγειοπλαστική, την καλαθοπλεχτική και την ταπητουργία. Οι αρχαιολόγοι αναφέρονται σ’ αυτούς και τους επιγόνους τους ως «Οι Αρχαίοι» ή «Προπατορικοί Κάτοικοι».
Το Durango ιδρύθηκε το 1879 από την εταιρεία σιδηροδρόμων Denver & Rio Grande και τα πρώτα τρένα έφτασαν στον σταθμό του το 1881. Οι ίδιες ατμομηχανές εξακολουθούν και σήμερα να κάνουν την τουριστική διαδρομή των 70 περίπου χιλιομέτρων μέχρι το βορειότερο Silverton. Άγρια Δύση! Συγκλονιστικά τοπία στη χώρα των… John (Wayne και Ford)!
Το Νέο Μεξικό αυτοαποκαλείται «Γη της Γοητείας» και ξεχωρίζει για τους καταυλισμούς δύο φυλών Απάτσι - Jicarilla και Mescalero. Μια ώρα οδήγησης ανάμεσα από εθνικά πάρκα λίγο μετά το continental divide (= ηπειρωτικός διαχωρισμός, η νοητή γραμμή που καθορίζεται από τις κορυφές των Rocky Mountains και που χωρίζει τα νερά της χώρας ως εξής: αυτά της ανατολικής πλευράς χύνονται στον Ατλαντικό ή τον Κόλπο του Μεξικού, ενώ της δυτικής στον Ειρηνικό).
Στο Taos, New Mexico - όπως ακριβώς είναι ο τίτλος του τραγουδιού του R. Dean Taylor, στο οποίο εκτίει την ποινή του στη φυλακή της πόλης - διασώζονται τα ερείπια ενός pueblo (= χωριό, στα ισπανικά, τα οικοδομήματα των ινδιάνικων φυλών που δεν ήταν νομαδικές) 900 χρόνων.
Η Georgia O’Keefe είχε διαλέξει για τόπο διαμονής τη Santa Fe και στο Μουσείο Καλών Τεχνών της πόλης κρέμονται πολλοί από τους πίνακές της σε μια ειδική πτέρυγα. Δίπλα βρίσκεται ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα ισπανικής αρχιτεκτονικής, το Παλάτι των Διοικητών (Palace of the Governors), που λειτουργεί σαν μουσείο της ιστορίας της πόλης. Κατά μήκος της πρόσοψής του Ινδιάνοι πουλούν κοσμήματα φτιαγμένα από ασήμι και τιρκουάζ. Τα περισσότερα κτήρια της Santa Fe (= Αγία Πίστη) είναι χτισμένα από adobe - πλιθιά συγκρατημένα με άχυρο -, με μικρά παράθυρα και κορμούς λεύκας που διαπερνούν την οροφή και προεξέχουν από τους τοίχους. Το καφεκόκκινο χρώμα τους αντανακλά ζεστασιά. Η πρωτεύουσα του Νιου Μέξικο ιδρύθηκε το 1610 από Ισπανούς, σε υψόμετρο 2.100 μέτρων. Ο αέρας είναι αραιός - ένα ποτό ισοδυναμεί με δύο -, η ατμόσφαιρα φωτεινή και τα ηλιοβασιλέματα Technicolor! Το La Fonda (= Το Πανδοχείο) είναι το ξενοδοχείο–θεσμός στην πλατεία (Plaza), που περηφανεύεται πως είχε για πελάτες τον Kit Carson, τον Errol Flynn και τον John F. Kennedy, ανάμεσα σε υπερσύγχρονες γκαλερί που συναγωνίζονται αυτές της Νέας Υόρκης και του Λος Άντζελες. Λίγα μέτρα πιο πέρα διασώζεται η αρχαιότερη εν λειτουργία εκκλησία των Η.Π.Α., η San Miguel Mission, χτισμένη το 1625 από τους Ινδιάνους της φυλής Tlaxcala, και, στο Barrio de Analco, ο αρχαιότερος οικισμός που παραμένει ζωντανός. Το μουσείο της Διεθνούς Λαϊκής Τέχνης θεωρείται το σπουδαιότερο του είδους στον κόσμο, με κούκλες, φυλαχτά, κοσμήματα, ρούχα, παιχνίδια και άλλα αντικείμενα από πολλές χώρες. Το βάρος αυτόν τον μήνα πέφτει στα χειροτεχνήματα της Σουηδίας. Απέναντί του, το Μουσείο Ινδιάνικης Τέχνης και Πολιτισμού, εστιάζει το ενδιαφέρον στην ιστορική αλλά και την τρέχουσα κουλτούρα των Νάβαχο και των Απάτσι.
Σαράντα πέντε λεπτά βορειοδυτικά της Σάντα Φε βρίσκεται η πατρίδα της ατομικής βόμβας, το Los Alamos, και το Bandelier National Monument, ένα ακόμη αχανές εθνικό πάρκο που περιέχει τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους πολιτισμούς των Anasazi.
Νοτιότερα, στο Albuquerque (Αλμπακέρκι), αναμειγνύεται η ινδιάνικη, η ισπανική και η αγγλοσαξονική παράδοση. Η παλιά πόλη του χρονολογείται από το 1706. Ψάχνω για το σπίτι που έμεινε ένα διάστημα ο Jim Morrison, μα κανείς δεν φαίνεται να το(ν) ξέρει. Ούτε οι δύο κυρίες στις πληροφορίες του γραφείου τουρισμού. «Hot dog, jumping frog, Albuquerque...», όπως τραγουδούν στο «King Of Rock ’N’ Roll» οι Prefab Sprout.
Κατά μήκος του μυθικού ποταμού Rio Grande, η απεραντοσύνη του τοπίου διακόπτεται από τα βουνά Black Range. Στο Σαν Αντόνιο γεννήθηκε ο Conrad Hilton που ταύτισε το όνομά του με τις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις σε όλη την υφήλιο.
Από τις φωτεινές επιγραφές των motel μέχρι τους νιπτήρες των δωματίων, το Deming θυμίζει ταινίες επιστημονικής φαντασίας του ’50. Κάποτε υπήρξε σημαντικός συγκοινωνιακός κόμβος, σήμερα αποτελεί ησυχαστήριο συνταξιούχων. Οι δρόμοι του είναι σχεδόν έρημοι. Η πεμπτουσία της αμερικάνικης κωμόπολης: περιποιημένη, εκτεταμένη και ανιαρή. Από το παράθυρο του Cactus Café βλέπω υπέροχα σύννεφα να φωτίζονται από τα χρώματα της δύσης και μοιάζουν με χιονισμένες βουνοκορφές.
Μπαίνω στην Αριζόνα ξανά, αυτή τη φορά από τη νοτιοανατολική πλευρά της. Προσπερνάω το χωριό Bowie - που προφανώς ονομάστηκε έτσι από τον λαϊκό ήρωα και εφευρέτη του ομώνυμου μαχαιριού, Jim Bowie (1796 – 1836), από τον οποίο πήρε και ο David το όνομά του - και κατευθύνομαι προς το Tombstone (Τούμστόουν), ένα παραμυθένιο μέρος, πραγματικό σκηνικό western. Ο κεντρικός δρόμος - Allen Street - είναι γεμάτος σαλούν, ξύλινα πεζοδρόμια, προσόψεις μιας άλλης εποχής και ονόματα όπως Wyatt Earp, Doc Holliday, Big Nose Kate (η φιλενάδα του δεύτερου), μονομαχία στο O.K. Corral. O μύθος της Άγριας Δύσης ξαναζωντανεύει. Απαραίτητη στάση στο Longhorn Restaurant.
Το Tucson (Τούσον) - η γενέτειρα της Linda Ronstadt που το μνημονεύει στο ντουέτο της με τον Paul Simon «Under African Skies», όπως κάνουν και οι Beatles στο «Get Back» - καταλαμβάνει μια έκταση 810 τετραγωνικών χιλιομέτρων, στην κοιλάδα που χωρίζει το Saguaro National Monument με τους κάκτους που φτάνουν τα 15 μέτρα, σε ανατολικό και δυτικό. Είκοσι λεπτά βορειότερά του πραγματοποιείται το άνευ προηγουμένου οικολογικό πείραμα της Βιόσφαιρας 2. Πρόκειται για μια new age πόλη που περιλαμβάνει δείγματα από πολλά οικοσυστήματα της Γης, και περιβάλλεται από έναν γυάλινο θόλο. Όλα τα απορρίμματα ανακυκλώνονται επί τόπου. Οκτώ άτομα της αρχικής ομάδας έμειναν εκεί για δυο χρόνια και η λίστα αυτών που θέλουν να δοκιμάσουν τη ζωή εκεί μέσα, μεγαλώνει. Στόχος του πειράματος είναι να ανακαλυφθούν τρόποι που θα βοηθήσουν την αρμονικότερη συμβίωση των ανθρώπων με τη Βιόσφαιρα 1, τη Γη. Στην αντίθετη κατεύθυνση, η εκκλησία San Xavier del Bac (Bac = χωριό στην τοπική ινδιάνικη διάλεκτο) συνδυάζει μοναδικά τον βυζαντινό ρυθμό με το μεξικάνικο μπαρόκ. Τα αγάλματα των αγίων είναι ντυμένα με ρούχα, σύμφωνα με την ισπανική παράδοση. Ο αρχαιότερος καθολικός ναός των Η.Π.Α. χτίστηκε για την κοινότητα των Tohono O’odham, η οποία εξακολουθεί να εκκλησιάζεται εκεί.
Είναι ένα καυτό μεσημέρι όταν φτάνω στο Phoenix, το ταχύτερα αναπτυσσόμενο αστικό κέντρο της Αμερικής. Η υπερσύγχρονη αυτή πόλη με τη ζηλευτή ηλιοφάνεια των 330 ημερών τον χρόνο επεκτείνεται προς όλες τις κατευθύνσεις. Ενώθηκε έτσι με το γραφικό Scottsdale στα δυτικά και το Glendale στα ανατολικά. Εδώ αντιγράφουν τη φύση μεταφέροντας νερό στην έρημο, όπως ο Νείλος στη Σαχάρα! Εδώ ξεκινάει και το περίφημο «Ψυχώ» του Alfred Hitchcock. Στη διαδρομή με συνόδευε νοητά το «By The Time I Get To Phoenix», το τραγούδι του Jimmy Webb και το ανέκδοτο που συνόδευε τη σχεδόν εικοσάλεπτη εκτέλεση του Isaac Hayes («ώσπου να τελειώσει το τραγούδι έχεις φτάσει..»). Τώρα θα έπρεπε να ακούγονται οι Meat Puppets.
Αν και ο επόμενος προορισμός μου είναι η Νότια Καλιφόρνια, ακολουθώ ανορθόδοξη πορεία και κατευθύνομαι βορειοδυτικά. Για πάνω από 120 μίλια δεν υπάρχει ούτε βενζινάδικο! Ο ποταμός Κολοράντο είναι το φυσικό σύνορο των δύο πολιτειών. Διανυκτερεύω στο Blythe. Το επόμενο πρωί περνάω από το Palm Springs και την περιοχή Joshua Tree, τώρα γνωστή μέσω των U2, αλλά χρόνια πριν, στις 17 Σεπτεμβρίου 1973, στο ομώνυμο πανδοχείο είχε βρεθεί νεκρός ο Gram Parsons. Χιλιάδες θαυμαστές συρρέουν κάθε χρόνο εκεί. Έχασα το μνημόσυνο για λίγες μέρες, αφού σήμερα είναι 21 Σεπτεμβρίου! Δεξιά κι αριστερά άπειρες ανεμοκίνητες γεννήτριες θυμίζουν installation του Christo. Σε λίγη ώρα η έρημος μεταβάλλεται σε εύφορη κοιλάδα.
Στο San Diego δέχομαι για πρώτη φορά και με ανακούφιση την αύρα του «όχι τρομερά γαλάζιου» Ειρηνικού, ό,τι πρέπει για λίγες μέρες ξεκούρασης. Στο πανέμορφο Old Town Inn θα μπορούσα άνετα να περάσω τις υπόλοιπες μέρες του ταξιδιού μου. Το λίκνο της ισπανικής Καλιφόρνιας είναι μια άνετη πόλη, όπου η ζωή δείχνει να κυλά ήσυχα και ομαλά, όπως τα αυτοκίνητα στην τετραγωνισμένη ρυμοτομία του. Η προκυμαία του, το Embarcadero, έχει μετατραπεί σε πεζόδρομο με εστιατόρια και αποβάθρες κρουαζιερόπλοιων, ενώ παρακάτω, ένα εμπορικό κέντρο χτισμένο σε τρεις διαφορετικούς ρυθμούς, αντανακλά την αρχιτεκτονική της πολιτείας. Το Gaslamp Quarter, μια αναπαλαιωμένη βικτοριανή περιοχή δεκάξι οικοδομικών τετραγώνων, σφύζει από ζωή. Η σύγκριση ανάμεσα στα ιταλικά και τα ελληνικά εστιατόρια προκαλεί θλίψη. Δυστυχώς, στα δεύτερα κυριαρχούν οι επιγραφές με το ψευδοαρχαϊκά στοιχεία και υπέρογκες δόσεις φολκλόρ. Ελάχιστες είναι οι περιπτώσεις - παγκοσμίως - ευαίσθητων και καλλιεργημένων Ελλήνων γαστρονόμων που κατάφεραν να ξεφύγουν από τα μυθολογικά και αιγαιοπελαγίτικα μοτίβα και να αναπτύξουν έναν σύγχρονο διάκοσμο. Όταν βέβαια το πέτυχαν, έδειξαν ένα πολύ ομορφότερο πρόσωπο της χώρας από εκείνο που παρουσιάζουν οι πολιτικοί και τα ελληνικά περίπτερα στις διεθνείς τουριστικές εκθέσεις.
Στο αχανές πάρκο Balboa (μόλις κυκλοφόρησε ο καινούργιος δίσκος του Bruce Springsteen, που περιλαμβάνει ένα τραγούδι με τίτλο «Balboa Park») δεσπόζουν ο ζωολογικός κήπος και το ανθρωπολογικό μουσείο. Η παλιά πόλη αναδεικνύει την ισπανομεξικάνικη παράδοσή της και οι δρόμοι της είναι γεμάτοι με λουλούδια κάθε λογής. Το νησί Coronado προσφέρει μια πανοραμική άποψη του skyline της πόλης, όμορφα βικτοριανά σπίτια και το Hotel de Coronado, το πρώτο ξενοδοχείο που ηλεκτροφωτίστηκε.
Μετά τη γενέτειρα του Gregory Peck, La Jolla (Λα Χόγια), απομένουν λίγα χιλιόμετρα, κατά μήκος του Ειρηνικού, πάνω στον αυτοκινητόδρομο 5, μέχρι το Capistrano, όπου επιστρέφουν τα χελιδόνια, σύμφωνα με το τραγούδι του Leon Rene «When The Swallows Come Back To Capistrano», που έγινε επιτυχία από τους Ink Spots το 1940. Έχω να επισκεφτώ φίλους στο San Clemente (δεν θα χαρώ όταν μάθω πως εδώ γεννήθηκε ο Richard Nixon) και κάνω μια στάση για δείπνο. Το βράδυ θα καταφέρω με μεγάλη δυσκολία να κρατήσω τα μάτια μου ανοιχτά για την εμφάνιση του David Bowie στην εκπομπή του David Letterman. Από εκεί θα συνεχίσω πάνω στον πρώτο αυτοκινητόδρομο, περνώντας από τη Laguna Beach, ένα ακριβό θέρετρο, χτισμένο αμφιθεατρικά πάνω σε βράχια.
Η απόλυτη πόλη του 20ου αιώνα δημιουργήθηκε με βάση το αυτοκίνητο. Highways και freeways διακλαδώνονται - όπως στα τραγούδια της Joni Mitchell - σαν καλώδια στον οδικό χάρτη του Los Angeles. Μένω στο Hollywood - Vermont Avenue, μια κορεατική αποικία - και για να φτάσω στο Δυτικό Χόλιγουντ χρειάζομαι 45 λεπτά, φυσικά όχι με τα πόδια. Στην αρχή νομίζω πως βρίσκομαι σε βιομηχανική περιοχή και όχι στην καρδιά του LA. Όσο όμως κυκλοφορώ, τόσο καλύτερα αντιλαμβάνομαι ότι πρόκειται για μια ετοιμόρροπη πόλη, ασυνήθιστα απεριποίητη για τα αμερικανικά δεδομένα. Για μερικούς συμβολίζει την πλήρη απελευθέρωση από τις επιταγές του καλού γούστου. Για άλλους την απόλυτη ρευστότητα των καταστάσεων - διαρκής αγοραπωλησία και μετακίνηση. Η κατάσταση αλλάζει ριζικά στις βίλες με τους πελώριους φράχτες στο Beverly Hills και - σε μικρότερο βαθμό - στο Griffith Park, από την κορυφή του οποίου βλέπεις τα γιγαντιαία γράμματα που σχηματίζουν τη λέξη HOLLYWOOD και το smog (νέφος) να πέφτει πάνω στην πόλη.
Δεν ξέρω κανέναν που να μην απογοητεύτηκε με το Hollywood Walk Of Fame, τη λεωφόρο των αστέρων. Πέρα από τα ονόματα στα πεζοδρόμια και το ιστορικό Mann’s Chinese Theater - αρχικά Grumman’s Chinese, που πρωτοκαθιέρωσε τη γκαλά κινηματογραφική πρεμιέρα - με τα ίχνη πάνω από 160 διασημοτήτων του σινεμά αποτυπωμένα στο προαύλιό του, η περιοχή αποπνέει παρακμή. Γωνία Hollywood και Vine. Εκεί κοντά βρίσκεται από το 1956 ο δεκατριώροφος, εξαιρετικός κυλινδρικός πύργος της Capitol Records, σε σχήμα στοίβας δίσκων. Λέγεται ότι η αρχιτεκτονική του προήλθε από μια ιδέα των Nat “King” Cole και Johnny Mercer. Στο εστιατόριο Spago - απέναντι από ένα υποκατάστημα του γνωστού καταστήματος πολυμέσων (και όχι μόνο δισκοπωλείου πλέον) Tower Records, που σήμερα διανέμει δωρεάν το single «Uninvited» των Ruth Ruth - συγκεντρώνονται όλοι οι σταρ.
Η Olvera Street φημίζεται για την ισπανομεξικάνικη πολυχρωμία της. Λίγο νοτιότερα βρίσκεσαι στην... Ιαπωνία. Η περιοχή ονομάζεται Little Tokyo. Ναοί κάθε θρησκείας και αίρεσης κατακλύζουν, ανησυχητικά (;), την πόλη. Η Santa Monica Boulevard οδηγεί στο ομώνυμο προάστιο - ιδιαίτερη πατρίδα της Shirley Temple και του Robert Redford - ξακουστό για την παραλία του και τους ταχύτατους δρομείς μικρών αποστάσεων. Νοτιότερα, στην παραλία Venice, πρωτοεμφανίζεται η τάση κάθε επερχόμενης μόδας. Στα τατουάζ προστέθηκε το piercing, οι roller skaters εξακολουθούν να μπαινοβγαίνουν ανάμεσα στους άστεγους του Palisades Park, τα beach boys and girls και τους τουρίστες που χαζεύουν τους ντόπιους καλλιτέχνες να φτιάχνουν γλυπτά στην άμμο. Βόρεια της Σάντα Μόνικα, μια άλλη φημισμένη παραλία που εξαιτίας των κυμάτων της προκαλεί τους surfers, η Malibu Beach, όπου οι Hanoi Rocks είχαν εφιάλτες.
Υπάρχουν ολόκληρες συνοικίες που επιβάλλεται να αποφεύγονται ακόμη και κατά τη διάρκεια της ημέρας. Για τη νύχτα δεν το συζητάμε... Πριν από δύο μέρες δολοφονήθηκε μια οικογένεια σ’ ένα βορειοανατολικό προάστιο, που θεωρείται σχετικά ακίνδυνο. Κάποια συμμορία είχε φράξει έναν δρόμο με βαρέλια και πάνω τους έγραψε με σπρέι «THIS IS DEATH STREET», επειδή έτσι αποφάσισε! Δεν είναι να χάνεις τον προσανατολισμό σου. Μελετάς προσεκτικά τον χάρτη από πριν και οδηγείς μόνο σε καλοφωτισμένες λεωφόρους!
Η Wilshire Boulevard έχει να επιδείξει μοντέρνα κτήρια επιχειρήσεων και το Los Angeles County Museum of Art, ένα σύμπλεγμα πέντε ανεξάρτητων χώρων με έργα από όλον τον κόσμο και όλες τις εποχές. Οι τρέχουσες εκθέσεις παρουσιάζουν τον αρχιτέκτονα Frank Lloyd Wright (So long..., που τραγουδούσαν οι Simon & Garfunkel) με αναφορά στην αγάπη του προς τη γιαπωνέζικη τέχνη, και του μόδιστρου Adrian που έντυσε τις μεγάλες σταρ των ένδοξων ημερών του Χόλιγουντ.
Δίπλα εντυπωσιάζουν τα La Brea Pits, λιμνούλες από πίσσα που περιέχουν απολιθώματα προϊστορικών ζώων. Η τυχαία αυτή ανακάλυψη στο κέντρο μιας μεγαλούπολης γίνεται σημαντική πηγή έρευνας με συμπεράσματα που ανατρέπουν κατά εκατομμύρια χρόνια πολλά δεδομένα. Σύμφωνα με την ερμηνεία της δημιουργίας τους, που παρουσιάζεται σ’ ένα δεκαπεντάλεπτο φιλμ στο μουσείο George C. Page, η σεισμογενής περιοχή προκάλεσε αναταραχές στα γήινα στρώματα, με αποτέλεσμα το πετρέλαιο να μετατραπεί σε πίσσα – παγίδα για τα ζώα...
Το Rodeo Drive είναι το μικρό αλλά πασίγνωστο δρομάκι με τα πανάκριβα designer καταστήματα.
Κατά τ’ άλλα ο Calvin Klein προκαλεί με τις αφίσες των καινούργιων διαφημίσεών του. Τα ανήλικα μοντέλα του με τις υποτιθέμενες σεξουαλικές πόζες σοκάρουν τον μέσο Αμερικανό. Το ίδιο και το φιλί στο στόμα που ανταλλάσσουν ο Flea και ο David Navarro των Red Hot Chili Peppers στο εξώφυλλο του Rolling Stone.
Πέρσι τέτοια εποχή ξεκινούσε η δίκη του O.J. Simpson. Φέτος τελειώνει. Αθώος ο κατηγορούμενος!
Με μια νυχτερινή πτήση θα επιστρέψω στην Ευρώπη. Στο Βερολίνο παραμένουν όλα όπως ακριβώς τα άφησα. Ίσως ο καιρός να είναι λίγο πιο ζεστός!
1995/2005
Είναι νύχτα όταν το αεροπλάνο προσγειώνεται στο Los Angeles. Μετά τον έλεγχο διαβατηρίων, μια αρκετά μεγάλη ουρά σχηματίζεται και στην αίθουσα παραλαβής των ενοικιαζόμενων αυτοκινήτων. Υπάρχει μόνο ένας υπάλληλος να εξυπηρετήσει τριάντα περίπου άτομα. Ένας ταλαιπωρημένος Αμερικανός υπήκοος που ζει στην Ευρώπη ανάβει τσιγάρο. Ο υπάλληλος πετάγεται από το γκισέ του: «This is no smoking room, sir! – Εδώ δεν είναι καπνιστήριο, κύριε!» του λέει επιτακτικά και του ζητάει να το σβήσει. Έχει πέσει όμως σε φοβερό τύπο που του απαντάει: «This is no waiting room either! – Ούτε αίθουσα αναμονής!» Ο υπάλληλος επιμένει: «Sir, στην Καλιφόρνια απαγορεύεται το κάπνισμα σε όλους τους δημόσιους χώρους!» Η στιχομυθία συνεχίζεται για λίγο ακόμη και καταλήγει στο: «California is not a state, is a state of mind!» (λογοπαίγνιο με τη λέξη «state = πολιτεία, κατάσταση»).
Welcome to California! Το εσωτερικό μου ρολόι σημαίνει το ευρωπαϊκό ξημέρωμα και λυτρώνομαι μόλις παραλαμβάνω το αυτοκίνητο που έχω ήδη κλείσει από το Βερολίνο. Αναζητώ το πρώτο μοτέλ λίγο έξω από την Pasadena (πολλοί θα θυμούνται την «Little Old Lady» της από τους Jean and Dean) με σκοπό να πέσω για ύπνο πάραυτα. Άπειροι μοναχικοί οδηγοί καθ’ οδόν. Πού να πηγαίνουν άραγε; Ο δικός μου στόχος σ’ αυτό το ταξίδι είναι η εξερεύνηση των νοτιοδυτικών πολιτειών και, όπως πάντα, η αναζήτηση τοποθεσιών που ξέρω από τα τραγούδια, το σινεμά, τα βιβλία…
Το πρωί που ξυπνάω ο ήλιος με προδιαθέτει ευχάριστα. Στη διαδρομή βλέπω το νεκροταφείο Forrest Lawn, «πρωταγωνιστή» της σάτιρας του Evelyn Waugh, που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Tony Richardson με το είδωλο κάθε Αμερικανίδας νοικοκυράς στα μέσα της δεκαετίας του ’50, τον εκκεντρικό πιανίστα Liberace (το παραμυθένιο μουσείο του θα συναντήσω αργότερα μπροστά μου, στο Λας Βέγκας, όπου ζούσε...). Εκεί αναπαύονται μεταξύ πολλών άλλων και οι πρόωρα χαμένοι Eddie Cochran, Sam Cooke και Karen Carpenter.
Σταματάω για νερό σ’ ένα σούπερ μάρκετ και πίσω από το τζάμι του ψυγείου βλέπω για πρώτη φορά το Mickey’s Big Mouth (ένα είδος μπίρας) που αναφέρει ο Tom Waits στο τραγούδι του «Frank’s Wild Years». Ο ίδιος κατάγεται από αυτά τα μέρη (Pomona). Το μεγαλύτερο γεγονός στα μουσικά πράγματα αυτόν τον μήνα είναι η πρόσφατη κυκλοφορία του David Bowie, «1. Outside». Ο χαμαιλέοντας συνεργάζεται για άλλη μια φορά με τον εγκέφαλο Brian Eno και φιγουράρει στα εξώφυλλα δύο από τα περιοδικά που αγόρασα στο Χίθροου - Vox, Icon -, ενώ στο Q παίρνει ο ίδιος συνέντευξη από τον Tricky. Στην Αμερική φωτογραφίζεται μαζί με τον Eno για το εξώφυλλο του Musician… Μεγάλη επιτυχία γνωρίζουν δύο γυναίκες: η PJ Harvey και η Alanis Morissette. Στο ραδιόφωνο οι σταθμοί δυτικά του Μισισιπή αρχίζουν από Κ - ανατολικά του από W - και παίζουν τα πάντα. Ακούω ένα από τα αγαπημένα τραγούδια της εφηβείας μου, το «Rock ’N Me» του Steve Miller. Τότε δεν ήξερα καν όλες τις πόλεις που αναφέρει στην τρελή πορεία του. Τώρα έχω διανυκτερεύσει στις περισσότερες από αυτές.
Το Calico, μια έρημη πόλη - ghost town (πόλη – φάντασμα) τη χαρακτηρίζουν τα ταξιδιωτικά έντυπα -, γεννήθηκε το 1881, πέθανε το 1907 και αναπαλαιώθηκε το 1951. Στα λιγοστά χρόνια της ακμής της υπήρξε η πολυτιμότερη πηγή αργύρου στην ιστορία της Νότιας Καλιφόρνιας. Σήμερα απομένουν αρκετά από τα ξύλινα σπίτια και μερικά σαλούν για τους τουρίστες που - αν δεν είναι Γερμανοί - σκαρφαλώνουν την απότομη ανηφόρα πάνω στο τραμ. Το θερμόμετρο δείχνει 114º Φαρενάιτ και μ’ έναν «πρακτικό» τρόπο - αφαιρώντας 32, πολλαπλασιάζοντας επί 5 και διαιρώντας δια του 9 - υπολογίζω πως σημαίνουν πάνω από 45º Κελσίου! Από μακριά φαίνεται το τμήμα των βουνών όπου κρυβόταν ο Humphrey Bogart στην ταινία High Sierra. Με περιμένουν δύο ώρες ακόμη στην έρημο Μοχάβε μέχρι το Las Vegas (= Τα Λιβάδια, όνομα που δόθηκε από τους Ισπανούς εξερευνητές που ανακάλυψαν μια πηγή το 1820), στη Nevada (= Χιονόπτωση). Κοντά στα σύνορα των δύο πολιτειών βρίσκεται η Death Valley, όπου κορυφώνεται το «Zabriski Point» του Αντονιόνι.
Αυτός ο παράδεισος των τζογαδόρων άρχισε να διαμορφώνεται μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ο Benjamin «Bugsy» Siegel αποφάσισε να ιδρύσει ένα καζίνο μέσα στην έρημο και να το ονομάσει Flamingo όπως ήταν το χαϊδευτικό της φιλενάδας του, Virginia Hill. Όσοι έχουν δει το «Bugsy» του Warren Beatty ξέρουν τη συνέχεια. Το επιχείρημα απέτυχε αλλά, λίγο αργότερα, όταν το παρανοϊκό του σχέδιο βρήκε μιμητές, δημιουργήθηκε αυτό που σήμερα είναι γνωστό σε ολόκληρη την υφήλιο με το όνομα «The Strip». Σ’ αυτόν τον δρόμο - που διοικητικά ΔΕΝ υπάγεται στο Λας Βέγκας - βρίσκονται σήμερα τα ξακουστά ξενοδοχεία – καζίνα. Η είσοδος του MGM είναι χτισμένη σε σχήμα κεφαλής λιονταριού, το Caesars Palace είναι απομίμηση ρωμαϊκού ανακτόρου, το Treasure Island θα μπορούσε να αποτελέσει σκηνικό για το «Νησί των Θησαυρών» του Robert Louis Stevenson. Το Excalibur με το ψευδομεσαιωνικό στιλ του είναι το δεύτερο μεγαλύτερο ξενοδοχείο στον κόσμο και, λίγο πιο κάτω, το Luxor πρόκειται για ένα αντίγραφο της πυραμίδας του Χέοπος. Στη δεκαετία του ’60 το Sands ήταν η έδρα του «Rat Pack», της παρέας δηλαδή των Frank Sinatra, Dean Martin, Sammy Davis Jr., Peter Lawford και Joey Bishop που στο αυθεντικό «Ocean’s Eleven» ήθελαν να ληστέψουν πέντε καζίνο ταυτόχρονα!
Ήδη, το 1972 οι Robert Venturi, Denise Scott Brown και Steven Izenour στη μελέτη τους «Learning From Las Vegas» (= «Μαθαίνοντας Από Το Λας Βέγκας»), καθόρισαν εκ νέου τα καθήκοντα της αρχιτεκτονικής, από μια κοινωνική σκοπιά της οπτικής επικοινωνίας. Το αντικείμενο της ανάλυσής τους ήταν τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ακραίας εμπορευματοποίησης της αμερικάνικης «Main Street». Αντιμετωπίζοντας τον χείμαρρο των διαφημιστικών ταμπλό και των φωτεινών επιγραφών ως αρχιτεκτονικά σύμβολα, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η χαοτική κατάσταση μιας πόλης απαιτεί κάτι περισσότερο από την «απλή» και «καθαρή» λύση της λειτουργικής σχολής, επειδή ακριβώς η αρχιτεκτονική - διαφορετικά από ένα έργο τέχνης στο μουσείο - γίνεται αισθητή στην αστική της συνάρτηση, αφού δεν καταφέρνει να ξεφύγει από την άμεση συνάντησή της και τον ανταγωνισμό της με τα σύμβολα του καταναλωτισμού και της συγκοινωνίας. Αναρωτιέμαι, ωστόσο, τι γνώμη θα σχημάτιζαν για την αρχιτεκτονική της γης κάποιοι εξωγήινοι που θα έφθαναν για πρώτη φορά μετά από μια καταστροφή του πλανήτη, απ’ όπου θα είχε διασωθεί μόνο το Strip.
Τα δωμάτια είναι φτηνά - 25 δολάρια κοστίζει το δίκλινο στο Sahara, 35 το Σαββατοκύριακο, όταν τα πλήθη συρρέουν στην πόλη. Όλοι ποντάρουν στο ότι θα παίξεις στο καζίνο τους. Παντού - ακόμη και στους πάγκους των μπαρ - υπάρχουν «κουλοχέρηδες», ηλεκτρονικό black jack και άλλα πολλά τυχερά παιχνίδια. Ο πράσινος θεός κυκλοφορεί με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Οι πιθανότητες να κερδίσεις είναι μεγάλες, σίγουρα όμως η «μπάνκα» δεν χάνει ποτέ. Ένας φοιτητής κέρδισε πρόσφατα 10.9 εκατομμύρια δολάρια στο megabuck, υλοποιώντας το όνειρο-απειλή της Carla Torgerson των Walkabouts, τουλάχιστον έτσι όπως το εκφράζει στους στίχους του «Wondertown (Part One)»: «I’ll break the jackpot open…». Τα σόου είναι πλούσια και παρουσιάζουν μεγάλα ονόματα. Αναβίωση του Jesus Christ Superstar με δύο από τα αυθεντικά μέλη του κινηματογραφικού καστ: Ted Neeley και Carl Anderson στους ρόλους του Χριστού και του Ιούδα αντίστοιχα. Το ερώτημα είναι ποιος θέλει να δει τώρα μια συναυλία του Neil Sedaka - που εμφανίζεται για έξι βράδια στο Sands και φιγουράρει με μια εξωφρενική κόμμωση στα εξώφυλλα πολλών τοπικών περιοδικών -, του Tom Jones, της Gladys Knight, των Four Seasons ή των Temptations. Το Βέγκας είναι το βαρόμετρο που καταγράφει την άνοδο και την πτώση των αστέρων, ενώ οι τζογαδόροι αδιαφορούν για το αν έξω είναι νύχτα ή μέρα. Για κάποιον που δεν είναι ούτε παίχτης ούτε παρελθοντολάγνος, αρκεί ένα πέρασμα από τους δρόμους όπου συνελήφθησαν οι δολοφόνοι Perry Smith και Dick Hickock σύμφωνα με την περιγραφή του Truman Capote στο αριστουργηματικό «Εν Ψυχρώ».
Η πτήση με οκταθέσιο αεροπλανάκι πάνω από ένα από τα μεγαλύτερα θαύματα της φύσης, το Grand Canyon - μήκους 450 χιλιομέτρων, πλάτους 20 χιλιομέτρων που αυξάνεται συν τω χρόνω λόγω της διάβρωσης, και βάθους 1.600 μέτρων - και ένα από τα οκτώ θαύματα της μοντέρνας τεχνολογίας, το Hoover Dam, διαρκεί μιάμιση ώρα. Το φράγμα του Hoover - που πήρε το όνομά του από τον 31ο πρόεδρο των Η.Π.Α. Herbert Hoover - σχημάτισε τη λίμνη Mead που συγκρατεί τα θολά νερά του ποταμού Κολοράντο. Ολοκληρώθηκε το 1935 και μέχρι το 1939 ήταν η μεγαλύτερη υδροηλεκτρική εγκατάσταση του κόσμου. Στο «Saboteur» του Hitchcock, ο Robert Cummings περνάει από εκεί καθώς προσπαθεί να ξεφύγει από αυτούς που τον καταδιώκουν στο Λος Άντζελες. Μια Αυστραλέζα έχει ζαλιστεί και ξερνάει, ευτυχώς όχι επάνω μου.
Το μεγαλύτερο τμήμα της θρυλικής Route 66 διασώζεται στην Αριζόνα. Στα χρόνια ανάμεσα στο 1930 και 1950, σ’ αυτήν την κεντρική αρτηρία που συνέδεε το Σικάγο με το Λος Άντζελες περνώντας από δεκάδες πόλεις, οι ταξιδιώτες μετακινήθηκαν για διαφορετικούς λόγους. Άλλοτε αποζητώντας τα εύφορα εδάφη της Καλιφόρνιας - στα χρόνια του κραχ -, άλλοτε ονειρευόμενοι μια καριέρα στο Χόλιγουντ - μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο -, άλλοτε για το καινούργιο αμερικάνικο φαινόμενο των οικογενειακών διακοπών - μετά το 1950. Εκεί κοντά αναζήτησαν την ελευθερία τους πιο πρόσφατα η Thelma και η Louise…
Για πολλά μίλια τη μόνη ένδειξη ζωής αποτελούν τα αρπακτικά που μοιάζουν να αιωρούνται. Στον δρόμο οι πινακίδες που σου καθιστούν γνωστό τον ιδιαίτερο νόμο αυτής της πολιτείας, που λέει πως ακόμη και την ημέρα πρέπει να οδηγείς με τα φώτα αναμμένα, εναλλάσσονται μ’ εκείνες που σου υπενθυμίζουν: «DON’T DRINK AND DRIVE». Μέσα από το αυτοκίνητο αντιλαμβάνομαι τη σφαιρικότητα της γης καθώς απλώνεται μπροστά μου ο πιο απέραντος ορίζοντας που έχω δει ποτέ. Giant Sand! Η έρημος Μοχάβε σταματάει στο Boatman. Διασχίζω το Flagstaff, AZ («...don’t forget Winona...»). Μια ξαφνική καταιγίδα ψυχραίνει την ατμόσφαιρα. Βρίσκω καταφύγιο στο Holbrook, μια άσχημη πόλη που κατοικείται από Ινδιάνους. Αργότερα μου δίνεται η ευκαιρία να απολαύσω τη θέα ενός διπλού ουράνιου τόξου από το παράθυρο ενός εστιατορίου που προσφέρει μεξικάνικα πιάτα με άφθονο τσίλι και ινδιάνικο ψωμί. Τα συμπτώματα της ελαφριάς ηλίασης που έπαθα στο Calico υποχωρούν καθώς αναρωτιέμαι σε ποια γωνία του Winslow που μόλις προσπέρασα μπορεί να αναφέρονται οι Eagles στο «Take It Easy».
Στα αξιοθέατα της περιοχής συγκαταλέγονται το Απολιθωμένο Δάσος (Petrified Forest) και η Ζωγραφισμένη Έρημος (Painted Desert). Το πρώτο περιλαμβάνει απολιθωμένους κορμούς δέντρων ενός δάσους που υπήρχε πριν από 160 – 225 εκατομμύρια χρόνια. Οι λόφοι της δεύτερης έχουν στη βάση τους ένα κοκκινωπό χρώμα από οξείδωση σιδήρου, που το διαδέχεται το λευκό του αμμόλιθου. Ακολουθεί ένα στρώμα πυρρόχρωμου πηλού και, στην κορυφή τους, σκούρες αποχρώσεις αργίλου, που οφείλονται στην υψηλή περιεκτικότητα άνθρακα. Την είδα τώρα, δεν την άφησα για το επόμενο καλοκαίρι όπως έκαναν οι 10.000 Maniacs.
Όπως ακριβώς και στο τραγούδι του Bobby Troup - γνωστό από τον Nat “King” Cole, τον Chuck Berry, τους Rolling Stones κ.α. -, η Route 66 περνάει από το Gallup, New Mexico. Μπήκα ήδη στη Mountain Time Zone που σημαίνει μια ώρα πιο μπροστά. Παίρνω τον δρόμο 666, προς τον Βορρά, αντίθετα από τους πρωταγωνιστές της ταινίας του Oliver Stone, «Natural Born Killers». Διασχίζω τον μεγαλύτερο ινδιάνικο καταυλισμό, αυτόν των Νάβαχο. Άγονη γη που δεν προσφέρεται για καλλιέργειες. Οι Ινδιάνοι ανακαλύπτουν νέους τρόπους επιβίωσης. Ανοίγουν μαγαζιά που πουλάνε αφορολόγητα είδη, και καζίνα.
Το Shiprock είναι ένας γιγαντιαίος βράχος που μοιάζει με πλοίο και φαίνεται από 30 χιλιόμετρα, σημαντικό σημείο προσανατολισμού για τα καραβάνια που πήγαιναν στην Καλιφόρνια και που απαθανάτισε γλαφυρά ο John Ford στις ταινίες του. Ο καταυλισμός των Ute βρίσκεται στα σύνορα του Κολοράντο κι ένας βράχος ονομάζεται Κοιμώμενος Γιουτ (Sleeping Ute) από το σχήμα του. Στη Monument Valley (Κοιλάδα των Μνημείων) θαρρείς πως είσαι ο πρωταγωνιστής κάποιου western.
Στο Cortez - ήδη στο Κολοράντο - η φύση πρασινίζει. Βόρειά του αρχίζουν τα ψηλά, κατάφυτα βουνά, που τον χειμώνα λειτουργούν ως χιονοδρομικά κέντρα, ενώ στα νότια δεσπόζει η Messa Verde (= Πράσινο Τραπέζι στα ισπανικά), ένα οριζόντια κομμένο βουνό. Είκοσι χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Κορτέζ, βρίσκεται η τοποθεσία «Τέσσερις Γωνίες» (Four Corners), το μοναδικό σημείο στις Η.Π.Α. όπου συνορεύουν τέσσερις πολιτείες (Αριζόνα – Γιούτα – Κολοράντο – Νιου Μέξικο). Η περιοχή είναι το αρχαιολογικό κέντρο των Η.Π.Α. και δεύτερη σε τουρισμό μετά την Αίγυπτο.
Μέσα Σεπτεμβρίου και οι καλοκαιρινοί παραθεριστές έχουν φύγει. Σε δυο βδομάδες θα έρθουν άλλοι καθώς αρχίζει η εποχή του κυνηγιού. Τώρα οι Ινδιάνοι των καταυλισμών μετακινούνται για να πουλήσουν τα μοναδικά χαλιά τους - τα πιο συνηθισμένα είδη ανάλογα με τα χρώματα και τα σχέδια είναι δεκαεπτά - και άλλα χειροποίητα αντικείμενα. Έχω την ευκαιρία να επισκεφτώ ένα δημοτικό σχολείο στον καταυλισμό τους. Εντυπωσιάζομαι από τον άρτιο εξοπλισμό του και τα «τροχόσπιτα» των δασκάλων. Σε όλη τη διαδρομή άκουγα ότι οι δάσκαλοι μένουν σε τροχόσπιτα και στο νου μου έρχονταν η εικόνα αυτών που βλέπουμε στους δρόμους τα καλοκαίρια. Δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ήταν κανονικά σπίτια, που διαθέτουν κλιματισμό, δύο μπάνια και άλλες ανέσεις...
Οι αυτόχθονες Αμερικανοί Anasazi (μια λέξη των Νάβαχο που μεταφράζεται ως «Αρχαίοι Εχθροί») άφησαν τα ίχνη τους από το 1 – 1300 μ. Χ., αφού ανέπτυξαν την αρχιτεκτονική, την αγγειοπλαστική, την καλαθοπλεχτική και την ταπητουργία. Οι αρχαιολόγοι αναφέρονται σ’ αυτούς και τους επιγόνους τους ως «Οι Αρχαίοι» ή «Προπατορικοί Κάτοικοι».
Το Durango ιδρύθηκε το 1879 από την εταιρεία σιδηροδρόμων Denver & Rio Grande και τα πρώτα τρένα έφτασαν στον σταθμό του το 1881. Οι ίδιες ατμομηχανές εξακολουθούν και σήμερα να κάνουν την τουριστική διαδρομή των 70 περίπου χιλιομέτρων μέχρι το βορειότερο Silverton. Άγρια Δύση! Συγκλονιστικά τοπία στη χώρα των… John (Wayne και Ford)!
Το Νέο Μεξικό αυτοαποκαλείται «Γη της Γοητείας» και ξεχωρίζει για τους καταυλισμούς δύο φυλών Απάτσι - Jicarilla και Mescalero. Μια ώρα οδήγησης ανάμεσα από εθνικά πάρκα λίγο μετά το continental divide (= ηπειρωτικός διαχωρισμός, η νοητή γραμμή που καθορίζεται από τις κορυφές των Rocky Mountains και που χωρίζει τα νερά της χώρας ως εξής: αυτά της ανατολικής πλευράς χύνονται στον Ατλαντικό ή τον Κόλπο του Μεξικού, ενώ της δυτικής στον Ειρηνικό).
Στο Taos, New Mexico - όπως ακριβώς είναι ο τίτλος του τραγουδιού του R. Dean Taylor, στο οποίο εκτίει την ποινή του στη φυλακή της πόλης - διασώζονται τα ερείπια ενός pueblo (= χωριό, στα ισπανικά, τα οικοδομήματα των ινδιάνικων φυλών που δεν ήταν νομαδικές) 900 χρόνων.
Η Georgia O’Keefe είχε διαλέξει για τόπο διαμονής τη Santa Fe και στο Μουσείο Καλών Τεχνών της πόλης κρέμονται πολλοί από τους πίνακές της σε μια ειδική πτέρυγα. Δίπλα βρίσκεται ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα ισπανικής αρχιτεκτονικής, το Παλάτι των Διοικητών (Palace of the Governors), που λειτουργεί σαν μουσείο της ιστορίας της πόλης. Κατά μήκος της πρόσοψής του Ινδιάνοι πουλούν κοσμήματα φτιαγμένα από ασήμι και τιρκουάζ. Τα περισσότερα κτήρια της Santa Fe (= Αγία Πίστη) είναι χτισμένα από adobe - πλιθιά συγκρατημένα με άχυρο -, με μικρά παράθυρα και κορμούς λεύκας που διαπερνούν την οροφή και προεξέχουν από τους τοίχους. Το καφεκόκκινο χρώμα τους αντανακλά ζεστασιά. Η πρωτεύουσα του Νιου Μέξικο ιδρύθηκε το 1610 από Ισπανούς, σε υψόμετρο 2.100 μέτρων. Ο αέρας είναι αραιός - ένα ποτό ισοδυναμεί με δύο -, η ατμόσφαιρα φωτεινή και τα ηλιοβασιλέματα Technicolor! Το La Fonda (= Το Πανδοχείο) είναι το ξενοδοχείο–θεσμός στην πλατεία (Plaza), που περηφανεύεται πως είχε για πελάτες τον Kit Carson, τον Errol Flynn και τον John F. Kennedy, ανάμεσα σε υπερσύγχρονες γκαλερί που συναγωνίζονται αυτές της Νέας Υόρκης και του Λος Άντζελες. Λίγα μέτρα πιο πέρα διασώζεται η αρχαιότερη εν λειτουργία εκκλησία των Η.Π.Α., η San Miguel Mission, χτισμένη το 1625 από τους Ινδιάνους της φυλής Tlaxcala, και, στο Barrio de Analco, ο αρχαιότερος οικισμός που παραμένει ζωντανός. Το μουσείο της Διεθνούς Λαϊκής Τέχνης θεωρείται το σπουδαιότερο του είδους στον κόσμο, με κούκλες, φυλαχτά, κοσμήματα, ρούχα, παιχνίδια και άλλα αντικείμενα από πολλές χώρες. Το βάρος αυτόν τον μήνα πέφτει στα χειροτεχνήματα της Σουηδίας. Απέναντί του, το Μουσείο Ινδιάνικης Τέχνης και Πολιτισμού, εστιάζει το ενδιαφέρον στην ιστορική αλλά και την τρέχουσα κουλτούρα των Νάβαχο και των Απάτσι.
Σαράντα πέντε λεπτά βορειοδυτικά της Σάντα Φε βρίσκεται η πατρίδα της ατομικής βόμβας, το Los Alamos, και το Bandelier National Monument, ένα ακόμη αχανές εθνικό πάρκο που περιέχει τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους πολιτισμούς των Anasazi.
Νοτιότερα, στο Albuquerque (Αλμπακέρκι), αναμειγνύεται η ινδιάνικη, η ισπανική και η αγγλοσαξονική παράδοση. Η παλιά πόλη του χρονολογείται από το 1706. Ψάχνω για το σπίτι που έμεινε ένα διάστημα ο Jim Morrison, μα κανείς δεν φαίνεται να το(ν) ξέρει. Ούτε οι δύο κυρίες στις πληροφορίες του γραφείου τουρισμού. «Hot dog, jumping frog, Albuquerque...», όπως τραγουδούν στο «King Of Rock ’N’ Roll» οι Prefab Sprout.
Κατά μήκος του μυθικού ποταμού Rio Grande, η απεραντοσύνη του τοπίου διακόπτεται από τα βουνά Black Range. Στο Σαν Αντόνιο γεννήθηκε ο Conrad Hilton που ταύτισε το όνομά του με τις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις σε όλη την υφήλιο.
Από τις φωτεινές επιγραφές των motel μέχρι τους νιπτήρες των δωματίων, το Deming θυμίζει ταινίες επιστημονικής φαντασίας του ’50. Κάποτε υπήρξε σημαντικός συγκοινωνιακός κόμβος, σήμερα αποτελεί ησυχαστήριο συνταξιούχων. Οι δρόμοι του είναι σχεδόν έρημοι. Η πεμπτουσία της αμερικάνικης κωμόπολης: περιποιημένη, εκτεταμένη και ανιαρή. Από το παράθυρο του Cactus Café βλέπω υπέροχα σύννεφα να φωτίζονται από τα χρώματα της δύσης και μοιάζουν με χιονισμένες βουνοκορφές.
Μπαίνω στην Αριζόνα ξανά, αυτή τη φορά από τη νοτιοανατολική πλευρά της. Προσπερνάω το χωριό Bowie - που προφανώς ονομάστηκε έτσι από τον λαϊκό ήρωα και εφευρέτη του ομώνυμου μαχαιριού, Jim Bowie (1796 – 1836), από τον οποίο πήρε και ο David το όνομά του - και κατευθύνομαι προς το Tombstone (Τούμστόουν), ένα παραμυθένιο μέρος, πραγματικό σκηνικό western. Ο κεντρικός δρόμος - Allen Street - είναι γεμάτος σαλούν, ξύλινα πεζοδρόμια, προσόψεις μιας άλλης εποχής και ονόματα όπως Wyatt Earp, Doc Holliday, Big Nose Kate (η φιλενάδα του δεύτερου), μονομαχία στο O.K. Corral. O μύθος της Άγριας Δύσης ξαναζωντανεύει. Απαραίτητη στάση στο Longhorn Restaurant.
Το Tucson (Τούσον) - η γενέτειρα της Linda Ronstadt που το μνημονεύει στο ντουέτο της με τον Paul Simon «Under African Skies», όπως κάνουν και οι Beatles στο «Get Back» - καταλαμβάνει μια έκταση 810 τετραγωνικών χιλιομέτρων, στην κοιλάδα που χωρίζει το Saguaro National Monument με τους κάκτους που φτάνουν τα 15 μέτρα, σε ανατολικό και δυτικό. Είκοσι λεπτά βορειότερά του πραγματοποιείται το άνευ προηγουμένου οικολογικό πείραμα της Βιόσφαιρας 2. Πρόκειται για μια new age πόλη που περιλαμβάνει δείγματα από πολλά οικοσυστήματα της Γης, και περιβάλλεται από έναν γυάλινο θόλο. Όλα τα απορρίμματα ανακυκλώνονται επί τόπου. Οκτώ άτομα της αρχικής ομάδας έμειναν εκεί για δυο χρόνια και η λίστα αυτών που θέλουν να δοκιμάσουν τη ζωή εκεί μέσα, μεγαλώνει. Στόχος του πειράματος είναι να ανακαλυφθούν τρόποι που θα βοηθήσουν την αρμονικότερη συμβίωση των ανθρώπων με τη Βιόσφαιρα 1, τη Γη. Στην αντίθετη κατεύθυνση, η εκκλησία San Xavier del Bac (Bac = χωριό στην τοπική ινδιάνικη διάλεκτο) συνδυάζει μοναδικά τον βυζαντινό ρυθμό με το μεξικάνικο μπαρόκ. Τα αγάλματα των αγίων είναι ντυμένα με ρούχα, σύμφωνα με την ισπανική παράδοση. Ο αρχαιότερος καθολικός ναός των Η.Π.Α. χτίστηκε για την κοινότητα των Tohono O’odham, η οποία εξακολουθεί να εκκλησιάζεται εκεί.
Είναι ένα καυτό μεσημέρι όταν φτάνω στο Phoenix, το ταχύτερα αναπτυσσόμενο αστικό κέντρο της Αμερικής. Η υπερσύγχρονη αυτή πόλη με τη ζηλευτή ηλιοφάνεια των 330 ημερών τον χρόνο επεκτείνεται προς όλες τις κατευθύνσεις. Ενώθηκε έτσι με το γραφικό Scottsdale στα δυτικά και το Glendale στα ανατολικά. Εδώ αντιγράφουν τη φύση μεταφέροντας νερό στην έρημο, όπως ο Νείλος στη Σαχάρα! Εδώ ξεκινάει και το περίφημο «Ψυχώ» του Alfred Hitchcock. Στη διαδρομή με συνόδευε νοητά το «By The Time I Get To Phoenix», το τραγούδι του Jimmy Webb και το ανέκδοτο που συνόδευε τη σχεδόν εικοσάλεπτη εκτέλεση του Isaac Hayes («ώσπου να τελειώσει το τραγούδι έχεις φτάσει..»). Τώρα θα έπρεπε να ακούγονται οι Meat Puppets.
Αν και ο επόμενος προορισμός μου είναι η Νότια Καλιφόρνια, ακολουθώ ανορθόδοξη πορεία και κατευθύνομαι βορειοδυτικά. Για πάνω από 120 μίλια δεν υπάρχει ούτε βενζινάδικο! Ο ποταμός Κολοράντο είναι το φυσικό σύνορο των δύο πολιτειών. Διανυκτερεύω στο Blythe. Το επόμενο πρωί περνάω από το Palm Springs και την περιοχή Joshua Tree, τώρα γνωστή μέσω των U2, αλλά χρόνια πριν, στις 17 Σεπτεμβρίου 1973, στο ομώνυμο πανδοχείο είχε βρεθεί νεκρός ο Gram Parsons. Χιλιάδες θαυμαστές συρρέουν κάθε χρόνο εκεί. Έχασα το μνημόσυνο για λίγες μέρες, αφού σήμερα είναι 21 Σεπτεμβρίου! Δεξιά κι αριστερά άπειρες ανεμοκίνητες γεννήτριες θυμίζουν installation του Christo. Σε λίγη ώρα η έρημος μεταβάλλεται σε εύφορη κοιλάδα.
Στο San Diego δέχομαι για πρώτη φορά και με ανακούφιση την αύρα του «όχι τρομερά γαλάζιου» Ειρηνικού, ό,τι πρέπει για λίγες μέρες ξεκούρασης. Στο πανέμορφο Old Town Inn θα μπορούσα άνετα να περάσω τις υπόλοιπες μέρες του ταξιδιού μου. Το λίκνο της ισπανικής Καλιφόρνιας είναι μια άνετη πόλη, όπου η ζωή δείχνει να κυλά ήσυχα και ομαλά, όπως τα αυτοκίνητα στην τετραγωνισμένη ρυμοτομία του. Η προκυμαία του, το Embarcadero, έχει μετατραπεί σε πεζόδρομο με εστιατόρια και αποβάθρες κρουαζιερόπλοιων, ενώ παρακάτω, ένα εμπορικό κέντρο χτισμένο σε τρεις διαφορετικούς ρυθμούς, αντανακλά την αρχιτεκτονική της πολιτείας. Το Gaslamp Quarter, μια αναπαλαιωμένη βικτοριανή περιοχή δεκάξι οικοδομικών τετραγώνων, σφύζει από ζωή. Η σύγκριση ανάμεσα στα ιταλικά και τα ελληνικά εστιατόρια προκαλεί θλίψη. Δυστυχώς, στα δεύτερα κυριαρχούν οι επιγραφές με το ψευδοαρχαϊκά στοιχεία και υπέρογκες δόσεις φολκλόρ. Ελάχιστες είναι οι περιπτώσεις - παγκοσμίως - ευαίσθητων και καλλιεργημένων Ελλήνων γαστρονόμων που κατάφεραν να ξεφύγουν από τα μυθολογικά και αιγαιοπελαγίτικα μοτίβα και να αναπτύξουν έναν σύγχρονο διάκοσμο. Όταν βέβαια το πέτυχαν, έδειξαν ένα πολύ ομορφότερο πρόσωπο της χώρας από εκείνο που παρουσιάζουν οι πολιτικοί και τα ελληνικά περίπτερα στις διεθνείς τουριστικές εκθέσεις.
Στο αχανές πάρκο Balboa (μόλις κυκλοφόρησε ο καινούργιος δίσκος του Bruce Springsteen, που περιλαμβάνει ένα τραγούδι με τίτλο «Balboa Park») δεσπόζουν ο ζωολογικός κήπος και το ανθρωπολογικό μουσείο. Η παλιά πόλη αναδεικνύει την ισπανομεξικάνικη παράδοσή της και οι δρόμοι της είναι γεμάτοι με λουλούδια κάθε λογής. Το νησί Coronado προσφέρει μια πανοραμική άποψη του skyline της πόλης, όμορφα βικτοριανά σπίτια και το Hotel de Coronado, το πρώτο ξενοδοχείο που ηλεκτροφωτίστηκε.
Μετά τη γενέτειρα του Gregory Peck, La Jolla (Λα Χόγια), απομένουν λίγα χιλιόμετρα, κατά μήκος του Ειρηνικού, πάνω στον αυτοκινητόδρομο 5, μέχρι το Capistrano, όπου επιστρέφουν τα χελιδόνια, σύμφωνα με το τραγούδι του Leon Rene «When The Swallows Come Back To Capistrano», που έγινε επιτυχία από τους Ink Spots το 1940. Έχω να επισκεφτώ φίλους στο San Clemente (δεν θα χαρώ όταν μάθω πως εδώ γεννήθηκε ο Richard Nixon) και κάνω μια στάση για δείπνο. Το βράδυ θα καταφέρω με μεγάλη δυσκολία να κρατήσω τα μάτια μου ανοιχτά για την εμφάνιση του David Bowie στην εκπομπή του David Letterman. Από εκεί θα συνεχίσω πάνω στον πρώτο αυτοκινητόδρομο, περνώντας από τη Laguna Beach, ένα ακριβό θέρετρο, χτισμένο αμφιθεατρικά πάνω σε βράχια.
Η απόλυτη πόλη του 20ου αιώνα δημιουργήθηκε με βάση το αυτοκίνητο. Highways και freeways διακλαδώνονται - όπως στα τραγούδια της Joni Mitchell - σαν καλώδια στον οδικό χάρτη του Los Angeles. Μένω στο Hollywood - Vermont Avenue, μια κορεατική αποικία - και για να φτάσω στο Δυτικό Χόλιγουντ χρειάζομαι 45 λεπτά, φυσικά όχι με τα πόδια. Στην αρχή νομίζω πως βρίσκομαι σε βιομηχανική περιοχή και όχι στην καρδιά του LA. Όσο όμως κυκλοφορώ, τόσο καλύτερα αντιλαμβάνομαι ότι πρόκειται για μια ετοιμόρροπη πόλη, ασυνήθιστα απεριποίητη για τα αμερικανικά δεδομένα. Για μερικούς συμβολίζει την πλήρη απελευθέρωση από τις επιταγές του καλού γούστου. Για άλλους την απόλυτη ρευστότητα των καταστάσεων - διαρκής αγοραπωλησία και μετακίνηση. Η κατάσταση αλλάζει ριζικά στις βίλες με τους πελώριους φράχτες στο Beverly Hills και - σε μικρότερο βαθμό - στο Griffith Park, από την κορυφή του οποίου βλέπεις τα γιγαντιαία γράμματα που σχηματίζουν τη λέξη HOLLYWOOD και το smog (νέφος) να πέφτει πάνω στην πόλη.
Δεν ξέρω κανέναν που να μην απογοητεύτηκε με το Hollywood Walk Of Fame, τη λεωφόρο των αστέρων. Πέρα από τα ονόματα στα πεζοδρόμια και το ιστορικό Mann’s Chinese Theater - αρχικά Grumman’s Chinese, που πρωτοκαθιέρωσε τη γκαλά κινηματογραφική πρεμιέρα - με τα ίχνη πάνω από 160 διασημοτήτων του σινεμά αποτυπωμένα στο προαύλιό του, η περιοχή αποπνέει παρακμή. Γωνία Hollywood και Vine. Εκεί κοντά βρίσκεται από το 1956 ο δεκατριώροφος, εξαιρετικός κυλινδρικός πύργος της Capitol Records, σε σχήμα στοίβας δίσκων. Λέγεται ότι η αρχιτεκτονική του προήλθε από μια ιδέα των Nat “King” Cole και Johnny Mercer. Στο εστιατόριο Spago - απέναντι από ένα υποκατάστημα του γνωστού καταστήματος πολυμέσων (και όχι μόνο δισκοπωλείου πλέον) Tower Records, που σήμερα διανέμει δωρεάν το single «Uninvited» των Ruth Ruth - συγκεντρώνονται όλοι οι σταρ.
Η Olvera Street φημίζεται για την ισπανομεξικάνικη πολυχρωμία της. Λίγο νοτιότερα βρίσκεσαι στην... Ιαπωνία. Η περιοχή ονομάζεται Little Tokyo. Ναοί κάθε θρησκείας και αίρεσης κατακλύζουν, ανησυχητικά (;), την πόλη. Η Santa Monica Boulevard οδηγεί στο ομώνυμο προάστιο - ιδιαίτερη πατρίδα της Shirley Temple και του Robert Redford - ξακουστό για την παραλία του και τους ταχύτατους δρομείς μικρών αποστάσεων. Νοτιότερα, στην παραλία Venice, πρωτοεμφανίζεται η τάση κάθε επερχόμενης μόδας. Στα τατουάζ προστέθηκε το piercing, οι roller skaters εξακολουθούν να μπαινοβγαίνουν ανάμεσα στους άστεγους του Palisades Park, τα beach boys and girls και τους τουρίστες που χαζεύουν τους ντόπιους καλλιτέχνες να φτιάχνουν γλυπτά στην άμμο. Βόρεια της Σάντα Μόνικα, μια άλλη φημισμένη παραλία που εξαιτίας των κυμάτων της προκαλεί τους surfers, η Malibu Beach, όπου οι Hanoi Rocks είχαν εφιάλτες.
Υπάρχουν ολόκληρες συνοικίες που επιβάλλεται να αποφεύγονται ακόμη και κατά τη διάρκεια της ημέρας. Για τη νύχτα δεν το συζητάμε... Πριν από δύο μέρες δολοφονήθηκε μια οικογένεια σ’ ένα βορειοανατολικό προάστιο, που θεωρείται σχετικά ακίνδυνο. Κάποια συμμορία είχε φράξει έναν δρόμο με βαρέλια και πάνω τους έγραψε με σπρέι «THIS IS DEATH STREET», επειδή έτσι αποφάσισε! Δεν είναι να χάνεις τον προσανατολισμό σου. Μελετάς προσεκτικά τον χάρτη από πριν και οδηγείς μόνο σε καλοφωτισμένες λεωφόρους!
Η Wilshire Boulevard έχει να επιδείξει μοντέρνα κτήρια επιχειρήσεων και το Los Angeles County Museum of Art, ένα σύμπλεγμα πέντε ανεξάρτητων χώρων με έργα από όλον τον κόσμο και όλες τις εποχές. Οι τρέχουσες εκθέσεις παρουσιάζουν τον αρχιτέκτονα Frank Lloyd Wright (So long..., που τραγουδούσαν οι Simon & Garfunkel) με αναφορά στην αγάπη του προς τη γιαπωνέζικη τέχνη, και του μόδιστρου Adrian που έντυσε τις μεγάλες σταρ των ένδοξων ημερών του Χόλιγουντ.
Δίπλα εντυπωσιάζουν τα La Brea Pits, λιμνούλες από πίσσα που περιέχουν απολιθώματα προϊστορικών ζώων. Η τυχαία αυτή ανακάλυψη στο κέντρο μιας μεγαλούπολης γίνεται σημαντική πηγή έρευνας με συμπεράσματα που ανατρέπουν κατά εκατομμύρια χρόνια πολλά δεδομένα. Σύμφωνα με την ερμηνεία της δημιουργίας τους, που παρουσιάζεται σ’ ένα δεκαπεντάλεπτο φιλμ στο μουσείο George C. Page, η σεισμογενής περιοχή προκάλεσε αναταραχές στα γήινα στρώματα, με αποτέλεσμα το πετρέλαιο να μετατραπεί σε πίσσα – παγίδα για τα ζώα...
Το Rodeo Drive είναι το μικρό αλλά πασίγνωστο δρομάκι με τα πανάκριβα designer καταστήματα.
Κατά τ’ άλλα ο Calvin Klein προκαλεί με τις αφίσες των καινούργιων διαφημίσεών του. Τα ανήλικα μοντέλα του με τις υποτιθέμενες σεξουαλικές πόζες σοκάρουν τον μέσο Αμερικανό. Το ίδιο και το φιλί στο στόμα που ανταλλάσσουν ο Flea και ο David Navarro των Red Hot Chili Peppers στο εξώφυλλο του Rolling Stone.
Πέρσι τέτοια εποχή ξεκινούσε η δίκη του O.J. Simpson. Φέτος τελειώνει. Αθώος ο κατηγορούμενος!
Με μια νυχτερινή πτήση θα επιστρέψω στην Ευρώπη. Στο Βερολίνο παραμένουν όλα όπως ακριβώς τα άφησα. Ίσως ο καιρός να είναι λίγο πιο ζεστός!
1995/2005
Tuesday, December 20, 2005
Η.Π.Α. – Νότιες Πολιτείες
(Florida - Georgia - Tennessee - Mississippi - Louisiana - Alabama)
Αναζητώντας τις πηγές της σύγχρονης μουσικής
Όταν πριν από δυο χρόνια έγραφα τις εντυπώσεις από το ταξίδι μου στην Ανατολική Ακτή των Η.Π.Α, δεν φανταζόμουν ότι θα μου ξαναπαρουσιαζόταν τόσο σύντομα η ευκαιρία να συνεχίσω τις αναζητήσεις μου σ’ ένα άλλο τμήμα τους.
Κι ενώ την προηγούμενη φορά η περιπλάνησή μου ήταν χωρίς συγκεκριμένο στόχο, αλλά με όλες μου τις αισθήσεις σε εγρήγορση για να δω, να μυρίσω, να ακούσω, να γευτώ και ν’ αγγίξω οτιδήποτε καινούργιο, τούτη η περιήγηση είχε πρόγραμμα. Ήξερα εκ των προτέρων ότι θα προσγειωνόμουν στη Φλόριντα - όπου θα νοίκιαζα ένα αυτοκίνητο που θα επέστρεφα ύστερα από τέσσερις βδομάδες στο αεροδρόμιο της Tampa -, ότι ήθελα να δω τις Νότιες Πολιτείες και, μεταξύ ιστορίας και αξιοθέατων, τις πηγές της σύγχρονης μουσικής: Τζώρτζια, Τεννεσσή, Μισισιπή, Λουϊζιάνα, Αλαμπάμα και πάλι Φλόριντα.
Περιοδικά, εφημερίδες και βιβλία με συνοδεύουν πιστά. Στο τεύχος αυτού του μήνα, το περιοδικό Hemispheres των United Airlines έχει ένα αφιέρωμα στη Σίφνο, ενώ στη σημερινή Frankfurter Allgemeine εξυμνούνται οι χάρες της Κεφαλονιάς. Νόμισα πως τελευταία είχα αποβάλει την κακιά συνήθεια να ταξιδεύω άρρωστος, μα καθώς πλησίαζα στον Νέο Κόσμο εμφανίστηκε ο χειρότερος πονοκέφαλος που είχα ποτέ και με συνόδεψε στην ουρά του ελέγχου διαβατηρίων, όπου - αναπόφευκτα - μου έτυχε η πιο στρυφνή υπάλληλος από τις επτά που είχα να διαλέξω. Όταν βρήκα μια ασπιρίνη είχε περάσει σχεδόν μια ώρα και είχα εξαντληθεί εντελώς. Από εκεί και πέρα όμως όλα πήγαν κατ’ ευχήν.
Από την Tampa - όπου, σύμφωνα με μια δήλωση του Mick Jagger, γράφτηκε το Satisfaction - κατευθύνομαι βορειοανατολικά, προς το Orlando, μέσα σ’ ένα ολοκαίνουργιο, μπλε Chrysler Neon. Η αρχιτεκτονική των ξενοδοχείων ορίζει τα σύνορα ανάμεσα στο post modern και το kitsch ως ιδιαίτερα εύβατα. Βρίσκομαι στον Κόσμο του Disney κι όλα μοιάζουν να ξέφυγαν από παραμύθι της Χαλιμάς.
Ολόκληρη η Β. Αμερική φημίζεται για τα εθνικά πάρκα της και η Φλόριντα δεν υστερεί. Απέραντες εκτάσεις πράσινου - η διάσχισή τους διαρκεί ώρες καμιά φορά - που προσφέρουν τακτικά ιδιαίτερα περιποιημένες περιοχές για ξεκούραση από την οδήγηση. Ύστερα από τα εγκλήματα των τελευταίων χρόνων, οι χώροι αυτοί φυλάγονται ολόκληρο το εικοσιτετράωρο.
Μετά τη γνωστή από τις αυτοκινητοδρομίες Daytona Beach, συνεχίζω βόρεια - στα παράλια του Ατλαντικού - προς το St. Augustine, την αρχαιότερη πόλη των ΗΠΑ που αναφέρεται σε ντοκουμέντα από το 1565. Εκεί διατηρείται ακόμη το πρώτο σχολείο της χώρας, μια ξύλινη αίθουσα του 18ου αιώνα. Στον ίδιο - κεντρικό - πεζόδρομο St. George, πέφτει στην αντίληψή μου η λειψανοθήκη του Αγ. Φωτίου, οικουμενικού Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως στα μέσα του προηγούμενου αιώνα. Οι τοιχογραφίες, με τα ολοζώντανα χρώματα, του ναού που άνοιξε τις πύλες του στις 27 Φεβρουαρίου 1987, είναι έργο του Γεώργιου και του Ιωάννη Φιλιππάκη. Η πρώτη ελληνική αποικία στον Νέο Κόσμο ιδρύθηκε εδώ το 1768! Στον ρυθμού βασιλικής καθεδρικό ναό της πόλης, τα ενοριακά αρχεία χρονολογούνται από το 1594 και θεωρούνται τα πιο παλιά έγγραφα της χώρας. Το 1888 ο Henry Flagler, ένας μεγιστάνας των σιδηροδρόμων, θέλησε να μετατρέψει την ήσυχη κωμόπολη σε αμερικανική Ριβιέρα. Γι’ αυτόν τον λόγο έκτισε δύο ξενοδοχεία που ο Louis Comfort Tiffany αυτοπροσώπως διακόσμησε με πυργίσκους και αψίδες. Το ένα από αυτά λειτουργεί σήμερα ως μουσείο, το άλλο στεγάζει το κολέγιο. Σε ολόκληρη την περιοχή κυριαρχεί το φάντασμα του Juan Ponce de Leόn που αναζήτησε την Πηγή της Νεότητας. Σουβενίρ με το ομοίωμά της πουλιούνται παντού. Η ιεραποστολή του Nombre de Dios, μ’ έναν πελώριο σταυρό από ανοξείδωτο ατσάλι, μνημονεύει τον τόπο όπου τελέστηκε η πρώτη χριστιανική λειτουργία. Δόγματα και αιρέσεις βρίσκονται στο στοιχείο τους στον αμερικάνικο Νότο.
Στα δέντρα ζει το Ισπανικό Βρύο (Spanish Moss), ένα παράσιτο που κρέμεται από τα κλαδιά τους σαν μουσκλωτή βλέννα, ώσπου να τα «πνίξει», να τα ξεράνει. Βράδυ στο Scarlett O’Hara’s, ένα μπαρ – εστιατόριο με κρύες μπύρες, νάτσο τσιπς - τα μεξικάνικα πατατάκια φτιαγμένα από καλαμπόκι - και ζωντανή μουσική. Θα το ξαναπώ: αν όλοι αυτοί οι ερασιτέχνες ή ημι-επαγγελματίες Αμερικανοί μουσικοί έρχονταν στην Ευρώπη, πολλοί συνάδελφοί τους με συμβόλαια εδώ θα έμεναν άνεργοι! Έξω πήρε να βρέχει καταρρακτωδώς.
Διασχίζω τα σύνορα της Τζώρτζια που με καλωσορίζει. Κυριακή απόγευμα στη Savannah κι εγώ ψάχνω να βρω ένα Blue Motel Room όπως η Joni Mitchell… Βελανιδιές, όμορφες επαύλεις από πριν τον εμφύλιο κι ένας παρακμιακά αργός ρυθμός. Από το 1733 μέχρι και σήμερα η Σαβάνα εξακολουθεί να είναι το σημαντικότερο λιμάνι ανάμεσα στη Βαλτιμόρη και τη Νέα Ορλεάνη. Από εδώ ξεκίνησε το πρώτο ατμόπλοιο που διέσχισε τον Ατλαντικό, το S.S. Savannah, το 1819. Στο μεταξύ το χαρτί αντικατέστησε το βαμβάκι που ήταν κυριότερο προϊόν της από το 1793, όταν ανακαλύφθηκε το εκκοκκιστήριο. Όπως και στο Τσάρλστον στη Νότια Καρολίνα, που βρίσκεται λίγο βορειότερά της και έδωσε το όνομά του στον τρελό χορό της δεκαετίας του ’20, έτσι κι εδώ αντιλήφθηκαν σχετικά νωρίς τη σημασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και αποφάσισαν να τη διατηρήσουν. Από το 1955 - όταν ανακοινώθηκε η κατεδάφιση της έξοχης μα σχεδόν ερειπωμένης γεωργιανής έπαυλης του Isaiah Davenport και επτά μαινόμενες γυναίκες κάνοντας έρανο κατόρθωσαν να συλλέξουν τα απαραίτητα χρήματα για την αγορά και τη συντήρησή της - μέχρι σήμερα που η συστηματοποιημένη αναπαλαίωση έχει σώσει πάνω από χίλια οικοδομήματα, η πανέμορφη αυτή πόλη έζησε και ζει ανακατατάξεις. Το 1977, η αναδόμηση της περιοχής του λιμανιού μετέτρεψε τις παλιές αποθήκες σε κομψά καταστήματα και εστιατόρια, όπως το υπέροχο Shrimp Factory, μ’ έναν κατάλογο που καταγράφει και περιγράφει είκοσι τέσσερα είδη ψαριών - χώρια τα υπόλοιπα θαλασσινά! Ο παραποτάμιος δρόμος είναι χαμηλά, στρωμένος με στρογγυλές κοτρόνες και, ακριβώς από πάνω του, σαν σιδερένια αερογέφυρα στο επίπεδο της πόλης, βρίσκεται το Factors Walk. Ο Εγγλέζος στρατηγός Ogelthorpe που ήταν ο επικεφαλής των πρώτων αποίκων, σχεδίασε τους δρόμους και προπάντων τις πλατείες της πρώτης πρωτεύουσας - μέχρι και το 1782 - της Τζώρτζια. Στα τέσσερα περίπου τετραγωνικά χιλιόμετρα του ιστορικού τμήματός της υπάρχουν πάνω από δεκαπέντε πλατείες! Τα περισσότερα κτήρια είναι σχεδιασμένα από τον William Jay, όπως το σπίτι της Juliette Gordon Low, ιδρύτριας της γυναικείας οργάνωσης προσκοπισμού (12.3.1912). Αναβίωση της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής ή κατ’ άλλους «στιλ εγγλέζικης αντιβασιλείας» με δωρικές κολόνες και ζωφόρους με ανάγλυφα στο σπίτι του Owen-Thomas, αλλά και γοτθικός ρυθμός στον καθεδρικό του Ιωάννη του Βαπτιστή, την παλαιότερη ρωμαιοκαθολική εκκλησία ολόκληρης της πολιτείας (1700) με αυστριακά βιτρό και ιταλικά μάρμαρα. Το σπίτι όπου μεγάλωσε η cult συγγραφέας (Mary) Flannery O’Connor, στην οδό E. Charlton 207, λειτουργεί πιο πολύ ως αίθουσα σεμιναρίων για συγγραφείς παρά ως μουσείο.
Ακριβώς απέναντι, το παλιό αρχοντικό Hamilton-Turner αποτελεί καινούργιο πόλο έλξης. Αναφέρεται στο βιβλίο Midnight In The Garden Of Good And Evil του John Berendt που κυκλοφόρησε πρόσφατα και προκάλεσε έντονες συζητήσεις ανάμεσα στους κατοίκους της πόλης που αναγνώρισαν τα λογοτεχνικά πορτρέτα μερικών συμπολιτών τους στις σελίδες του. Οι Αμερικανοί, μοναδικοί στο να εκμεταλλεύονται τις προσοδοφόρες ευκαιρίες, διοργανώνουν στους χώρους του παιχνίδια μυστηρίου της μορφής «βρείτε τον δολοφόνο».
Παγωμένο τσάι στον πεζόδρομο της πρώην αγοράς. Δυστυχώς κι εδώ νεκρώθηκε το εμπορικό κέντρο και το city market μετατράπηκε σε ψυχαγωγικό κέντρο. Δυο κιθαρίστες – τραγουδιστές στήνουν τους ενισχυτές και τα μικρόφωνά τους και διαλέγουν από το ρεπερτόριο των James Taylor, Neil Young, Cat Stevens, America, ερμηνεύοντας τις γνωστές συνθέσεις με εξαίσια αρμονία. Στο υπόγειο Crossroads παίζουν μπλουζ και ο πορτιέρης επιμένει να του αποδείξω πως είμαι αρκετά μεγάλος για να πιω αλκοόλ! «One More Sunday In Savannah» θυμάμαι να τραγουδάει η Nina Simone. Σ’ ένα τμήμα του μουσείου της πόλης τιμάται ένας από τους διασημότερους συνθέτες / στιχουργούς / τραγουδιστές του 20ου αιώνα, ο Johnny Mercer που γεννήθηκε εδώ.
Στο shopping mall, ένα βιβλιοπωλείο ξεπουλά. Το ακριβότερο βιβλίο κοστίζει τρία δολάρια και με κάθε αγορά παίρνεις ένα άλλο δωρεάν. Φεύγω με τρεις σακούλες για 15 δολάρια!
Μισή ώρα περίπου απέχει το νησί Tybee - ινδιάνικη λέξη για το αλάτι - και η διαδρομή αξίζει μόνο για τις αμμώδεις παραλίες του.
Η Τζώρτζια περηφανεύεται πως έχει τους καλύτερους αυτοκινητόδρομους της χώρας και μπορώ να πω με βεβαιότητα, σε σύγκριση με τις 17 πολιτείες που έχω διασχίσει, ότι έχει δίκιο. Ιδιαίτερα ευχάριστη είναι η διαδρομή μέχρι την πρωτεύουσά της, την Ατλάντα. Η Σκάρλετ Ο’Χάρα και ο Ρετ Μπάτλερ δεν ζούνε πλέον στην ιδιαίτερη πατρίδα της Margaret Mitchell του «Όσα Παίρνει Ο Άνεμος». Στις ατραξιόν ανήκουν η Κόκα Κόλα και το CNN, μα πάνω από όλα κυριαρχεί η πυρετώδης προετοιμασία για τους Ολυμπιακούς - κάποια αγωνίσματα θα διεξαχθούν και στη Σαβάνα - του 1996. Το σύστημα συγκοινωνίας (MARTA) είναι εξυπηρετικότατο. Βασίζεται στην αρχή των μεγαλουπόλεων του άμεσου μέλλοντος «drive & ride» (πήγαινε με το αυτοκίνητό σου ως ένα σημείο και ύστερα πάρε το τρένο). Λόγω της μεγάλης έκτασης, η χρήση του Ι.Χ. από το σπίτι σου μέχρι κάποιο σταθμό του μετρό είναι αναπόφευκτη. Εκεί όμως το αφήνεις στο αχανές πάρκινγκ και παίρνεις το ταχύτατο τρένο, με κλιματισμό στην προκειμένη περίπτωση, που σε φέρνει στο κέντρο της πόλης. Ένα σύμπλεγμα εμπορικών καταστημάτων και εστιατορίων βρίσκεται στο υπόγειο τμήμα του downtown. Στην ουσία το «underground», όπως αποκαλείται, βρίσκεται στο κανονικό επίπεδο της πόλης, που μετατράπηκε σε υπόγειο όταν από πάνω του χτίστηκαν αυτοκινητόδρομοι.
Στο μουσείο της Κόκα Κόλα προσφέρονται γεύσεις απ’ όλο τον κόσμο - προσαρμοσμένες στις ανάγκες και ιδιαιτερότητες του εκάστοτε αγοραστικού κοινού - και γίνεται μια αναδρομή στην ιστορία του διασημότερου και μυθικότερου αναψυκτικού της γης. Μερικά τετράγωνα δυτικά του στεγάζονται τα γραφεία του CNN.
Πάνω από 32 δρόμοι με το όνομα Peachtree (Ροδακινιά, το δέντρο – σύμβολο της Τζώρτζια μαζί με τα φιστίκια pecan, με τα οποία φτιάχνουν υπέροχα γλυκά) δυσκολεύουν τον προσανατολισμό. Το γεγονός ότι η Ατλάντα μεγαλώνει κάθετα (υπερμοντέρνοι ουρανοξύστες φτιάχνουν ένα γοητευτικότατο skyline), οριζόντια (με πολλές «νεκρές» εκτάσεις ανάμεσα σε πολυσύχναστες περιοχές) και υπόγεια (εκτός του underground υπάρχει και το peachtree - νάτο πάλι τ’ όνομα - center, σχεδιασμένο κι αυτό όπως και πολλά άλλα κτήρια από τον ντόπιο αρχιτέκτονα John Portman), σε φέρνει αντιμέτωπο μ’ ένα ολοζώντανο, πολύχρωμο παζλ που θέλεις οπωσδήποτε να συμπληρώσεις. Ζωολογικός κήπος, θέατρα, φεστιβάλ, συναυλίες, σπορ, μουσεία… Καθημερινά υπάρχει κάποια εκδήλωση που προκαλεί το ενδιαφέρον και συγκεντρώνει πολλούς επισκέπτες. Το να βρεις δωμάτιο σε κάποιο ξενοδοχείο χωρίς να έχεις κάνει κράτηση προηγουμένως θεωρείται απίθανο και κάτι μου λέει πως πρέπει να αναγερθούν πάμπολλα για τις ανάγκες της Ολυμπιάδας. Oh Atlanta! τραγουδούσαν οι Little Feat - πού τους θυμήθηκα; - και το ρεφρέν δεν εννοεί να ξεκολλήσει απ’ τον νου μου.
Από την εποχή των Β-52’s, και αργότερα των R.E.M., ήθελα να επισκεφθώ την Αθήνα της Τζώρτζια και να δω με τα μάτια μου την πόλη με το σημαντικό όνομα που έγινε ξακουστή για τη μουσική της. Όπως σε όλες τις πόλεις που πρωτο-αντικρίζω, έτσι κι εδώ, το καλύτερο σημείο για να αρχίσω την περιήγησή μου είναι το Κέντρο Επισκεπτών (Visitors Center). Συνήθως οι πληροφορίες που παίρνει κανείς σ’ αυτά τα γραφεία είναι πολύ περισσότερες από όσες θα ήθελε, αλλά μπορούν να αποδειχτούν και διαμάντια. Ανάμεσα στους παραπονιάρικους στεναγμούς της γηραιάς κυρίας υπεύθυνου - «αχ, όλοι έρχονται για τους R.E.M.», μαθαίνω από τη νεότερη υπάλληλο ότι τα μέλη του γκρουπ εξακολουθούν να μένουν στο ιστορικό τμήμα της πόλης «αλλά δεν επιτρέπεται να δώσουμε τις διευθύνσεις τους», που το επαναλαμβάνει σαν να θέλει να επιμείνω να μου τις πει. Με κατατοπίζει για το πώς μπορώ να βρω το εστιατόριο Automatic For The People του Weaver D. (Dexter), ο οποίος μπορεί να έφτασε στο MTV αλλά εξακολουθεί να μαγειρεύει τα φαγητά του νότου (soul food) στην κουζίνα του, μπροστά στους πελάτες. Δωρεάν έντυπο υλικό όπως η εφημερίδα Athens Observer – Just The Facts (με πολλά στατιστικά στοιχεία) ή το περιοδικό Flagpole είναι άκρως κατατοπιστικό για το τι συμβαίνει στην πόλη. Μαθαίνω ότι στο δεύτερο έγραφε δισκοκριτικές ο Dave Barbe πριν γίνει μπασίστας των Sugar, ενώ στο τρέχον τεύχος υπάρχει ένα κουπόνι – πρόσκληση για την πρώτη ακρόαση του Monster του… τοπικού συγκροτήματος που είναι να κυκλοφορήσει σε λίγες μέρες. Προς το παρόν Troggs και Athens And Over (ή καλύτερα Andover). Είμαι σίγουρος πως ελάχιστοι γνωρίζουν δυο άλλα, εξαιρετικά ταλαντούχα τέκνα της πόλης, τον Leo Kottke και τον Vic Chesnutt.
Η Αθήνα είναι το λίκνο της μόρφωσης και στις Η.Π.Α., καθώς εκεί ιδρύθηκε το πρώτο δημόσιο πανεπιστήμιο και εξακολουθεί να είναι γεμάτη φοιτητές. Μόλις άρχισε το χειμερινό εξάμηνο.
Σ’ ολόκληρη την πολιτεία της Τζώρτζια απαγορεύεται η πώληση αλκοόλ σε άτομα κάτω των 21. Ο έλεγχος γίνεται στην είσοδο των κλαμπ και υπάρχουν δύο ειδών σφραγίδες για το χέρι - η μία για των άνω των 21 και η άλλη για τους ανήλικους - που τις δείχνεις στον μπάρμαν όταν παραγγέλνεις. Απαγορεύεται επίσης να πίνεις στον δρόμο. Πρόσφατη εξαίρεση τα καφέ και τα εστιατόρια με τα τραπεζάκια έξω! Το πρόβλημα των καπνιστών γίνεται όλο και εντονότερο. Στο Bluebird Café που αποτελεί παράδεισο για τους χορτοφάγους, δεν υπάρχει καν η επιγραφή «απαγορεύεται το κάπνισμα». Εξυπακούεται!
Το πόσες Athens υπάρχουν στις Η.Π.Α. είναι άγνωστο. Οι κυριότερες βρίσκονται στην Αλαμπάμα, το Οχάιο, το Τεννεσσή, τη Δ. Βιρτζίνια, το Κεντάκι. Όλες τους με πανεπιστήμιο. Αυτές που δεν έχουν βρίσκονται στο Ιλιννόι, τη Λουϊζιάνα, την Πεννσυλβανία, τη Νέα Υόρκη, το Τέξας, το Ουισκόνσιν…
Η ταινία με τις μεγαλύτερες εισπράξεις αυτή την εποχή είναι το Forrest Gump, που πραγματεύεται την ιστορία της Αμερικής του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα, μέσα από τα μάτια ενός αφελούς τύπου, που υποδύεται εξαιρετικά ο Tom Hanks. Το ενδιαφέρον για μένα είναι οι σκηνές στη Σαβάνα που μόλις άφησα πίσω μου και στην Αλαμπάμα που σκοπεύω να πάω. Κατά τ’ άλλα μού φάνηκε σαν «Κλασικά Εικονογραφημένα». Ένα άλλο φιλμ που βλέπω κάποιο βράδυ σ’ έναν κινηματογράφο με είσοδο ένα δολάριο είναι «Ο Πελάτης» που διαδραματίζεται στη Μέμφιδα και τη Νέα Ορλεάνη. Η αγωνία μου να δω αυτές τις δυο πόλεις κορυφώνεται περισσότερο από αυτή που υποτίθεται ότι έπρεπε να μου προκαλέσει το μέτριο θρίλερ. Οι Ευρωπαίοι φίλοι μου που έχουν συνδυάσει τις Η.Π.Α. με την εμπορευματοποίηση των πάντων, εντυπωσιάζονται όταν τους λέω πως στα σινεμά δεν υπάρχουν διαφημίσεις.
Η πρώτη πόλη του Τεννεσσή που αντικρίζεις διασχίζοντας τα σύνορα της Τζώρτζια είναι η περιβόητη για το τρένο της - Choo Choo - Chattanooga, που πρωτοερμήνευσε η ορχήστρα του Glenn Miller στην ταινία Sun Valley Serenade. Στον διατηρητέο σταθμό του βρίσκεται τώρα ένα Holiday Inn. Σε λίγα μίλια γυρίζω το ρολόι μου μια ώρα πίσω καθώς περνάω τη νοητή λωρίδα από την Eastern Time Zone στη Central Time Zone. Τα πρώτα ίχνη του φθινοπώρου διακρίνονται στα φύλλα των δέντρων.
Στο Τεννεσσή χτυπά η καρδιά της κάντρυ και ένα από τα παλιά τραγούδια του είδους που γνώρισε επιτυχία με τον Red Foley αναφέρεται επίσης στην Chattanooga και το Shoeshine Boy της. Στον δρόμο για την πρωτεύουσα της μουσικής αυτής, το Nashville, μερικά χιλιόμετρα προς τον Νότο, βρίσκεται το χωριουδάκι Lynchburg, διεθνώς γνωστό για το ποτοποιείο που αποστάζει το Jack Daniels από το 1866. Κάθε φορά που έβλεπα τη διαφήμισή του, τη θεωρούσα ρομαντική, εξιδανικευμένα βουκολική για μια βιομηχανία. Το πολύ πράσινο, ο ήσυχος δρόμος, τα ξύλινα βαρέλια που κυλούσαν ράθυμα, φάνταζαν απίστευτα στα μάτια μου και την ευρωπαϊκή λογική μου. Μα το εργοστάσιο παραγωγής του πασίγνωστου ουίσκι ΕΙΝΑΙ έτσι ακριβώς! Και ακόμη πιο φωτογενές είναι το ίδιο το χωριό, με μια γραφική πλατεία στο κέντρο της οποίας δεσπόζει το δικαστήριο, χτισμένο το 1885 με κόκκινα τούβλα. Θεσμό αποτελεί το Miss Bobo’s Boarding House, ένα εστιατόριο φημισμένο για τα γεύματά του που αποτελούνται από πέντε πιάτα!
Κάποτε ήταν ιδιαίτερα δύσκολο να βρεθούν δίσκοι κάντρυ στην Ευρώπη μια και το κοινό της δυσκολευόταν να ταυτιστεί με τους ύμνους της αμερικανικής υπαίθρου. Στο άκουσμα του όρου έρχονταν στο νου τα μαύρα ρούχα του Johnny Cash, το γκρίζο μούσι του Kenny Rodgers, το στήθος της Dolly Parton και το ναΐβ Rose Garden της Lynn Anderson, γενικά κάτι το οπισθοδρομικό, το συντηρητικό, το αιώνια χθεσινό. Ασφαλώς, ήταν η εποχή πριν γίνει το μεγάλο μπαμ με ονόματα όπως ο Garth Brooks, η Reba McEntire, o Dwight Yoakam, η Wynonna Judd, o Lyle Lovett, η Nanci Griffith, η Mary Chapin Carpenter… Στο μεταξύ, το είδος έχει αφήσει πίσω του το rap και το heavy metal και ο Garth Brooks ξεπερνά σε πωλήσεις τους Guns ’n Roses. Σήμερα πρέπει να θεωρούνται αντιδραστικοί όλοι αυτοί που φορούν ακόμη ωτασπίδες στον ήχο του Nashville.
To Ryman Auditorium που φιλοξενούσε το Grand Ole Opry από το 1943 μέχρι το 1973 είναι τώρα μουσείο, η νέα όμως αίθουσα - 4.424 θέσεων - στο αχανές πάρκο Opryland USA είναι ένας ολοζώντανος ναός που μέσα του τελούνται άμεσες λειτουργίες από τους ιερείς – μουσικούς για τους πολυπληθείς πιστούς – θαυμαστές. Αξίζει να αναφερθεί ότι δεν σερβίρεται ούτε σταγόνα οινοπνεύματος! Αν και η διευκρίνιση δεν είναι απαραίτητη κατά τη γνώμη μου, τονίζω πως η όλη διοργάνωση είναι εμπορική, το κάθε ημίωρο του τρίωρου σώου χρηματοδοτείται από διάφορα προϊόντα και αναμεταδίδεται πάντα από τον σταθμό WSM Radio 650. Πρέπει πάντως να παραμένει είδος για λευκούς αφού στην ασφυκτικά γεμάτη αίθουσα δεν διέκρινα ούτε έναν μαύρο. Τη βραδιά που ήμουν εκεί είχα την τύχη να δω και ν’ ακούσω ονόματα – θρύλους όπως ο Hank Snow και ο συγκλονιστικός πατέρας του bluegrass - 83 χρονών! - Bill Monroe. Το πρόγραμμα της 16ης Σεπτεμβρίου περιλάμβανε ακόμη εμφανίσεις πασίγνωστων σταρ της κάντρυ: Port Wagoner, Jean Shepard, Joe Diffie, Jimmy C. Newman (C. = Cajun, μια υπόμνηση για τη Νέα Ορλεάνη). Ο μοναδικός George Jones υποβλήθηκε αναπάντεχα σε εγχείρηση καρδιάς και φυσικά ακύρωσε όλες τις προγραμματισμένες εμφανίσεις του.
Παντού μοστράρει το CD «Red Hot + Country» από τη γνωστή σειρά που διαθέτει τα έσοδά της στον αγώνα κατά του AIDS. Μια άλλη, λίγο παλαιότερη συλλογή με τίτλο Rhythm, Country & Blues, καταλύει τα όρια ανάμεσα στη soul και την country με ντουέτα «ανομοιογενών» τραγουδιστών. Το τραγούδι που με συνοδεύει σ’ όλο το ταξίδι είναι το ανεπανάληπτο Chain Of Fools στην εκτέλεση του Clint Black με τις Pointer Sisters.
Στη νότια όχθη του ποταμού Κάμπερλαντ που χωρίζει την πόλη στα δύο, στο παλιό λιμάνι, οι αποθήκες έχουν γίνει κι εδώ εστιατόρια και κλαμπ. Διαλέγω το Old Spaghetti Factory, διακοσμημένο με έπιπλα του προηγούμενου αιώνα.
Το Music Row είναι ο τομέας που σφύζει από κάντρυ μνήμες και αξεσουάρ: μουσείο κέρινων ομοιωμάτων, δισκάδικα των Conway Twitty και Ernest Tubb, αυτοκίνητα διάσημων σταρ - ανάμεσά τους και το Tucker -, το Hank Williams Jr. Museum (στην πραγματικότητα όλα τα «μουσεία» εδώ είναι καταστήματα με σουβενίρ), με την Κάντιλακ του ’52 που ανήκε στον θρυλικό πατέρα του να ξεχωρίζει ανάμεσα στα προσωπικά αντικείμενα, και βέβαια δισκογραφικές εταιρείες και στούντιο ηχογραφήσεων. Οι δρόμοι έχουν τα ονόματα του Roy Acuff, του Chet Atkins και άλλων γιγάντων της μουσικής. Το αστείο είναι πως στο εστιατόριο Sunny B’s παίζουν Sade! Στο οικοδομικό συγκρότημα της Barbara Mandrell εκτίθεται η προσωπική και επαγγελματική ζωή της καλλιτέχνιδας που ήταν κάντρυ «όταν η κάντρυ δεν ήταν κουλ». Στην αντίπερα όχθη υπάρχει το μουσείο του «Gentleman» Jim Reeves. Ο χαρακτηρισμός «Music City U.S.A.» δεν είναι καθόλου υπερβολικός για το Nashville.
Στα προάστιά του, ένα ακριβές αντίγραφο του Παρθενώνα που περιλαμβάνει το ύψους 13 μέτρων άγαλμα της Αθηνάς και τα γνωστά ως «ελγίνεια» μάρμαρα, δικαιώνει την προσωνυμία «Αθήνα του Νότου». Η ιστορία της ρεπλίκας αυτής ξεκινάει το 1897, όταν κατασκευάστηκε για να στεγάσει την έκθεση τα εκατοστά γενέθλια της πόλης. Οι κάτοικοι απαίτησαν να μείνει στη θέση της και μετά το τέλος της έκθεσης. Ακολούθησαν ανακατασκευές με τελευταία αυτή του 1987, στα εγκαίνια της οποίας παρευρέθηκε και - αναφέρει ο πίνακας του ιστορικού - «ο βασιλιάς της Ελλάδας, Κωνσταντίνος». Και αναρωτιέμαι εύλογα: δεν βρέθηκε κανείς να εκπροσωπήσει τη χώρα ή μήπως οι αρμόδιοι φοβήθηκαν ότι θα χάσουν τουρισμό από τον «ανταγωνισμό» των Παρθενώνων και δεν θέλησαν να δώσουν δημοσιότητα στο θέμα; Φοβάμαι πως δεν υπάρχει κάποιος που να θεωρεί τον εαυτό του αρκετά υπεύθυνο για να απαντήσει, για να μην πω ότι το γεγονός ενδέχεται να αγνοείται παντελώς.
Η Μέμφις είναι η άλλη πόλη της μουσικής στην πολιτεία του Τεννεσσή, στις όχθες ενός άλλου ποταμού: του Μισισιπή. «Το σπίτι του Έλβις και των Αρχαίων Ελλήνων» σύμφωνα με το λογοπαίγνιο του David Byrne στο Cities, μου έδωσε την εντύπωση ότι βρίσκεται σε παρακμή, σε αντίθεση με το ολοζώντανο Νάσβιλ. «Σε μια γκρίζα παρακμή όπου τα ενεχυροδανειστήρια γυαλίζουν σαν χρυσά σφραγίσματα δοντιών», όπως πολύ εύστοχα περιγράφει η Joni Mitchell στο Furry Sings The Blues. Ναι, η Μέμφις μ’ απογοήτευσε παρόλο που είδα το περίφημο στούντιο της Sun του Sam Phillips, την Beale Street με το άγαλμα του W.C. Handy και το κλαμπ του B.B. King, μια πυραμίδα – αρένα για ποικίλες εκδηλώσεις με το άγαλμα του Ραμσή (!) μπροστά στην είσοδο, το ένδοξο αεροπλάνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου Memphis Belle, ένα από τα πρώτα Β-17 που εκτέλεσε 25 βομβαρδισμούς σε ναζιστικούς στόχους χωρίς να υποστεί απώλειες. Ίσως η προσμονή μου να ήταν δυσανάλογα μεγάλη… Αλλά πώς να μην είναι στην πόλη του rock ’n’ roll της Sun, της soul της Stax και των μπλουζ; Λίγες μέρες αφότου φύγω, στις 28 Σεπτεμβρίου, θα τιμηθεί ο «γεροντότερος τινέιτζερ του κόσμου», Rufus Thomas, με παρελάσεις στην Beale Street και αποκαλυπτήρια μιας πλακέτας στη γωνία που σχηματίζει η οδός αυτή με τη Hernando. Η εκδήλωση θα τελειώσει με τη διοργάνωση της «Νύχτας Ερασιτεχνών» όπως την παρουσίαζε ο Rufus για πάνω από έντεκα χρόνια ανακαλύπτοντας τα ταλέντα των B.B. King, Bobby Bland, Johnny Ace… Σήμερα, το τοπικό γκρουπ Funkahawlikz προσφέρει μια μελωδική και funk άποψη του rap.
Νότια της Μέμφιδας, ήδη στην πολιτεία Μισισιπή, ξεκινά το Natchez Trace Parkway - ένας αυτοκινητόδρομος μήκους 700 περίπου χιλιομέτρων, όπως θα τον ήθελαν οι άγγελοι - που τη διασχίζει από τα βορειοανατολικά προς τα νοτιοδυτικά. Ανώτατο όριο ταχύτητας τα 75 χιλιόμετρα, καμιά διαφήμιση, κανένα φανάρι. Μόνο βλάστηση και άσφαλτος. Σε λιγότερο από μιάμιση ώρα εμφανίζονται τα προάστια του Tupelo και οι πρώτες πινακίδες που οδηγούν στο σπίτι που γεννήθηκε ο Elvis Presley. Απέναντι από το αναπαλαιωμένο ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο των δύο δωματίων, βρίσκεται μια εκκλησία - σαν αυτές όπου άκουγε τα γκόσπελ που ενσωμάτωσε αργότερα στην ερμηνεία των τραγουδιών του - που χτίστηκε κατά παραγγελία του βασιλιά του ροκ εντ ρολλ. Ο Elvis - για όσους δεν το ξέρουν - πίστευε στον θεό και ήταν ένας ευγενικός άνθρωπος που αγαπούσε και σεβόταν τους γονείς του. Κι όμως, οι πολέμιοί του στο ξεκίνημα της καριέρας του, αποσιώπησαν αυτές τις αρετές – ιδανικά που αναζητούσαν, ενώ τις απέδωσαν μεγαλοποιημένες σε ακίνδυνα άτομα όπως ο Pat Boone. Ο Elvis ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνος κατά την κρίση τους, αφού λίκνιζε προκλητικά τους γοφούς του… Χαίρε υποκρισία! Με τη Μέμφιδα πίσω μου και απώτερο προορισμό το Mobile, έτσι καθώς σουρουπώνει νιώθω τα Blues In The Night.
Στο Jackson, την πρωτεύουσα του Mississippi, ξεχωρίζει το Δημαρχείο και το Νέο Καπιτώλιο, σχεδιασμένο από τον Γερμανό αρχιτέκτονα Theodore C. Link και εμπνευσμένο από το Καπιτώλιο της Ουάσιγκτον. Η πόλη υμνήθηκε στο ομώνυμο τραγούδι, ένας στίχος του οποίου βάπτισε από σπόντα τους Prefab Sprout. Σταματάω στο εστιατόριο Mayflower, ένα τέλειο δείγμα art deco, με ασπρόμαυρα πατώματα και φρεσκογυαλισμένη φορμάικα στον πάγκο του μπαρ. Μαθαίνω πως ανήκει στον Μιχάλη Κουντούρη από την Πάτμο, που ζει στην Αμερική πάνω από 60 χρόνια και με πληροφορεί ότι «έχει καμιά πενηνταριά ελληνικές οικογένειες εδώ...». Μου διηγείται περήφανα τις περιπέτειες της μετανάστευσής του και της εθελοντικής στράτευσής του στον πόλεμο κατά του Χίτλερ: «Πριν από 50 χρόνια πολεμούσα βόρεια της Λαμίας...»
Καθώς «κατηφορίζω» χάνονται τα ψηλά κυπαρίσσια και οι κρανιές, στο ραδιόφωνο ακούγεται το Callin’ Baton Rouge του Garth Brooks, αλλά εγώ προσπερνάω την πρωτεύουσα της Λουϊζιάνας, ανυπόμονος να φτάσω στη... μυθική New Orleans! Μπορεί ο dj να μην είναι ο Lester the Nightfly αλλά εγώ απολαμβάνω τη μουσική.
Η Νέα Ορλεάνη είναι το κόσμημα της Λουϊζιάνας, ιδιαίτερα το γαλλικό τετράγωνο (French Quarter ή Vieux Carré), που ιδρύθηκε το 1718. Βόρεια ορίζεται από το πάρκο Louis Armstrong και νότια από τον Μισισιπή. Ανατολικά, στη λεωφόρο Esplanade 400, εκτίθεται το «Τραμ ο Πόθος» (γιατί το «streetcar» έχει μεταφραστεί και καθιερωθεί ως «λεωφορείο»;). Η κεντρική πλατεία Τζάκσον (ο στρατηγός Andrew Jackson ήταν που υπέταξε τους Άγγλους στη μάχη της Νέας Ορλεάνης, πριν γίνει πρόεδρος των Η.Π.Α. και βέβαια έχει «βαπτίσει» πολλά τοπωνύμια, με αποκορύφωμα την πρωτεύουσα του Μισισιπή) με τον καθεδρικό ναό St. Louis, χτισμένο το 1749, συγκεντρώνει υπαίθριους καλλιτέχνες που ζωγραφίζουν ή παίζουν σαξόφωνο. Παραδίπλα, το σπίτι που έμενε ο William Faulkner όταν έγραψε το πρώτο του μυθιστόρημα A Soldier’s Pray είναι σήμερα βιβλιοπωλείο που ειδικεύεται σε σπάνιες και ενυπόγραφες εκδόσεις. Κολλημένο πάνω του, ένα μικρό ατελιέ όπου ο γεννημένος στη Νικαράγουα Σκοτσέζος Richard Hunter, ζωγραφίζει εξώφυλλα για δίσκους New Age.
Από κάθε πόρτα της Bourbon Street, κάτω από τα μπαλκόνια με το σφυρηλατημένο σίδερο, ξεπηδούν νότες. Στο Fritzel’s Dixieland παίζει ο Al Hirt, πιο πέρα, στην πάροδο St. Peters St. 726, στο περίφημο Preservation Hall, περιμένεις στην ουρά για να μπεις και ν’ ακούσεις παραδοσιακή τζαζ από την επταμελή μπάντα με τον 90χρονο τρομπετίστα Percy Humphrey. Μακριά από την παλιά πόλη βρίσκεται το κλαμπ Tipitina’s (501 Napoleon Ave.), που πήρε τ’ όνομά του από ένα τραγούδι του Professor Longhair. O Dr. John - που ακόμη τραγουδάει τις χάρες της οδού Basin - και ο Aaron Neville με τα αδέρφια του συνεχίζουν να ηχογραφούν και να κυκλοφορούν αριστουργήματα. Πανταχού παρούσα και η οικογένεια Marsalis. Χρειάζεται να ψάξει κανείς αρκετά, αλλά αξίζει τον κόπο καθώς η πόλη σφύζει από πάμπολλες μουσικές και κινηματογραφικές μνήμες. Από την εποχή του ροκ εντ ρολλ - διότι πιο πίσω τα πράγματα είναι ακατόρθωτα, καθώς η ιστορία της τζαζ είναι γραμμένη σε κάθε τετραγωνικό χιλιοστό της - με δημιουργούς όπως ο Dave Bartholomew, ο Fats Domino και o Allen Toussaint, η προσφορά της υπήρξε σημαντικότατη μέχρι τα χρόνια της βρετανικής εισβολής και της Motown. Στo σύγχρονo κλαμπ Chekpoint Charlie’s γυρίστηκαν μερικές σκηνές του Pelican Brief - το Tipitina’s χρησιμοποιήθηκε στο Big Easy.
H ιδιαίτερη πατρίδα του Truman Capote είναι το μόνο μέρος των Η.Π.Α. που σε ενθαρρύνει να πιεις. Ενώ στις υπόλοιπες πόλεις οι νόμοι είναι αυστηροί και επιβάλλουν τις γνωστές χαρτοσακούλες που κρύβουν τη θέα των ποτών που μεταφέρεις, εδώ υπάρχουν ειδικά «ποτάδικα» που πουλάνε μπίρες σε πλαστικά κύπελλα. Όλοι κυκλοφορούν μ’ ένα ποτό στο χέρι κατά μήκος της Bourbon Street, σε σημείο που πολλοί νομίζουν ότι πήρε το όνομά της από το ποτό και όχι από τους Γάλλους ευγενείς. To δημοφιλέστερο κοκτέιλ λέγεται «Hurricane».
Μια δίωρη κρουαζιέρα με το παραδοσιακό ποταμόπλοιο Natchez ξεναγεί στη γύρω περιοχή. Στη μέση του Μισισιπή βρίσκεται αγκυροβολημένο το ελληνικό πλοίο Τριάς.
Η Νέα Ορλεάνη - ή The Big Easy, όπως την αποκαλούν χαϊδευτικά - είναι το κέντρο των τελετών βουντού, ένα φαινόμενο της πόλης, κράμα αφρικανικών θρησκειών και καθολικισμού. Μάγισσες όπως η Marie Laveau (που απαθανατίστηκε στο τραγούδι The Witch Queen Of New Orleans) είναι θρύλοι και τα σπίτια – μουσεία διηγούνται την ιστορία τους. Τα νεκροταφεία είναι γνωστά και ως «Πόλεις των Νεκρών».
Σήμερα οι «μαγικές» λέξεις που αναφέρονται συνέχεια είναι Creole και Cajun. Πρόκειται για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, τουλάχιστον αρχικά. Μετά τη συμφωνία της Ουτρέχτης (1713) οι Γάλλοι παρέδωσαν στους Άγγλους την περιοχή που ονομάστηκε Nova Scotia από τους δεύτερους και μετανάστευσαν νότια, στη Νέα Ορλεάνη. Αποκαλούσαν τους εαυτούς τους Cadien (από την ονομασία της χώρας τους Acadia), αργότερα Cajun και από παράδοση Creoles. Με την πάροδο του χρόνου οι αγγλόφωνοι κάτοικοι της περιοχής αναφέρονταν στους λευκούς γαλλόφωνους ως Cajun, ενώ στους μαύρους ως Creoles. Σήμερα όταν οι λέξεις αυτές αναφέρονται στην τοπική κουζίνα έχουν τη σημασία του καυτερού (η πρώτη), του σαλτσάτου (η δεύτερη). Στη μουσική, το Cajun είναι ένα - κυρίως χορευτικό - ιδίωμα που τραγουδιέται στην τοπική γαλλική διάλεκτο ή στα κρεολικά, με βασικά όργανα το ακορντεόν, το βιολί, την κιθάρα και τη φυσαρμόνικα. Οι μαύροι δημιούργησαν το zydeco, αντικαθιστώντας το βιολί με σαξόφωνο.
Έχοντας ολοκληρώσει τα 4/5 του ταξιδιού, διαπιστώνω ότι έχει μειωθεί η ανεργία που είχα συναντήσει πριν από δύο χρόνια. Σε κάθε πρατήριο βενζίνης, κατάστημα ρούχων ή εστιατόριο προσλαμβάνουν αμέσως!
Απομένουν λίγες μέρες ακόμη στον Κόλπο του Μεξικού, σ’ έναν αυτοκινητόδρομο με φώτα νέον, γεμάτο καζίνα που απλώνονται κατά μήκος του δημοφιλούς αυτού θέρετρου. Η άνθιση των καζίνων οφείλεται σ’ έναν σχετικά καινούργιο νόμο που βασίζεται στη λογική του «αν δεν μπορείς να πατάξεις την παρανομία, μπορείς να την εκμεταλλευτείς οικονομικά». Υπάρχουν βέβαια και οι πιο ήσυχοι δρόμοι, βουτηγμένοι στο πράσινο, ανάμεσα στα (αποξηραμένα) έλη, εστίες του κίτρινου πυρετού παλιότερα. Αν και το dixieland ξεκίνησε σαν υποκοριστικό της Νέας Ορλεάνης - από το δεκαδόλαρο που κυκλοφόρησε πριν το 1860 και ανέγραφε dix (= 10 στα γαλλικά) - ο όρος επεκτάθηκε σ’ όλες τις Νότιες Πολιτείες και τη μουσική τζαζ.
Το Biloxi είναι ινδιάνικη λέξη και στη γλώσσα της ομώνυμης φυλής σημαίνει «Πρώτοι Άνθρωποι». Αυτόματα το συνδέω με το Biloxi Blues του Neil Simon, και το τραγούδι του Jesse Winchester που γνωρίζω από τον Jimmy Buffett και που μου φαίνεται ότι εκφράζει πολύ πετυχημένα την ατμόσφαιρα. Τα πράγματα γίνονται αρκετά εθνικιστικά στην έπαυλη Beauvoir, όπου προβάλλεται μια ταινία μικρού μήκους, αναδρομή στην ιστορία του εμφύλιου με σαφή συμπάθεια προς τους Νότιους και την ιδέα της ανεξαρτησίας τους από τους Βόρειους.
Μπαίνοντας στην Αλαμπάμα, η πρώτη πόλη είναι το Mobile, εκεί που είχε «κολλήσει» ο Bob Dylan με τα blues της Μέμφιδας. Προσπερνώντας το δοξασμένο στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αγκυροβολημένο USS Alabama, φτάνω στην ορθόδοξη εκκλησία του Ιάσονα Μαλμπή - ενός μοναχού, ιδρυτή της ελληνικής κοινότητας εκεί κοντά - που κτίστηκε το 1965, ξεπερνώντας σε κόστος το ένα εκατομμύριο δολάρια.
Η Pensacola βρίσκεται ήδη στη Φλόριντα - στην περιοχή που ονομάζεται Panhandle, επειδή το σχήμα της μοιάζει με χέρι τηγανιού - και έχει τον χαρακτηρισμό της πόλης με τις «Πέντε Σημαίες», αφού από την ίδρυσή της μέχρι τη σημερινή των Η.Π.Α., υψώθηκαν διαδοχικά η ισπανική, η αγγλική, η γαλλική και αυτή της Νότιας Συμπολιτείας.
Η σκέψη της διανυκτέρευσης στο Tallahassee, την πρωτεύουσα της Φλόριντα, αποδεικνύεται ουτοπική. Όλα τα δωμάτια είναι κατειλημμένα από τους γονείς που έχουν έρθει να επισκεφθούν τα κολεγιόπαιδά τους αυτό το Σαββατοκύριακο (Parents’ Weekend) και τους οπαδούς των ομάδων αμερικάνικου - ασφαλώς - ποδοσφαίρου, που δίνουν έναν πολύ σημαντικό αγώνα. Άλλες τρεις ώρες αναγκαστικής οδήγησης με φέρνουν κοντά στην Tampa που μαστίζεται από τροπική βροχή δυο μέρες συνέχεια. Παραλίγο να χάσω το αεροπλάνο γιατί δεν έχω ικανή ορατότητα για τις πινακίδες που οδηγούν στο αεροδρόμιο - το λειτουργικότερο, μαζί με το βερολινέζικο Tegel, που έχω χρησιμοποιήσει ποτέ.
Με τη βαλίτσα μου βαρύτερη κατά επτά κιλά πετάω για την Ουάσιγκτον και από εκεί πίσω στη γηραιά ήπειρο, με την επιθυμία να επιστρέψω για τις υπόλοιπες 33 πολιτείες.
1994/2005
Αναζητώντας τις πηγές της σύγχρονης μουσικής
Όταν πριν από δυο χρόνια έγραφα τις εντυπώσεις από το ταξίδι μου στην Ανατολική Ακτή των Η.Π.Α, δεν φανταζόμουν ότι θα μου ξαναπαρουσιαζόταν τόσο σύντομα η ευκαιρία να συνεχίσω τις αναζητήσεις μου σ’ ένα άλλο τμήμα τους.
Κι ενώ την προηγούμενη φορά η περιπλάνησή μου ήταν χωρίς συγκεκριμένο στόχο, αλλά με όλες μου τις αισθήσεις σε εγρήγορση για να δω, να μυρίσω, να ακούσω, να γευτώ και ν’ αγγίξω οτιδήποτε καινούργιο, τούτη η περιήγηση είχε πρόγραμμα. Ήξερα εκ των προτέρων ότι θα προσγειωνόμουν στη Φλόριντα - όπου θα νοίκιαζα ένα αυτοκίνητο που θα επέστρεφα ύστερα από τέσσερις βδομάδες στο αεροδρόμιο της Tampa -, ότι ήθελα να δω τις Νότιες Πολιτείες και, μεταξύ ιστορίας και αξιοθέατων, τις πηγές της σύγχρονης μουσικής: Τζώρτζια, Τεννεσσή, Μισισιπή, Λουϊζιάνα, Αλαμπάμα και πάλι Φλόριντα.
Περιοδικά, εφημερίδες και βιβλία με συνοδεύουν πιστά. Στο τεύχος αυτού του μήνα, το περιοδικό Hemispheres των United Airlines έχει ένα αφιέρωμα στη Σίφνο, ενώ στη σημερινή Frankfurter Allgemeine εξυμνούνται οι χάρες της Κεφαλονιάς. Νόμισα πως τελευταία είχα αποβάλει την κακιά συνήθεια να ταξιδεύω άρρωστος, μα καθώς πλησίαζα στον Νέο Κόσμο εμφανίστηκε ο χειρότερος πονοκέφαλος που είχα ποτέ και με συνόδεψε στην ουρά του ελέγχου διαβατηρίων, όπου - αναπόφευκτα - μου έτυχε η πιο στρυφνή υπάλληλος από τις επτά που είχα να διαλέξω. Όταν βρήκα μια ασπιρίνη είχε περάσει σχεδόν μια ώρα και είχα εξαντληθεί εντελώς. Από εκεί και πέρα όμως όλα πήγαν κατ’ ευχήν.
Από την Tampa - όπου, σύμφωνα με μια δήλωση του Mick Jagger, γράφτηκε το Satisfaction - κατευθύνομαι βορειοανατολικά, προς το Orlando, μέσα σ’ ένα ολοκαίνουργιο, μπλε Chrysler Neon. Η αρχιτεκτονική των ξενοδοχείων ορίζει τα σύνορα ανάμεσα στο post modern και το kitsch ως ιδιαίτερα εύβατα. Βρίσκομαι στον Κόσμο του Disney κι όλα μοιάζουν να ξέφυγαν από παραμύθι της Χαλιμάς.
Ολόκληρη η Β. Αμερική φημίζεται για τα εθνικά πάρκα της και η Φλόριντα δεν υστερεί. Απέραντες εκτάσεις πράσινου - η διάσχισή τους διαρκεί ώρες καμιά φορά - που προσφέρουν τακτικά ιδιαίτερα περιποιημένες περιοχές για ξεκούραση από την οδήγηση. Ύστερα από τα εγκλήματα των τελευταίων χρόνων, οι χώροι αυτοί φυλάγονται ολόκληρο το εικοσιτετράωρο.
Μετά τη γνωστή από τις αυτοκινητοδρομίες Daytona Beach, συνεχίζω βόρεια - στα παράλια του Ατλαντικού - προς το St. Augustine, την αρχαιότερη πόλη των ΗΠΑ που αναφέρεται σε ντοκουμέντα από το 1565. Εκεί διατηρείται ακόμη το πρώτο σχολείο της χώρας, μια ξύλινη αίθουσα του 18ου αιώνα. Στον ίδιο - κεντρικό - πεζόδρομο St. George, πέφτει στην αντίληψή μου η λειψανοθήκη του Αγ. Φωτίου, οικουμενικού Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως στα μέσα του προηγούμενου αιώνα. Οι τοιχογραφίες, με τα ολοζώντανα χρώματα, του ναού που άνοιξε τις πύλες του στις 27 Φεβρουαρίου 1987, είναι έργο του Γεώργιου και του Ιωάννη Φιλιππάκη. Η πρώτη ελληνική αποικία στον Νέο Κόσμο ιδρύθηκε εδώ το 1768! Στον ρυθμού βασιλικής καθεδρικό ναό της πόλης, τα ενοριακά αρχεία χρονολογούνται από το 1594 και θεωρούνται τα πιο παλιά έγγραφα της χώρας. Το 1888 ο Henry Flagler, ένας μεγιστάνας των σιδηροδρόμων, θέλησε να μετατρέψει την ήσυχη κωμόπολη σε αμερικανική Ριβιέρα. Γι’ αυτόν τον λόγο έκτισε δύο ξενοδοχεία που ο Louis Comfort Tiffany αυτοπροσώπως διακόσμησε με πυργίσκους και αψίδες. Το ένα από αυτά λειτουργεί σήμερα ως μουσείο, το άλλο στεγάζει το κολέγιο. Σε ολόκληρη την περιοχή κυριαρχεί το φάντασμα του Juan Ponce de Leόn που αναζήτησε την Πηγή της Νεότητας. Σουβενίρ με το ομοίωμά της πουλιούνται παντού. Η ιεραποστολή του Nombre de Dios, μ’ έναν πελώριο σταυρό από ανοξείδωτο ατσάλι, μνημονεύει τον τόπο όπου τελέστηκε η πρώτη χριστιανική λειτουργία. Δόγματα και αιρέσεις βρίσκονται στο στοιχείο τους στον αμερικάνικο Νότο.
Στα δέντρα ζει το Ισπανικό Βρύο (Spanish Moss), ένα παράσιτο που κρέμεται από τα κλαδιά τους σαν μουσκλωτή βλέννα, ώσπου να τα «πνίξει», να τα ξεράνει. Βράδυ στο Scarlett O’Hara’s, ένα μπαρ – εστιατόριο με κρύες μπύρες, νάτσο τσιπς - τα μεξικάνικα πατατάκια φτιαγμένα από καλαμπόκι - και ζωντανή μουσική. Θα το ξαναπώ: αν όλοι αυτοί οι ερασιτέχνες ή ημι-επαγγελματίες Αμερικανοί μουσικοί έρχονταν στην Ευρώπη, πολλοί συνάδελφοί τους με συμβόλαια εδώ θα έμεναν άνεργοι! Έξω πήρε να βρέχει καταρρακτωδώς.
Διασχίζω τα σύνορα της Τζώρτζια που με καλωσορίζει. Κυριακή απόγευμα στη Savannah κι εγώ ψάχνω να βρω ένα Blue Motel Room όπως η Joni Mitchell… Βελανιδιές, όμορφες επαύλεις από πριν τον εμφύλιο κι ένας παρακμιακά αργός ρυθμός. Από το 1733 μέχρι και σήμερα η Σαβάνα εξακολουθεί να είναι το σημαντικότερο λιμάνι ανάμεσα στη Βαλτιμόρη και τη Νέα Ορλεάνη. Από εδώ ξεκίνησε το πρώτο ατμόπλοιο που διέσχισε τον Ατλαντικό, το S.S. Savannah, το 1819. Στο μεταξύ το χαρτί αντικατέστησε το βαμβάκι που ήταν κυριότερο προϊόν της από το 1793, όταν ανακαλύφθηκε το εκκοκκιστήριο. Όπως και στο Τσάρλστον στη Νότια Καρολίνα, που βρίσκεται λίγο βορειότερά της και έδωσε το όνομά του στον τρελό χορό της δεκαετίας του ’20, έτσι κι εδώ αντιλήφθηκαν σχετικά νωρίς τη σημασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και αποφάσισαν να τη διατηρήσουν. Από το 1955 - όταν ανακοινώθηκε η κατεδάφιση της έξοχης μα σχεδόν ερειπωμένης γεωργιανής έπαυλης του Isaiah Davenport και επτά μαινόμενες γυναίκες κάνοντας έρανο κατόρθωσαν να συλλέξουν τα απαραίτητα χρήματα για την αγορά και τη συντήρησή της - μέχρι σήμερα που η συστηματοποιημένη αναπαλαίωση έχει σώσει πάνω από χίλια οικοδομήματα, η πανέμορφη αυτή πόλη έζησε και ζει ανακατατάξεις. Το 1977, η αναδόμηση της περιοχής του λιμανιού μετέτρεψε τις παλιές αποθήκες σε κομψά καταστήματα και εστιατόρια, όπως το υπέροχο Shrimp Factory, μ’ έναν κατάλογο που καταγράφει και περιγράφει είκοσι τέσσερα είδη ψαριών - χώρια τα υπόλοιπα θαλασσινά! Ο παραποτάμιος δρόμος είναι χαμηλά, στρωμένος με στρογγυλές κοτρόνες και, ακριβώς από πάνω του, σαν σιδερένια αερογέφυρα στο επίπεδο της πόλης, βρίσκεται το Factors Walk. Ο Εγγλέζος στρατηγός Ogelthorpe που ήταν ο επικεφαλής των πρώτων αποίκων, σχεδίασε τους δρόμους και προπάντων τις πλατείες της πρώτης πρωτεύουσας - μέχρι και το 1782 - της Τζώρτζια. Στα τέσσερα περίπου τετραγωνικά χιλιόμετρα του ιστορικού τμήματός της υπάρχουν πάνω από δεκαπέντε πλατείες! Τα περισσότερα κτήρια είναι σχεδιασμένα από τον William Jay, όπως το σπίτι της Juliette Gordon Low, ιδρύτριας της γυναικείας οργάνωσης προσκοπισμού (12.3.1912). Αναβίωση της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής ή κατ’ άλλους «στιλ εγγλέζικης αντιβασιλείας» με δωρικές κολόνες και ζωφόρους με ανάγλυφα στο σπίτι του Owen-Thomas, αλλά και γοτθικός ρυθμός στον καθεδρικό του Ιωάννη του Βαπτιστή, την παλαιότερη ρωμαιοκαθολική εκκλησία ολόκληρης της πολιτείας (1700) με αυστριακά βιτρό και ιταλικά μάρμαρα. Το σπίτι όπου μεγάλωσε η cult συγγραφέας (Mary) Flannery O’Connor, στην οδό E. Charlton 207, λειτουργεί πιο πολύ ως αίθουσα σεμιναρίων για συγγραφείς παρά ως μουσείο.
Ακριβώς απέναντι, το παλιό αρχοντικό Hamilton-Turner αποτελεί καινούργιο πόλο έλξης. Αναφέρεται στο βιβλίο Midnight In The Garden Of Good And Evil του John Berendt που κυκλοφόρησε πρόσφατα και προκάλεσε έντονες συζητήσεις ανάμεσα στους κατοίκους της πόλης που αναγνώρισαν τα λογοτεχνικά πορτρέτα μερικών συμπολιτών τους στις σελίδες του. Οι Αμερικανοί, μοναδικοί στο να εκμεταλλεύονται τις προσοδοφόρες ευκαιρίες, διοργανώνουν στους χώρους του παιχνίδια μυστηρίου της μορφής «βρείτε τον δολοφόνο».
Παγωμένο τσάι στον πεζόδρομο της πρώην αγοράς. Δυστυχώς κι εδώ νεκρώθηκε το εμπορικό κέντρο και το city market μετατράπηκε σε ψυχαγωγικό κέντρο. Δυο κιθαρίστες – τραγουδιστές στήνουν τους ενισχυτές και τα μικρόφωνά τους και διαλέγουν από το ρεπερτόριο των James Taylor, Neil Young, Cat Stevens, America, ερμηνεύοντας τις γνωστές συνθέσεις με εξαίσια αρμονία. Στο υπόγειο Crossroads παίζουν μπλουζ και ο πορτιέρης επιμένει να του αποδείξω πως είμαι αρκετά μεγάλος για να πιω αλκοόλ! «One More Sunday In Savannah» θυμάμαι να τραγουδάει η Nina Simone. Σ’ ένα τμήμα του μουσείου της πόλης τιμάται ένας από τους διασημότερους συνθέτες / στιχουργούς / τραγουδιστές του 20ου αιώνα, ο Johnny Mercer που γεννήθηκε εδώ.
Στο shopping mall, ένα βιβλιοπωλείο ξεπουλά. Το ακριβότερο βιβλίο κοστίζει τρία δολάρια και με κάθε αγορά παίρνεις ένα άλλο δωρεάν. Φεύγω με τρεις σακούλες για 15 δολάρια!
Μισή ώρα περίπου απέχει το νησί Tybee - ινδιάνικη λέξη για το αλάτι - και η διαδρομή αξίζει μόνο για τις αμμώδεις παραλίες του.
Η Τζώρτζια περηφανεύεται πως έχει τους καλύτερους αυτοκινητόδρομους της χώρας και μπορώ να πω με βεβαιότητα, σε σύγκριση με τις 17 πολιτείες που έχω διασχίσει, ότι έχει δίκιο. Ιδιαίτερα ευχάριστη είναι η διαδρομή μέχρι την πρωτεύουσά της, την Ατλάντα. Η Σκάρλετ Ο’Χάρα και ο Ρετ Μπάτλερ δεν ζούνε πλέον στην ιδιαίτερη πατρίδα της Margaret Mitchell του «Όσα Παίρνει Ο Άνεμος». Στις ατραξιόν ανήκουν η Κόκα Κόλα και το CNN, μα πάνω από όλα κυριαρχεί η πυρετώδης προετοιμασία για τους Ολυμπιακούς - κάποια αγωνίσματα θα διεξαχθούν και στη Σαβάνα - του 1996. Το σύστημα συγκοινωνίας (MARTA) είναι εξυπηρετικότατο. Βασίζεται στην αρχή των μεγαλουπόλεων του άμεσου μέλλοντος «drive & ride» (πήγαινε με το αυτοκίνητό σου ως ένα σημείο και ύστερα πάρε το τρένο). Λόγω της μεγάλης έκτασης, η χρήση του Ι.Χ. από το σπίτι σου μέχρι κάποιο σταθμό του μετρό είναι αναπόφευκτη. Εκεί όμως το αφήνεις στο αχανές πάρκινγκ και παίρνεις το ταχύτατο τρένο, με κλιματισμό στην προκειμένη περίπτωση, που σε φέρνει στο κέντρο της πόλης. Ένα σύμπλεγμα εμπορικών καταστημάτων και εστιατορίων βρίσκεται στο υπόγειο τμήμα του downtown. Στην ουσία το «underground», όπως αποκαλείται, βρίσκεται στο κανονικό επίπεδο της πόλης, που μετατράπηκε σε υπόγειο όταν από πάνω του χτίστηκαν αυτοκινητόδρομοι.
Στο μουσείο της Κόκα Κόλα προσφέρονται γεύσεις απ’ όλο τον κόσμο - προσαρμοσμένες στις ανάγκες και ιδιαιτερότητες του εκάστοτε αγοραστικού κοινού - και γίνεται μια αναδρομή στην ιστορία του διασημότερου και μυθικότερου αναψυκτικού της γης. Μερικά τετράγωνα δυτικά του στεγάζονται τα γραφεία του CNN.
Πάνω από 32 δρόμοι με το όνομα Peachtree (Ροδακινιά, το δέντρο – σύμβολο της Τζώρτζια μαζί με τα φιστίκια pecan, με τα οποία φτιάχνουν υπέροχα γλυκά) δυσκολεύουν τον προσανατολισμό. Το γεγονός ότι η Ατλάντα μεγαλώνει κάθετα (υπερμοντέρνοι ουρανοξύστες φτιάχνουν ένα γοητευτικότατο skyline), οριζόντια (με πολλές «νεκρές» εκτάσεις ανάμεσα σε πολυσύχναστες περιοχές) και υπόγεια (εκτός του underground υπάρχει και το peachtree - νάτο πάλι τ’ όνομα - center, σχεδιασμένο κι αυτό όπως και πολλά άλλα κτήρια από τον ντόπιο αρχιτέκτονα John Portman), σε φέρνει αντιμέτωπο μ’ ένα ολοζώντανο, πολύχρωμο παζλ που θέλεις οπωσδήποτε να συμπληρώσεις. Ζωολογικός κήπος, θέατρα, φεστιβάλ, συναυλίες, σπορ, μουσεία… Καθημερινά υπάρχει κάποια εκδήλωση που προκαλεί το ενδιαφέρον και συγκεντρώνει πολλούς επισκέπτες. Το να βρεις δωμάτιο σε κάποιο ξενοδοχείο χωρίς να έχεις κάνει κράτηση προηγουμένως θεωρείται απίθανο και κάτι μου λέει πως πρέπει να αναγερθούν πάμπολλα για τις ανάγκες της Ολυμπιάδας. Oh Atlanta! τραγουδούσαν οι Little Feat - πού τους θυμήθηκα; - και το ρεφρέν δεν εννοεί να ξεκολλήσει απ’ τον νου μου.
Από την εποχή των Β-52’s, και αργότερα των R.E.M., ήθελα να επισκεφθώ την Αθήνα της Τζώρτζια και να δω με τα μάτια μου την πόλη με το σημαντικό όνομα που έγινε ξακουστή για τη μουσική της. Όπως σε όλες τις πόλεις που πρωτο-αντικρίζω, έτσι κι εδώ, το καλύτερο σημείο για να αρχίσω την περιήγησή μου είναι το Κέντρο Επισκεπτών (Visitors Center). Συνήθως οι πληροφορίες που παίρνει κανείς σ’ αυτά τα γραφεία είναι πολύ περισσότερες από όσες θα ήθελε, αλλά μπορούν να αποδειχτούν και διαμάντια. Ανάμεσα στους παραπονιάρικους στεναγμούς της γηραιάς κυρίας υπεύθυνου - «αχ, όλοι έρχονται για τους R.E.M.», μαθαίνω από τη νεότερη υπάλληλο ότι τα μέλη του γκρουπ εξακολουθούν να μένουν στο ιστορικό τμήμα της πόλης «αλλά δεν επιτρέπεται να δώσουμε τις διευθύνσεις τους», που το επαναλαμβάνει σαν να θέλει να επιμείνω να μου τις πει. Με κατατοπίζει για το πώς μπορώ να βρω το εστιατόριο Automatic For The People του Weaver D. (Dexter), ο οποίος μπορεί να έφτασε στο MTV αλλά εξακολουθεί να μαγειρεύει τα φαγητά του νότου (soul food) στην κουζίνα του, μπροστά στους πελάτες. Δωρεάν έντυπο υλικό όπως η εφημερίδα Athens Observer – Just The Facts (με πολλά στατιστικά στοιχεία) ή το περιοδικό Flagpole είναι άκρως κατατοπιστικό για το τι συμβαίνει στην πόλη. Μαθαίνω ότι στο δεύτερο έγραφε δισκοκριτικές ο Dave Barbe πριν γίνει μπασίστας των Sugar, ενώ στο τρέχον τεύχος υπάρχει ένα κουπόνι – πρόσκληση για την πρώτη ακρόαση του Monster του… τοπικού συγκροτήματος που είναι να κυκλοφορήσει σε λίγες μέρες. Προς το παρόν Troggs και Athens And Over (ή καλύτερα Andover). Είμαι σίγουρος πως ελάχιστοι γνωρίζουν δυο άλλα, εξαιρετικά ταλαντούχα τέκνα της πόλης, τον Leo Kottke και τον Vic Chesnutt.
Η Αθήνα είναι το λίκνο της μόρφωσης και στις Η.Π.Α., καθώς εκεί ιδρύθηκε το πρώτο δημόσιο πανεπιστήμιο και εξακολουθεί να είναι γεμάτη φοιτητές. Μόλις άρχισε το χειμερινό εξάμηνο.
Σ’ ολόκληρη την πολιτεία της Τζώρτζια απαγορεύεται η πώληση αλκοόλ σε άτομα κάτω των 21. Ο έλεγχος γίνεται στην είσοδο των κλαμπ και υπάρχουν δύο ειδών σφραγίδες για το χέρι - η μία για των άνω των 21 και η άλλη για τους ανήλικους - που τις δείχνεις στον μπάρμαν όταν παραγγέλνεις. Απαγορεύεται επίσης να πίνεις στον δρόμο. Πρόσφατη εξαίρεση τα καφέ και τα εστιατόρια με τα τραπεζάκια έξω! Το πρόβλημα των καπνιστών γίνεται όλο και εντονότερο. Στο Bluebird Café που αποτελεί παράδεισο για τους χορτοφάγους, δεν υπάρχει καν η επιγραφή «απαγορεύεται το κάπνισμα». Εξυπακούεται!
Το πόσες Athens υπάρχουν στις Η.Π.Α. είναι άγνωστο. Οι κυριότερες βρίσκονται στην Αλαμπάμα, το Οχάιο, το Τεννεσσή, τη Δ. Βιρτζίνια, το Κεντάκι. Όλες τους με πανεπιστήμιο. Αυτές που δεν έχουν βρίσκονται στο Ιλιννόι, τη Λουϊζιάνα, την Πεννσυλβανία, τη Νέα Υόρκη, το Τέξας, το Ουισκόνσιν…
Η ταινία με τις μεγαλύτερες εισπράξεις αυτή την εποχή είναι το Forrest Gump, που πραγματεύεται την ιστορία της Αμερικής του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα, μέσα από τα μάτια ενός αφελούς τύπου, που υποδύεται εξαιρετικά ο Tom Hanks. Το ενδιαφέρον για μένα είναι οι σκηνές στη Σαβάνα που μόλις άφησα πίσω μου και στην Αλαμπάμα που σκοπεύω να πάω. Κατά τ’ άλλα μού φάνηκε σαν «Κλασικά Εικονογραφημένα». Ένα άλλο φιλμ που βλέπω κάποιο βράδυ σ’ έναν κινηματογράφο με είσοδο ένα δολάριο είναι «Ο Πελάτης» που διαδραματίζεται στη Μέμφιδα και τη Νέα Ορλεάνη. Η αγωνία μου να δω αυτές τις δυο πόλεις κορυφώνεται περισσότερο από αυτή που υποτίθεται ότι έπρεπε να μου προκαλέσει το μέτριο θρίλερ. Οι Ευρωπαίοι φίλοι μου που έχουν συνδυάσει τις Η.Π.Α. με την εμπορευματοποίηση των πάντων, εντυπωσιάζονται όταν τους λέω πως στα σινεμά δεν υπάρχουν διαφημίσεις.
Η πρώτη πόλη του Τεννεσσή που αντικρίζεις διασχίζοντας τα σύνορα της Τζώρτζια είναι η περιβόητη για το τρένο της - Choo Choo - Chattanooga, που πρωτοερμήνευσε η ορχήστρα του Glenn Miller στην ταινία Sun Valley Serenade. Στον διατηρητέο σταθμό του βρίσκεται τώρα ένα Holiday Inn. Σε λίγα μίλια γυρίζω το ρολόι μου μια ώρα πίσω καθώς περνάω τη νοητή λωρίδα από την Eastern Time Zone στη Central Time Zone. Τα πρώτα ίχνη του φθινοπώρου διακρίνονται στα φύλλα των δέντρων.
Στο Τεννεσσή χτυπά η καρδιά της κάντρυ και ένα από τα παλιά τραγούδια του είδους που γνώρισε επιτυχία με τον Red Foley αναφέρεται επίσης στην Chattanooga και το Shoeshine Boy της. Στον δρόμο για την πρωτεύουσα της μουσικής αυτής, το Nashville, μερικά χιλιόμετρα προς τον Νότο, βρίσκεται το χωριουδάκι Lynchburg, διεθνώς γνωστό για το ποτοποιείο που αποστάζει το Jack Daniels από το 1866. Κάθε φορά που έβλεπα τη διαφήμισή του, τη θεωρούσα ρομαντική, εξιδανικευμένα βουκολική για μια βιομηχανία. Το πολύ πράσινο, ο ήσυχος δρόμος, τα ξύλινα βαρέλια που κυλούσαν ράθυμα, φάνταζαν απίστευτα στα μάτια μου και την ευρωπαϊκή λογική μου. Μα το εργοστάσιο παραγωγής του πασίγνωστου ουίσκι ΕΙΝΑΙ έτσι ακριβώς! Και ακόμη πιο φωτογενές είναι το ίδιο το χωριό, με μια γραφική πλατεία στο κέντρο της οποίας δεσπόζει το δικαστήριο, χτισμένο το 1885 με κόκκινα τούβλα. Θεσμό αποτελεί το Miss Bobo’s Boarding House, ένα εστιατόριο φημισμένο για τα γεύματά του που αποτελούνται από πέντε πιάτα!
Κάποτε ήταν ιδιαίτερα δύσκολο να βρεθούν δίσκοι κάντρυ στην Ευρώπη μια και το κοινό της δυσκολευόταν να ταυτιστεί με τους ύμνους της αμερικανικής υπαίθρου. Στο άκουσμα του όρου έρχονταν στο νου τα μαύρα ρούχα του Johnny Cash, το γκρίζο μούσι του Kenny Rodgers, το στήθος της Dolly Parton και το ναΐβ Rose Garden της Lynn Anderson, γενικά κάτι το οπισθοδρομικό, το συντηρητικό, το αιώνια χθεσινό. Ασφαλώς, ήταν η εποχή πριν γίνει το μεγάλο μπαμ με ονόματα όπως ο Garth Brooks, η Reba McEntire, o Dwight Yoakam, η Wynonna Judd, o Lyle Lovett, η Nanci Griffith, η Mary Chapin Carpenter… Στο μεταξύ, το είδος έχει αφήσει πίσω του το rap και το heavy metal και ο Garth Brooks ξεπερνά σε πωλήσεις τους Guns ’n Roses. Σήμερα πρέπει να θεωρούνται αντιδραστικοί όλοι αυτοί που φορούν ακόμη ωτασπίδες στον ήχο του Nashville.
To Ryman Auditorium που φιλοξενούσε το Grand Ole Opry από το 1943 μέχρι το 1973 είναι τώρα μουσείο, η νέα όμως αίθουσα - 4.424 θέσεων - στο αχανές πάρκο Opryland USA είναι ένας ολοζώντανος ναός που μέσα του τελούνται άμεσες λειτουργίες από τους ιερείς – μουσικούς για τους πολυπληθείς πιστούς – θαυμαστές. Αξίζει να αναφερθεί ότι δεν σερβίρεται ούτε σταγόνα οινοπνεύματος! Αν και η διευκρίνιση δεν είναι απαραίτητη κατά τη γνώμη μου, τονίζω πως η όλη διοργάνωση είναι εμπορική, το κάθε ημίωρο του τρίωρου σώου χρηματοδοτείται από διάφορα προϊόντα και αναμεταδίδεται πάντα από τον σταθμό WSM Radio 650. Πρέπει πάντως να παραμένει είδος για λευκούς αφού στην ασφυκτικά γεμάτη αίθουσα δεν διέκρινα ούτε έναν μαύρο. Τη βραδιά που ήμουν εκεί είχα την τύχη να δω και ν’ ακούσω ονόματα – θρύλους όπως ο Hank Snow και ο συγκλονιστικός πατέρας του bluegrass - 83 χρονών! - Bill Monroe. Το πρόγραμμα της 16ης Σεπτεμβρίου περιλάμβανε ακόμη εμφανίσεις πασίγνωστων σταρ της κάντρυ: Port Wagoner, Jean Shepard, Joe Diffie, Jimmy C. Newman (C. = Cajun, μια υπόμνηση για τη Νέα Ορλεάνη). Ο μοναδικός George Jones υποβλήθηκε αναπάντεχα σε εγχείρηση καρδιάς και φυσικά ακύρωσε όλες τις προγραμματισμένες εμφανίσεις του.
Παντού μοστράρει το CD «Red Hot + Country» από τη γνωστή σειρά που διαθέτει τα έσοδά της στον αγώνα κατά του AIDS. Μια άλλη, λίγο παλαιότερη συλλογή με τίτλο Rhythm, Country & Blues, καταλύει τα όρια ανάμεσα στη soul και την country με ντουέτα «ανομοιογενών» τραγουδιστών. Το τραγούδι που με συνοδεύει σ’ όλο το ταξίδι είναι το ανεπανάληπτο Chain Of Fools στην εκτέλεση του Clint Black με τις Pointer Sisters.
Στη νότια όχθη του ποταμού Κάμπερλαντ που χωρίζει την πόλη στα δύο, στο παλιό λιμάνι, οι αποθήκες έχουν γίνει κι εδώ εστιατόρια και κλαμπ. Διαλέγω το Old Spaghetti Factory, διακοσμημένο με έπιπλα του προηγούμενου αιώνα.
Το Music Row είναι ο τομέας που σφύζει από κάντρυ μνήμες και αξεσουάρ: μουσείο κέρινων ομοιωμάτων, δισκάδικα των Conway Twitty και Ernest Tubb, αυτοκίνητα διάσημων σταρ - ανάμεσά τους και το Tucker -, το Hank Williams Jr. Museum (στην πραγματικότητα όλα τα «μουσεία» εδώ είναι καταστήματα με σουβενίρ), με την Κάντιλακ του ’52 που ανήκε στον θρυλικό πατέρα του να ξεχωρίζει ανάμεσα στα προσωπικά αντικείμενα, και βέβαια δισκογραφικές εταιρείες και στούντιο ηχογραφήσεων. Οι δρόμοι έχουν τα ονόματα του Roy Acuff, του Chet Atkins και άλλων γιγάντων της μουσικής. Το αστείο είναι πως στο εστιατόριο Sunny B’s παίζουν Sade! Στο οικοδομικό συγκρότημα της Barbara Mandrell εκτίθεται η προσωπική και επαγγελματική ζωή της καλλιτέχνιδας που ήταν κάντρυ «όταν η κάντρυ δεν ήταν κουλ». Στην αντίπερα όχθη υπάρχει το μουσείο του «Gentleman» Jim Reeves. Ο χαρακτηρισμός «Music City U.S.A.» δεν είναι καθόλου υπερβολικός για το Nashville.
Στα προάστιά του, ένα ακριβές αντίγραφο του Παρθενώνα που περιλαμβάνει το ύψους 13 μέτρων άγαλμα της Αθηνάς και τα γνωστά ως «ελγίνεια» μάρμαρα, δικαιώνει την προσωνυμία «Αθήνα του Νότου». Η ιστορία της ρεπλίκας αυτής ξεκινάει το 1897, όταν κατασκευάστηκε για να στεγάσει την έκθεση τα εκατοστά γενέθλια της πόλης. Οι κάτοικοι απαίτησαν να μείνει στη θέση της και μετά το τέλος της έκθεσης. Ακολούθησαν ανακατασκευές με τελευταία αυτή του 1987, στα εγκαίνια της οποίας παρευρέθηκε και - αναφέρει ο πίνακας του ιστορικού - «ο βασιλιάς της Ελλάδας, Κωνσταντίνος». Και αναρωτιέμαι εύλογα: δεν βρέθηκε κανείς να εκπροσωπήσει τη χώρα ή μήπως οι αρμόδιοι φοβήθηκαν ότι θα χάσουν τουρισμό από τον «ανταγωνισμό» των Παρθενώνων και δεν θέλησαν να δώσουν δημοσιότητα στο θέμα; Φοβάμαι πως δεν υπάρχει κάποιος που να θεωρεί τον εαυτό του αρκετά υπεύθυνο για να απαντήσει, για να μην πω ότι το γεγονός ενδέχεται να αγνοείται παντελώς.
Η Μέμφις είναι η άλλη πόλη της μουσικής στην πολιτεία του Τεννεσσή, στις όχθες ενός άλλου ποταμού: του Μισισιπή. «Το σπίτι του Έλβις και των Αρχαίων Ελλήνων» σύμφωνα με το λογοπαίγνιο του David Byrne στο Cities, μου έδωσε την εντύπωση ότι βρίσκεται σε παρακμή, σε αντίθεση με το ολοζώντανο Νάσβιλ. «Σε μια γκρίζα παρακμή όπου τα ενεχυροδανειστήρια γυαλίζουν σαν χρυσά σφραγίσματα δοντιών», όπως πολύ εύστοχα περιγράφει η Joni Mitchell στο Furry Sings The Blues. Ναι, η Μέμφις μ’ απογοήτευσε παρόλο που είδα το περίφημο στούντιο της Sun του Sam Phillips, την Beale Street με το άγαλμα του W.C. Handy και το κλαμπ του B.B. King, μια πυραμίδα – αρένα για ποικίλες εκδηλώσεις με το άγαλμα του Ραμσή (!) μπροστά στην είσοδο, το ένδοξο αεροπλάνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου Memphis Belle, ένα από τα πρώτα Β-17 που εκτέλεσε 25 βομβαρδισμούς σε ναζιστικούς στόχους χωρίς να υποστεί απώλειες. Ίσως η προσμονή μου να ήταν δυσανάλογα μεγάλη… Αλλά πώς να μην είναι στην πόλη του rock ’n’ roll της Sun, της soul της Stax και των μπλουζ; Λίγες μέρες αφότου φύγω, στις 28 Σεπτεμβρίου, θα τιμηθεί ο «γεροντότερος τινέιτζερ του κόσμου», Rufus Thomas, με παρελάσεις στην Beale Street και αποκαλυπτήρια μιας πλακέτας στη γωνία που σχηματίζει η οδός αυτή με τη Hernando. Η εκδήλωση θα τελειώσει με τη διοργάνωση της «Νύχτας Ερασιτεχνών» όπως την παρουσίαζε ο Rufus για πάνω από έντεκα χρόνια ανακαλύπτοντας τα ταλέντα των B.B. King, Bobby Bland, Johnny Ace… Σήμερα, το τοπικό γκρουπ Funkahawlikz προσφέρει μια μελωδική και funk άποψη του rap.
Νότια της Μέμφιδας, ήδη στην πολιτεία Μισισιπή, ξεκινά το Natchez Trace Parkway - ένας αυτοκινητόδρομος μήκους 700 περίπου χιλιομέτρων, όπως θα τον ήθελαν οι άγγελοι - που τη διασχίζει από τα βορειοανατολικά προς τα νοτιοδυτικά. Ανώτατο όριο ταχύτητας τα 75 χιλιόμετρα, καμιά διαφήμιση, κανένα φανάρι. Μόνο βλάστηση και άσφαλτος. Σε λιγότερο από μιάμιση ώρα εμφανίζονται τα προάστια του Tupelo και οι πρώτες πινακίδες που οδηγούν στο σπίτι που γεννήθηκε ο Elvis Presley. Απέναντι από το αναπαλαιωμένο ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο των δύο δωματίων, βρίσκεται μια εκκλησία - σαν αυτές όπου άκουγε τα γκόσπελ που ενσωμάτωσε αργότερα στην ερμηνεία των τραγουδιών του - που χτίστηκε κατά παραγγελία του βασιλιά του ροκ εντ ρολλ. Ο Elvis - για όσους δεν το ξέρουν - πίστευε στον θεό και ήταν ένας ευγενικός άνθρωπος που αγαπούσε και σεβόταν τους γονείς του. Κι όμως, οι πολέμιοί του στο ξεκίνημα της καριέρας του, αποσιώπησαν αυτές τις αρετές – ιδανικά που αναζητούσαν, ενώ τις απέδωσαν μεγαλοποιημένες σε ακίνδυνα άτομα όπως ο Pat Boone. Ο Elvis ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνος κατά την κρίση τους, αφού λίκνιζε προκλητικά τους γοφούς του… Χαίρε υποκρισία! Με τη Μέμφιδα πίσω μου και απώτερο προορισμό το Mobile, έτσι καθώς σουρουπώνει νιώθω τα Blues In The Night.
Στο Jackson, την πρωτεύουσα του Mississippi, ξεχωρίζει το Δημαρχείο και το Νέο Καπιτώλιο, σχεδιασμένο από τον Γερμανό αρχιτέκτονα Theodore C. Link και εμπνευσμένο από το Καπιτώλιο της Ουάσιγκτον. Η πόλη υμνήθηκε στο ομώνυμο τραγούδι, ένας στίχος του οποίου βάπτισε από σπόντα τους Prefab Sprout. Σταματάω στο εστιατόριο Mayflower, ένα τέλειο δείγμα art deco, με ασπρόμαυρα πατώματα και φρεσκογυαλισμένη φορμάικα στον πάγκο του μπαρ. Μαθαίνω πως ανήκει στον Μιχάλη Κουντούρη από την Πάτμο, που ζει στην Αμερική πάνω από 60 χρόνια και με πληροφορεί ότι «έχει καμιά πενηνταριά ελληνικές οικογένειες εδώ...». Μου διηγείται περήφανα τις περιπέτειες της μετανάστευσής του και της εθελοντικής στράτευσής του στον πόλεμο κατά του Χίτλερ: «Πριν από 50 χρόνια πολεμούσα βόρεια της Λαμίας...»
Καθώς «κατηφορίζω» χάνονται τα ψηλά κυπαρίσσια και οι κρανιές, στο ραδιόφωνο ακούγεται το Callin’ Baton Rouge του Garth Brooks, αλλά εγώ προσπερνάω την πρωτεύουσα της Λουϊζιάνας, ανυπόμονος να φτάσω στη... μυθική New Orleans! Μπορεί ο dj να μην είναι ο Lester the Nightfly αλλά εγώ απολαμβάνω τη μουσική.
Η Νέα Ορλεάνη είναι το κόσμημα της Λουϊζιάνας, ιδιαίτερα το γαλλικό τετράγωνο (French Quarter ή Vieux Carré), που ιδρύθηκε το 1718. Βόρεια ορίζεται από το πάρκο Louis Armstrong και νότια από τον Μισισιπή. Ανατολικά, στη λεωφόρο Esplanade 400, εκτίθεται το «Τραμ ο Πόθος» (γιατί το «streetcar» έχει μεταφραστεί και καθιερωθεί ως «λεωφορείο»;). Η κεντρική πλατεία Τζάκσον (ο στρατηγός Andrew Jackson ήταν που υπέταξε τους Άγγλους στη μάχη της Νέας Ορλεάνης, πριν γίνει πρόεδρος των Η.Π.Α. και βέβαια έχει «βαπτίσει» πολλά τοπωνύμια, με αποκορύφωμα την πρωτεύουσα του Μισισιπή) με τον καθεδρικό ναό St. Louis, χτισμένο το 1749, συγκεντρώνει υπαίθριους καλλιτέχνες που ζωγραφίζουν ή παίζουν σαξόφωνο. Παραδίπλα, το σπίτι που έμενε ο William Faulkner όταν έγραψε το πρώτο του μυθιστόρημα A Soldier’s Pray είναι σήμερα βιβλιοπωλείο που ειδικεύεται σε σπάνιες και ενυπόγραφες εκδόσεις. Κολλημένο πάνω του, ένα μικρό ατελιέ όπου ο γεννημένος στη Νικαράγουα Σκοτσέζος Richard Hunter, ζωγραφίζει εξώφυλλα για δίσκους New Age.
Από κάθε πόρτα της Bourbon Street, κάτω από τα μπαλκόνια με το σφυρηλατημένο σίδερο, ξεπηδούν νότες. Στο Fritzel’s Dixieland παίζει ο Al Hirt, πιο πέρα, στην πάροδο St. Peters St. 726, στο περίφημο Preservation Hall, περιμένεις στην ουρά για να μπεις και ν’ ακούσεις παραδοσιακή τζαζ από την επταμελή μπάντα με τον 90χρονο τρομπετίστα Percy Humphrey. Μακριά από την παλιά πόλη βρίσκεται το κλαμπ Tipitina’s (501 Napoleon Ave.), που πήρε τ’ όνομά του από ένα τραγούδι του Professor Longhair. O Dr. John - που ακόμη τραγουδάει τις χάρες της οδού Basin - και ο Aaron Neville με τα αδέρφια του συνεχίζουν να ηχογραφούν και να κυκλοφορούν αριστουργήματα. Πανταχού παρούσα και η οικογένεια Marsalis. Χρειάζεται να ψάξει κανείς αρκετά, αλλά αξίζει τον κόπο καθώς η πόλη σφύζει από πάμπολλες μουσικές και κινηματογραφικές μνήμες. Από την εποχή του ροκ εντ ρολλ - διότι πιο πίσω τα πράγματα είναι ακατόρθωτα, καθώς η ιστορία της τζαζ είναι γραμμένη σε κάθε τετραγωνικό χιλιοστό της - με δημιουργούς όπως ο Dave Bartholomew, ο Fats Domino και o Allen Toussaint, η προσφορά της υπήρξε σημαντικότατη μέχρι τα χρόνια της βρετανικής εισβολής και της Motown. Στo σύγχρονo κλαμπ Chekpoint Charlie’s γυρίστηκαν μερικές σκηνές του Pelican Brief - το Tipitina’s χρησιμοποιήθηκε στο Big Easy.
H ιδιαίτερη πατρίδα του Truman Capote είναι το μόνο μέρος των Η.Π.Α. που σε ενθαρρύνει να πιεις. Ενώ στις υπόλοιπες πόλεις οι νόμοι είναι αυστηροί και επιβάλλουν τις γνωστές χαρτοσακούλες που κρύβουν τη θέα των ποτών που μεταφέρεις, εδώ υπάρχουν ειδικά «ποτάδικα» που πουλάνε μπίρες σε πλαστικά κύπελλα. Όλοι κυκλοφορούν μ’ ένα ποτό στο χέρι κατά μήκος της Bourbon Street, σε σημείο που πολλοί νομίζουν ότι πήρε το όνομά της από το ποτό και όχι από τους Γάλλους ευγενείς. To δημοφιλέστερο κοκτέιλ λέγεται «Hurricane».
Μια δίωρη κρουαζιέρα με το παραδοσιακό ποταμόπλοιο Natchez ξεναγεί στη γύρω περιοχή. Στη μέση του Μισισιπή βρίσκεται αγκυροβολημένο το ελληνικό πλοίο Τριάς.
Η Νέα Ορλεάνη - ή The Big Easy, όπως την αποκαλούν χαϊδευτικά - είναι το κέντρο των τελετών βουντού, ένα φαινόμενο της πόλης, κράμα αφρικανικών θρησκειών και καθολικισμού. Μάγισσες όπως η Marie Laveau (που απαθανατίστηκε στο τραγούδι The Witch Queen Of New Orleans) είναι θρύλοι και τα σπίτια – μουσεία διηγούνται την ιστορία τους. Τα νεκροταφεία είναι γνωστά και ως «Πόλεις των Νεκρών».
Σήμερα οι «μαγικές» λέξεις που αναφέρονται συνέχεια είναι Creole και Cajun. Πρόκειται για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, τουλάχιστον αρχικά. Μετά τη συμφωνία της Ουτρέχτης (1713) οι Γάλλοι παρέδωσαν στους Άγγλους την περιοχή που ονομάστηκε Nova Scotia από τους δεύτερους και μετανάστευσαν νότια, στη Νέα Ορλεάνη. Αποκαλούσαν τους εαυτούς τους Cadien (από την ονομασία της χώρας τους Acadia), αργότερα Cajun και από παράδοση Creoles. Με την πάροδο του χρόνου οι αγγλόφωνοι κάτοικοι της περιοχής αναφέρονταν στους λευκούς γαλλόφωνους ως Cajun, ενώ στους μαύρους ως Creoles. Σήμερα όταν οι λέξεις αυτές αναφέρονται στην τοπική κουζίνα έχουν τη σημασία του καυτερού (η πρώτη), του σαλτσάτου (η δεύτερη). Στη μουσική, το Cajun είναι ένα - κυρίως χορευτικό - ιδίωμα που τραγουδιέται στην τοπική γαλλική διάλεκτο ή στα κρεολικά, με βασικά όργανα το ακορντεόν, το βιολί, την κιθάρα και τη φυσαρμόνικα. Οι μαύροι δημιούργησαν το zydeco, αντικαθιστώντας το βιολί με σαξόφωνο.
Έχοντας ολοκληρώσει τα 4/5 του ταξιδιού, διαπιστώνω ότι έχει μειωθεί η ανεργία που είχα συναντήσει πριν από δύο χρόνια. Σε κάθε πρατήριο βενζίνης, κατάστημα ρούχων ή εστιατόριο προσλαμβάνουν αμέσως!
Απομένουν λίγες μέρες ακόμη στον Κόλπο του Μεξικού, σ’ έναν αυτοκινητόδρομο με φώτα νέον, γεμάτο καζίνα που απλώνονται κατά μήκος του δημοφιλούς αυτού θέρετρου. Η άνθιση των καζίνων οφείλεται σ’ έναν σχετικά καινούργιο νόμο που βασίζεται στη λογική του «αν δεν μπορείς να πατάξεις την παρανομία, μπορείς να την εκμεταλλευτείς οικονομικά». Υπάρχουν βέβαια και οι πιο ήσυχοι δρόμοι, βουτηγμένοι στο πράσινο, ανάμεσα στα (αποξηραμένα) έλη, εστίες του κίτρινου πυρετού παλιότερα. Αν και το dixieland ξεκίνησε σαν υποκοριστικό της Νέας Ορλεάνης - από το δεκαδόλαρο που κυκλοφόρησε πριν το 1860 και ανέγραφε dix (= 10 στα γαλλικά) - ο όρος επεκτάθηκε σ’ όλες τις Νότιες Πολιτείες και τη μουσική τζαζ.
Το Biloxi είναι ινδιάνικη λέξη και στη γλώσσα της ομώνυμης φυλής σημαίνει «Πρώτοι Άνθρωποι». Αυτόματα το συνδέω με το Biloxi Blues του Neil Simon, και το τραγούδι του Jesse Winchester που γνωρίζω από τον Jimmy Buffett και που μου φαίνεται ότι εκφράζει πολύ πετυχημένα την ατμόσφαιρα. Τα πράγματα γίνονται αρκετά εθνικιστικά στην έπαυλη Beauvoir, όπου προβάλλεται μια ταινία μικρού μήκους, αναδρομή στην ιστορία του εμφύλιου με σαφή συμπάθεια προς τους Νότιους και την ιδέα της ανεξαρτησίας τους από τους Βόρειους.
Μπαίνοντας στην Αλαμπάμα, η πρώτη πόλη είναι το Mobile, εκεί που είχε «κολλήσει» ο Bob Dylan με τα blues της Μέμφιδας. Προσπερνώντας το δοξασμένο στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αγκυροβολημένο USS Alabama, φτάνω στην ορθόδοξη εκκλησία του Ιάσονα Μαλμπή - ενός μοναχού, ιδρυτή της ελληνικής κοινότητας εκεί κοντά - που κτίστηκε το 1965, ξεπερνώντας σε κόστος το ένα εκατομμύριο δολάρια.
Η Pensacola βρίσκεται ήδη στη Φλόριντα - στην περιοχή που ονομάζεται Panhandle, επειδή το σχήμα της μοιάζει με χέρι τηγανιού - και έχει τον χαρακτηρισμό της πόλης με τις «Πέντε Σημαίες», αφού από την ίδρυσή της μέχρι τη σημερινή των Η.Π.Α., υψώθηκαν διαδοχικά η ισπανική, η αγγλική, η γαλλική και αυτή της Νότιας Συμπολιτείας.
Η σκέψη της διανυκτέρευσης στο Tallahassee, την πρωτεύουσα της Φλόριντα, αποδεικνύεται ουτοπική. Όλα τα δωμάτια είναι κατειλημμένα από τους γονείς που έχουν έρθει να επισκεφθούν τα κολεγιόπαιδά τους αυτό το Σαββατοκύριακο (Parents’ Weekend) και τους οπαδούς των ομάδων αμερικάνικου - ασφαλώς - ποδοσφαίρου, που δίνουν έναν πολύ σημαντικό αγώνα. Άλλες τρεις ώρες αναγκαστικής οδήγησης με φέρνουν κοντά στην Tampa που μαστίζεται από τροπική βροχή δυο μέρες συνέχεια. Παραλίγο να χάσω το αεροπλάνο γιατί δεν έχω ικανή ορατότητα για τις πινακίδες που οδηγούν στο αεροδρόμιο - το λειτουργικότερο, μαζί με το βερολινέζικο Tegel, που έχω χρησιμοποιήσει ποτέ.
Με τη βαλίτσα μου βαρύτερη κατά επτά κιλά πετάω για την Ουάσιγκτον και από εκεί πίσω στη γηραιά ήπειρο, με την επιθυμία να επιστρέψω για τις υπόλοιπες 33 πολιτείες.
1994/2005
Subscribe to:
Posts (Atom)